Shopee, TikTok Shop tăng phí, người bán hàng cần phải làm gì?

Shopee, TikTok Shop tăng phí, người bán hàng cần phải làm gì?

Tác động trực tiếp đến nhà bán hàng

Vừa qua, các sàn thương mại điện tử lớn như Shopee và TikTok Shop đã công bố kế hoạch điều chỉnh tăng phí cố định lên tới 10%, bắt đầu có hiệu lực từ ngày 1/4. Cụ thể, với phụ kiện điện tử, đồng hồ, vali, sàn thương mại điện tử này sẽ lấy hoa hồng 9% trên doanh thu, tăng gấp 3 lần so với trước. Danh mục sản phẩm mẹ và bé cũng điều chỉnh từ 4% lên 9,5%, trong khi một số mặt hàng khác tăng từ 4% lên 10%. Tuy nhiên, mức độ ảnh hưởng không đồng đều, bởi Shopee vẫn duy trì phí cố định thấp hơn (1,5-7%) cho các nhóm hàng điện tử, máy tính, di động.

Bên cạnh đó, trong chính sách mới người bán sẽ phải chịu chi phí vận chuyển trả hàng trong hai trường hợp: đơn trả hàng/hoàn tiền và đơn giao không thành công. TikTok Shop tăng phí hoa hồng từ 0,2 - 1,5% trên nền tảng từ ngày 1/4 với các ngành hàng. Thông tin điều chỉnh này đã tạo ra những luồng ý kiến khác nhau từ phía cả người bán và người mua hàng.

Chị Vũ Tùng Linh - chủ 1 shop bán đồ dùng, thiết bị gia dụng trên sàn thương mại điện tử TikTok Shop chia sẻ, chính sách tăng phí của các sàn đã vô tình đẩy nhà bán hàng vào thế bị động, chúng tôi bị động khi phải chấp nhận các điều khoản của sàn dù không mong muốn. Chưa kể đến, với mức phí ngày càng cao, mô hình kinh doanh trên nền tảng TMĐT cũng khó khăn hơn, nhất là với những đơn vị kinh doanh nhỏ lẻ khó xoay sở về vốn.

“Chúng tôi buộc phải cắt giảm lợi nhuận hoặc tăng giá bán. Vì sau ngày 1/4, phí cố định và phí thanh toán sẽ tăng lên khoảng 12 - 15% trên mỗi đơn hàng, so với mức 9% hiện nay, nhưng ngay cả khi chưa tăng giá, khách hàng đã cân nhắc rất nhiều khi mua sắm” - Chị Linh chia sẻ.

Chị Hà Vũ, chủ một gian hàng kinh doanh thời trang trên Tiktok, bày tỏ sự lo ngại: "Khách hàng mua sản phẩm về dùng thử rồi trả lại với lý do không ưng ý trong khi thực tế sản phẩm đã bị hư hỏng, hao mòn. Trong trường hợp đó, người bán hàng phải chịu lỗ khi sàn luôn đứng về phía người mua mà không có cơ chế bảo vệ người bán. Tình trạng này kéo dài, nhiều nhà bán hàng nhỏ lẻ sẽ không thể trụ vững".

Ngoài việc tăng phí, chính sách đổi trả hàng của các sàn thương mại điện tử cũng khiến nhiều nhà bán hàng gặp khó khăn. Chị Hà Vũ bày tỏ sự lo ngại: "Thời gian đổi trả lên đến 15 ngày đã tạo ra lỗ hổng cho người mua lợi dụng, gửi trả hàng sau khi đã sử dụng hoặc làm ảnh hưởng đến chất lượng sản phẩm. Điều này khiến người bán chịu thiệt hại nhưng không có quyền phản hồi hay khiếu nại một cách hiệu quả".

Theo báo cáo từ YouNet ECI về thị trường thương mại điện tử Việt Nam, chỉ riêng 3 sàn Shopee, TikTokShop, Lazada đã chiếm tới 98,6% thị phần. Trong đó, Shopee và TikTok Shop tiếp tục khẳng định vị thế dẫn đầu với tổng giá trị giao dịch (GMV) lần lượt đạt 233.320 tỷ đồng và 94.170 tỷ đồng, chiếm 66,7% và 26,9% thị phần. Tốc độ tăng trưởng doanh thu của hai nền tảng trong năm 2024 đạt mức thần tốc 41% và 99% so với năm 2023. Còn Lazada chiếm khoảng 5,5% thị phần, với 19.410 tỷ đồng doanh thu.

Nhưng với chính sách mới này, các chuyên gia nhận định, bên cạnh những tác động trực tiếp đến nhà bán hàng, chính sách tăng phí sàn cũng ảnh hưởng đáng kể đến người tiêu dùng. Các chương trình khuyến mãi, trợ giá từ sàn có thể bị cắt giảm, buộc người mua phải tìm kiếm giá trị thực từ sản phẩm thay vì chỉ dựa vào các ưu đãi.

