Quỹ Bình ổn giá xăng dầu: Từ dòng tiền phân tán về một tài khoản Kho bạc

Đề xuất mới về Quỹ Bình ổn giá xăng dầu (Quỹ BOG) đang đặt lại câu chuyện quản lý một dòng tiền đặc thù của thị trường xăng dầu. Nếu được quy định như dự thảo, tiền Quỹ BOG sẽ không còn tiếp tục nằm phân tán tại tài khoản riêng của các doanh nghiệp đầu mối mà được tập trung về một tài khoản tại Kho bạc Nhà nước.

Đáng chú ý, thay đổi này xuất hiện sau khi Thanh tra Chính phủ từng chỉ ra hàng nghìn tỷ đồng của Quỹ BOG đã được doanh nghiệp sử dụng không đúng mục đích bình ổn giá.

Gần 8.000 tỷ đồng từng nằm ngoài tài khoản Quỹ

Bộ Công Thương vừa hoàn thành dự thảo lần thứ 14 Nghị định về kinh doanh xăng dầu. Theo phương án mới, các thương nhân đầu mối đang hoạt động phải chốt số dư Quỹ BOG tại doanh nghiệp đến hết ngày liền trước thời điểm nghị định có hiệu lực.

Hệ thống kho chứa và đường ống xăng dầu là một mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng nhiên liệu. Việc quản lý Quỹ Bình ổn giá xăng dầu đang được đề xuất thay đổi theo hướng tập trung số dư về Kho bạc Nhà nước - Nguồn ảnh: VnEconomy.

Sau đó, toàn bộ số dư dương được đề xuất chuyển vào tài khoản Quỹ BOG do Bộ Tài chính mở tại Kho bạc Nhà nước, thay vì tiếp tục để tại tài khoản riêng của từng doanh nghiệp đầu mối.

Đề xuất này đáng chú ý khi đặt cạnh kết luận thanh tra về công tác quản lý nhà nước trong lĩnh vực xăng dầu giai đoạn từ ngày 1/1/2017 đến 30/6/2022.

Theo kết quả thanh tra, 7/15 thương nhân đầu mối kinh doanh xăng dầu đã sử dụng Quỹ BOG sai mục đích bình ổn giá, không kết chuyển tiền về tài khoản Quỹ BOG mà để lại tài khoản thanh toán thường xuyên của doanh nghiệp trong nhiều kỳ trước khi hoàn trả lại Quỹ, với tổng số tiền hơn 7.927 tỷ đồng.

Điều đáng chú ý là đây không phải một trường hợp đơn lẻ. Trong 7 thương nhân được xác định có sai phạm, có đến 3 doanh nghiệp từng bị cơ quan có thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính từ 3 lần trở lên, gồm Công ty TNHH Vận tải thủy bộ Hải Hà, Công ty TNHH Thương mại Vận tải và Du lịch Xuyên Việt Oil và Công ty Cổ phần Tập đoàn Thiên Minh Đức.

Thanh tra Chính phủ cũng chỉ ra tình trạng một số thương nhân trích lập, chi sử dụng Quỹ BOG theo khối lượng xăng dầu vượt số liệu trên sổ sách. Qua đó, số tiền trích lập Quỹ sai được xác định khoảng 4,793 tỷ đồng và số chi sử dụng Quỹ sai khoảng 22,566 tỷ đồng.

Khoảng trống nằm ở cách quản lý dòng tiền

Vấn đề không chỉ nằm ở việc doanh nghiệp sử dụng tiền Quỹ BOG như thế nào, mà còn ở cơ chế kiểm tra và giám sát.

Hoạt động kiểm tra tại một cửa hàng xăng dầu. Sau những tồn tại được Thanh tra Chính phủ chỉ ra trong giai đoạn 2017-2022, công tác quản lý, giám sát thị trường xăng dầu tiếp tục được đặt dưới diện thanh tra chuyên đề - Ảnh: TTXVN.

Kết luận thanh tra cho rằng cơ quan quản lý Quỹ còn đùn đẩy trách nhiệm, thiếu quy định và quy chế phối hợp rõ ràng giữa cơ quan chủ trì và cơ quan phối hợp. Việc kiểm tra, giám sát thương nhân đầu mối cũng chưa bảo đảm chặt chẽ.

Một số doanh nghiệp không thực hiện đầy đủ việc báo cáo số trích lập, số sử dụng và số dư Quỹ; không công khai thông tin theo quy định. Trong giai đoạn từ năm 2017 đến năm 2021, khi kết thúc năm tài chính, các thương nhân đầu mối và ngân hàng nơi mở tài khoản Quỹ BOG cũng không gửi sao kê theo quy định, khiến cơ quan quản lý không nắm đầy đủ số dư đầu kỳ, số trích lập, số sử dụng, lãi phát sinh và số dư cuối kỳ của Quỹ.

Từ góc độ quản trị dòng tiền, việc để tiền Quỹ BOG nằm tại nhiều doanh nghiệp vì thế tạo thêm một tầng kiểm tra, đối chiếu và giám sát.

Đây cũng là lý do đề xuất mới chuyển trọng tâm sang một tài khoản Quỹ BOG tập trung tại Kho bạc Nhà nước, thay vì để tiền phân tán tại các tài khoản riêng của thương nhân đầu mối.

Không chỉ sửa cách giữ tiền

Một điểm đáng chú ý khác là việc xử lý các vi phạm trong quá khứ. Thanh tra Chính phủ từng nêu Bộ Công Thương chưa kịp thời xem xét đình chỉ hoạt động hoặc thu hồi Giấy xác nhận đủ điều kiện làm thương nhân đầu mối đối với những doanh nghiệp đã bị xử phạt nhiều lần.

Dòng xăng dầu đi qua nhiều tầng của chuỗi cung ứng, trong khi Quỹ Bình ổn giá là một cấu phần đặc thù trong cơ chế điều hành giá. Việc thay đổi nơi quản lý số dư Quỹ hướng tới kiểm soát tập trung hơn dòng tiền này - Ảnh: VOV.

Theo kết luận, điều này góp phần khiến Quỹ BOG tiếp tục bị chiếm dụng và sử dụng sai mục đích.

Câu chuyện quản lý Quỹ BOG vì vậy không chỉ là chuyện tiền nằm ở tài khoản nào. Đó còn là câu chuyện về cơ chế kiểm soát, trách nhiệm của từng cơ quan, doanh nghiệp và khả năng truy xuất dòng tiền.

Đáng chú ý, trong năm 2026, lĩnh vực kinh doanh xăng dầu tiếp tục được Thanh tra Chính phủ đưa vào một cuộc thanh tra chuyên đề diện rộng. Quyết định số 686/QĐ-TTCP ngày 8/7/2026 được công bố ngày 10/7, với nội dung thanh tra hoạt động kinh doanh xăng dầu trên phạm vi rộng.

Trong bối cảnh đó, đề xuất đưa Quỹ BOG về Kho bạc Nhà nước có thể được nhìn như một bước thay đổi về địa chỉ quản lý dòng tiền. Còn hiệu quả thực tế vẫn phụ thuộc vào cơ chế trích lập, sử dụng, công khai, kiểm tra và trách nhiệm xử lý khi phát sinh sai phạm.