Thủy sản Việt Nam tại Mỹ: Ghẹ đón cơ hội mở rộng thị phần, tôm và cá ngừ nhiều thách thức

Theo đánh giá mới nhất của Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), thị trường Mỹ đang mang đến cả cơ hội lẫn thách thức cho các doanh nghiệp thủy sản Việt Nam, tùy thuộc vào từng nhóm sản phẩm.

Điểm sáng đáng chú ý nhất thuộc về ngành hàng ghẹ khi Cơ quan Quản lý Khí quyển và Đại dương Hoa Kỳ (NOAA) tiếp tục công nhận tương đương đối với nghề khai thác ghẹ của Việt Nam trong đợt rà soát mới nhất công bố tháng 5/2026. Quyết định này đồng nghĩa các sản phẩm ghẹ khai thác từ Việt Nam vẫn đủ điều kiện xuất khẩu vào thị trường Mỹ.

Đáng chú ý, trong khi Việt Nam tiếp tục được công nhận, một số nghề khai thác ghẹ của Philippines lại không đáp ứng yêu cầu tương đương và sẽ bị ngừng nhập khẩu vào Mỹ từ ngày 11/6/2026. Theo VASEP, điều này mở ra cơ hội ngắn hạn cho các doanh nghiệp Việt Nam khi các nhà nhập khẩu Mỹ có xu hướng tìm kiếm nguồn cung thay thế từ những quốc gia được chấp thuận như Việt Nam, Indonesia và Sri Lanka.

Trong bối cảnh nguồn cung cạnh tranh giảm bớt, các doanh nghiệp xuất khẩu ghẹ của Việt Nam được khuyến nghị tận dụng cơ hội để đẩy mạnh ký kết đơn hàng cho những tháng cuối năm, đồng thời tăng cường chứng minh tính hợp pháp của nguồn nguyên liệu và hồ sơ khai thác nhằm đáp ứng yêu cầu từ phía đối tác Mỹ.

Trái ngược với triển vọng tích cực của ngành ghẹ, mặt hàng tôm tiếp tục đối mặt với nhiều sức ép tại thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam.

Theo kết quả sơ bộ kỳ rà soát hành chính lần thứ 20 đối với thuế chống bán phá giá tôm Việt Nam do Bộ Thương mại Hoa Kỳ công bố ngày 13/5/2026, mức thuế sơ bộ áp dụng đối với các doanh nghiệp bị đơn lên tới 10,76% và 6,30%, trong khi nhóm doanh nghiệp được hưởng thuế suất riêng chịu mức thuế 7,56%.

Mặc dù đây chưa phải kết luận cuối cùng, VASEP cho rằng mức thuế sơ bộ này có thể ảnh hưởng đáng kể đến khả năng cạnh tranh của tôm Việt Nam, đồng thời làm gia tăng sự thận trọng của các nhà nhập khẩu trong quá trình đàm phán và ký kết đơn hàng mới.

Khó khăn càng lớn hơn khi nhu cầu tiêu thụ tại thị trường Mỹ chưa cho thấy dấu hiệu phục hồi mạnh mẽ. Số liệu được VASEP dẫn lại cho thấy lượng tôm nhập khẩu của Mỹ trong tháng 3/2026 đạt 56.523 tấn, giảm 19% so với cùng kỳ năm trước. Tính chung quý I/2026, nhập khẩu tôm của Mỹ đạt 181.656 tấn, giảm 11%.

Trong bối cảnh sức mua suy yếu và áp lực thuế quan gia tăng, cạnh tranh bằng giá ngày càng trở nên khó khăn. Các chuyên gia cho rằng doanh nghiệp Việt Nam cần tập trung vào các sản phẩm chế biến sâu, hàng giá trị gia tăng và những phân khúc đòi hỏi chất lượng cao nhằm phát huy lợi thế về công nghệ chế biến cũng như khả năng đáp ứng đơn hàng ổn định.

Đối với ngành cá ngừ, thách thức hiện nay chủ yếu đến từ các yêu cầu quản lý và kiểm soát nhập khẩu ngày càng nghiêm ngặt của Mỹ.

Theo VASEP, lượng cá ngừ đông lạnh nhập khẩu vào Mỹ trong những tháng đầu năm có xu hướng giảm, bao gồm cả nguồn cung từ Việt Nam. Nguyên nhân không chỉ xuất phát từ yếu tố thị trường mà còn liên quan đến việc siết chặt các quy định thực thi Đạo luật Bảo vệ Động vật có vú biển (MMPA).

Theo quy định của NOAA, mọi lô hàng cá ngừ đông lạnh hoặc cá ngừ chế biến nhập khẩu vào Mỹ đều phải kèm theo Mẫu 370, xác nhận sản phẩm đáp ứng tiêu chuẩn "an toàn với cá heo", cùng các hồ sơ chứng minh liên quan và phải được nộp trước hoặc tại thời điểm nhập khẩu.

Điều này khiến yêu cầu về truy xuất nguồn gốc, minh bạch chuỗi cung ứng và tính đầy đủ của hồ sơ chứng từ trở thành yếu tố then chốt quyết định khả năng tiếp cận thị trường. Doanh nghiệp càng đáp ứng tốt các tiêu chuẩn tuân thủ sẽ càng có lợi thế trong việc duy trì đơn hàng và bảo vệ thị phần.

Theo VASEP, bức tranh xuất khẩu thủy sản Việt Nam sang Mỹ đang ngày càng phân hóa rõ nét. Nếu ngành ghẹ đang đứng trước cơ hội mở rộng thị phần nhờ những thay đổi về chính sách và nguồn cung cạnh tranh, thì tôm và cá ngừ vẫn phải đối mặt với áp lực từ thuế quan, nhu cầu tiêu dùng suy giảm và các rào cản kỹ thuật ngày càng chặt chẽ.

Trong bối cảnh đó, năng lực tuân thủ quy định, khả năng truy xuất nguồn gốc và chiến lược phát triển các sản phẩm giá trị gia tăng sẽ trở thành yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam tại thị trường Mỹ trong thời gian tới.