Đảm bảo quyền lợi cho các nhà bán hàng

Thông tin từ ông Hoàng Ninh, Phó Cục trưởng Cục Thương mại điện tử và kinh tế số (Bộ Công Thương), việc tăng phí hoa hồng từ các sàn giao dịch thương mại điện tử tạo ra áp lực không nhỏ đến người bán trên các nền tảng, đặc biệt với những người bán là các đơn vị kinh doanh nhỏ lẻ, các hộ kinh doanh cá thể hoặc cá nhân kinh doanh trên sàn. Khi phí hoa hồng tăng có thể dẫn đến một số tác động như giá hàng hóa tăng cao, người mua tốn kém hơn và nhu cầu mua sắm giảm sút. Tuy nhiên, nếu phí hoa hồng tăng đi kèm với dịch vụ tốt hơn, trải nghiệm mua sắm thuận lợi hơn, thì những ảnh hưởng tiêu cực này có thể không đáng kể.

Theo các quy định tại Nghị định 98/NĐ-CP (được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 17/2022/NĐ-CP và Nghị định 24/2025/NĐ-CP) các nền tảng thương mại điện tử có nghĩa vụ công khai, minh bạch các chính sách, bao gồm phí giao dịch, để đảm bảo quyền lợi cho người bán và người tiêu dùng. Các hành vi thay đổi chính sách mà không thông báo rõ ràng, hoặc không thông báo trước theo quy định của pháp luật là hành vi vi phạm hành chính, có thể bị xử phạt theo quy định, với mức phạt từ 20 - 40 triệu đồng nếu sàn không công bố quy chế hoặc thay đổi quy chế mà không thông báo cho người bán.

Đồng thời, Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số tiếp tục theo dõi, giám sát hoạt động của các sàn giao dịch thương mại điện tử, đảm bảo các nền tảng này tuân thủ quy định của pháp luật về thương mại điện tử. Trường hợp các nền tảng này có các hành vi như cung cấp dịch vụ thương mại điện tử không đúng với hồ sơ đăng ký, với quy chế đã được cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền xác nhận, Cục sẽ có các biện pháp yêu cầu chủ sở hữu các nền tảng này giải trình và thực hiện các biện pháp xử phạt vi phạm hành chính theo quy định của pháp luật.

Bên cạnh đó, Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số khuyến nghị các sàn giao dịch thương mại điện tử cần công khai đầy đủ thông tin về việc tăng phí, khi cần thiết có thể thực hiện tham vấn với cộng đồng doanh nghiệp và tuyệt đối tuân thủ các quy định về thương mại điện tử, về cạnh tranh và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng để đảm bảo môi trường thương mại điện tử công bằng, minh bạch và bền vững.

Theo ông Hoàng Ninh, Phó Cục trưởng Cục Thương mại điện tử và kinh tế số, Bộ Công Thương, đề xuất bổ sung các chính sách về bảo vệ quyền lợi cho người bán trên nền tảng thương mại điện tử trong xây dựng Dự thảo Luật Thương mại điện tử đang được Bộ Công Thương thực hiện để sớm có những tháo gỡ phù hợp thực tiễn.

Theo đó, Luật thương mại điện tử dự kiến sẽ bổ sung trách nhiệm của chủ quản nền tảng số thương mại điện tử trong việc thông báo trước cho người bán trên nền tảng số các chính sách thay đổi, bao gồm cả chính sách về giá trong một khoảng thời gian hợp lý; không được tự ý tạm ngừng, chấm dứt, hoặc áp đặt bất kỳ hạn chế nào đối với tài khoản người bán mà không thông báo trước lý do hợp lý; đồng thời phải cung cấp công cụ, tính năng hoặc quy trình, để người bán có thể tiếp cận, tải về dữ liệu hàng hóa sản phẩm và thông tin người mua hàng hóa của người bán đó.

Nếu mức phí quá cao mà không đi kèm lợi ích tương xứng, nhiều nhà bán hàng sẽ tìm kiếm các nền tảng khác có chính sách ưu đãi hơn để tối ưu chi phí vận hành. Xu hướng kinh doanh đa kênh (Omnichannel) ngày càng trở thành lựa chọn phổ biến. Khi sự phụ thuộc vào một sàn TMĐT tiềm ẩn nhiều rủi ro, việc kết hợp nhiều kênh bán hàng sẽ giúp doanh nghiệp gia tăng độ phủ sóng và tiếp cận khách hàng tốt hơn.

Các chuyên gia cho rằng, các doanh nghiệp nên tập trung vào việc phát triển thương hiệu riêng, tối ưu chi phí vận hành và khai thác nhiều nền tảng khác nhau để duy trì lợi thế cạnh tranh. Công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) và cá nhân hóa cũng sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao hiệu suất bán hàng và tối ưu trải nghiệm mua sắm.