Tại Việt Nam, Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex – Mã: PLX) và Tổng công ty Dầu Việt Nam – CTCP (PV OIL – Mã: OIL) hiện nắm giữ khoảng 70% thị phần bán lẻ xăng dầu. Trong đó, Petrolimex sở hữu hơn 5.500 cửa hàng, chiếm trên 50% thị phần; PV OIL có hơn 900 cửa hàng. Phần thị trường còn lại thuộc về các doanh nghiệp như Thanh Lễ, Saigon Petro, Mipec...
Với quy mô hoạt động lớn và vai trò quan trọng trong bảo đảm nguồn cung nhiên liệu, hai doanh nghiệp này chịu tác động trực tiếp từ những biến động của thị trường năng lượng thế giới. Đặc biệt, 9 tháng đầu năm 2026 chứng kiến nhiều đợt biến động mạnh của giá dầu, trong bối cảnh xung đột tại Trung Đông giữa Mỹ và Iran leo thang từ cuối tháng 2, cùng những diễn biến phức tạp của cuộc xung đột Nga – Ukraine.
Các căng thẳng địa chính trị làm gia tăng rủi ro gián đoạn chuỗi cung ứng, thúc đẩy nhiều quốc gia tăng cường dự trữ năng lượng nhằm bảo đảm an ninh nhiên liệu. Việt Nam cũng chịu sức ép khi giá dầu thô và xăng dầu thành phẩm nhập khẩu biến động mạnh.
Theo Cục Thống kê, trong 9 tháng đầu năm 2026, tổng kim ngạch nhập khẩu dầu thô, xăng dầu, khí đốt hóa lỏng và các sản phẩm từ dầu mỏ lên tới 20,5 tỷ USD.
Trong đó, nhập khẩu dầu thô đạt 6,83 tỷ USD, tăng 14% so với cùng kỳ; xăng dầu đạt 9,33 tỷ USD, tăng 79%; khí đốt hóa lỏng đạt 2,14 tỷ USD, tăng 44%; sản phẩm từ dầu mỏ đạt 2,2 tỷ USD, tăng 51%.
Diễn biến giá dầu Brent cũng phản ánh rõ sự bất ổn của thị trường. Có thời điểm, giá dầu tăng từ khoảng 60 USD/thùng lên gần 120 USD/thùng chỉ trong vài tháng, trước khi quay đầu giảm về vùng 70 USD/thùng. Hiện mặt hàng này giao dịch quanh mức 89 USD/thùng.
![]() |
| Giá dầu thế giới biến động mạnh từ đầu năm 2026 đến nay. Nguồn: TradingView. |
Giá dầu biến động liên tục đặt các doanh nghiệp đầu mối và bán lẻ xăng dầu trước bài toán khó: vừa phải bảo đảm nguồn cung, vừa quản trị chi phí nhập hàng và rủi ro giảm giá hàng tồn kho.
Trong bối cảnh đó, Petrolimex và PV OIL đều đẩy mạnh tích trữ hàng hóa. Tuy nhiên, việc gia tăng dự trữ cũng khiến một lượng vốn lớn bị giữ lại trong hàng tồn kho, tạo sức ép lên dòng tiền kinh doanh.
Tại Petrolimex, quy mô tích trữ hàng hóa tăng mạnh trong ba quý đầu năm. Doanh nghiệp đã chi thêm hơn 15.600 tỷ đồng để bổ sung hàng tồn kho, gấp khoảng 15 lần cùng kỳ năm trước.
Động thái này góp phần đẩy giá trị hàng tồn kho tại thời điểm cuối tháng 9/2026 lên gần 29.300 tỷ đồng, đã bao gồm khoản dự phòng giảm giá hàng tồn kho 368 tỷ đồng, gấp khoảng hai lần so với đầu năm.
Việc tăng dự trữ hàng hóa cũng là một trong những yếu tố khiến dòng tiền thuần từ hoạt động kinh doanh của Petrolimex tiếp tục âm gần 2.500 tỷ đồng, so với mức âm 1.156 tỷ đồng cùng kỳ năm trước.
![]() |
| Nguồn: Tổng hợp từ báo cáo tài chính Petrolimex. |
Áp lực vốn lưu động gia tăng khiến doanh nghiệp phải đẩy mạnh huy động nguồn tài trợ. Trong 9 tháng, Petrolimex phát sinh gần 95.700 tỷ đồng vay mới, tăng khoảng 40% so với cùng kỳ. Ở chiều ngược lại, doanh nghiệp đã chi hơn 87.000 tỷ đồng để trả nợ gốc vay. Chi phí lãi vay thực trả trong kỳ gần 680 tỷ đồng.
Dù phải dành lượng vốn lớn cho hoạt động dự trữ và tài trợ hàng tồn kho, kết quả kinh doanh của Petrolimex vẫn ghi nhận mức tăng trưởng tích cực.
Lũy kế 9 tháng đầu năm 2026, doanh thu thuần đạt hơn 373.226 tỷ đồng, tăng 64% so với cùng kỳ. Lợi nhuận sau thuế đạt 3.278 tỷ đồng, tăng 55%.
Kết quả này giúp doanh nghiệp thực hiện khoảng 118% kế hoạch doanh thu và vượt 39% mục tiêu lợi nhuận cả năm chỉ sau ba quý. Doanh thu và lợi nhuận trước thuế lũy kế cũng đã vượt kết quả thực hiện của cả năm trước.
Không đứng ngoài xu hướng gia tăng dự trữ, PV OIL cũng dành một lượng vốn đáng kể để bổ sung hàng hóa trong 9 tháng đầu năm.
Theo báo cáo tài chính, doanh nghiệp đã chi thêm hơn 5.100 tỷ đồng để mua sắm, bổ sung hàng tồn kho, gần 11 lần mức cùng kỳ năm 2025.
Tại thời điểm cuối quý III/2026, giá trị hàng tồn kho của PV OIL đạt 7.855 tỷ đồng, gấp 2,8 lần so với đầu năm.
Không chỉ hàng tồn kho, các khoản phải thu cũng gia tăng đáng kể, với mức tăng gần 14.900 tỷ đồng. Hai yếu tố này khiến dòng tiền thuần từ hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp âm 2.611 tỷ đồng sau 9 tháng, cao hơn nhiều so với mức âm 993 tỷ đồng cùng kỳ năm trước.
Để tài trợ cho nhu cầu vốn lưu động, bên cạnh lượng tiền mặt sẵn có, PV OIL đã vay mới hơn 5.900 tỷ đồng trong kỳ, đồng thời trả nợ gốc vay khoảng 4.400 tỷ đồng. Chi phí lãi vay thực trả vượt 500 tỷ đồng, hơn gấp đôi cùng kỳ năm trước.
![]() |
| Nguồn: Tổng hợp từ báo cáo tài chính. |
Trái với áp lực dòng tiền, kết quả kinh doanh của PV OIL ghi nhận sự cải thiện đáng kể. Doanh thu thuần 9 tháng đạt gần 226.976 tỷ đồng, tăng hơn 115% so với cùng kỳ. Lợi nhuận sau thuế đạt gần 1.273 tỷ đồng, tăng 243%, trong đó lợi nhuận ròng đạt gần 1.100 tỷ đồng.
Đáng chú ý, riêng quý III, PV OIL ghi nhận lợi nhuận sau thuế 774 tỷ đồng, tăng 457% so với cùng kỳ và là mức cao nhất theo quý của doanh nghiệp.
Với kết quả này, PV OIL đã vượt khoảng 51% kế hoạch doanh thu và hoàn thành 194% mục tiêu lợi nhuận cả năm 2026.
Một điểm đáng chú ý khi đặt hai doanh nghiệp cạnh nhau là mức trích lập dự phòng giảm giá hàng tồn kho tại thời điểm cuối quý III/2026.
Tại Petrolimex, khoản dự phòng giảm giá hàng tồn kho là 368 tỷ đồng trên tổng giá trị hàng tồn kho trước dự phòng khoảng 29.664 tỷ đồng, tương đương 1,2%.
Trong khi đó, PV OIL ghi nhận giá trị hàng tồn kho 7.855 tỷ đồng nhưng chỉ trích lập dự phòng khoảng 47 tỷ đồng, tương ứng chưa tới 0,6%.
Theo nguyên tắc kế toán, hàng tồn kho được ghi nhận theo giá gốc hoặc giá trị thuần có thể thực hiện được, tùy theo mức nào thấp hơn. Khi giá trị thuần có thể thực hiện được thấp hơn giá gốc, doanh nghiệp phải xem xét trích lập dự phòng phần chênh lệch.
Vì vậy, trong bối cảnh giá dầu và xăng dầu thành phẩm biến động mạnh, thời điểm nhập hàng, giá mua, chủng loại sản phẩm và khả năng tiêu thụ đều có thể ảnh hưởng đến mức dự phòng của doanh nghiệp.
Một trong những khác biệt nằm ở cơ cấu nguồn cung. Petrolimex vừa mua hàng từ các nhà máy lọc dầu trong nước, vừa thực hiện nhập khẩu để bảo đảm nguồn cung theo hạn mức và yêu cầu điều hành của cơ quan quản lý. Có thời điểm, lượng xăng dầu nhập khẩu chiếm khoảng 47% tổng nguồn cung của doanh nghiệp.
Việc phụ thuộc một phần vào nguồn hàng nhập khẩu khiến Petrolimex phải đối mặt với nhiều biến số như giá xăng dầu thành phẩm quốc tế, tỷ giá, chi phí vận chuyển và thời gian hàng hóa lưu chuyển. Những yếu tố này có thể ảnh hưởng đến giá vốn của lượng hàng tồn kho tại từng thời điểm.
Trong khi đó, PV OIL có lợi thế từ nguồn cung nội địa, với tỷ trọng mua hàng từ Nhà máy Lọc dầu Dung Quất và Nhà máy Lọc hóa dầu Nghi Sơn chiếm khoảng 70–80%. Doanh nghiệp cũng đảm nhiệm vai trò tiêu thụ, phân phối sản phẩm từ các nhà máy lọc dầu trong nước.
Bên cạnh đó, mô hình kinh doanh cũng là yếu tố cần đặt lên bàn cân. Petrolimex có mạng lưới bán lẻ rộng lớn với hơn 5.500 cửa hàng, trong khi PV OIL kết hợp hoạt động bán lẻ với bán buôn cho các đại lý và khách hàng công nghiệp. Sự khác biệt về cơ cấu khách hàng, sản lượng tiêu thụ và thời gian lưu kho có thể dẫn đến tốc độ luân chuyển hàng hóa khác nhau.
Vòng quay hàng tồn kho, được tính bằng giá vốn hàng bán chia cho giá trị hàng tồn kho bình quân, là một chỉ tiêu quan trọng để đánh giá hiệu quả sử dụng vốn lưu động. Chỉ số này càng cao thường cho thấy hàng hóa được luân chuyển nhanh hơn, qua đó giảm lượng vốn bị chiếm dụng và chi phí lưu kho.
