Evergrande được phép kiện PwC toàn cầu đòi bồi thường hàng tỷ USD

Một thẩm phán tại Đặc khu Hành chính Hồng Kông (Trung Quốc) đã ra phán quyết cho phép các nhà thanh lý của Tập đoàn bất động sản China Evergrande theo đuổi vụ kiện đối với PwC trên phạm vi toàn cầu liên quan đến các sai sót kiểm toán. Vụ việc được cho là sẽ đặt mô hình mạng lưới hợp tác của nhóm bốn công ty kiểm toán lớn trước một phép thử pháp lý đáng chú ý.

PwC (trái) đối mặt rủi ro pháp lý tại Hồng Kông (Trung Quốc), sau khi toà án đặc khu ra phán quyết về vụ việc liên quan tới tập đoàn bất động sản Evergrande (phải)

Theo phán quyết được đưa ra hôm thứ Tư (26/8), Tòa án Hồng Kông cho phép các nhà thanh lý của Evergrande tiếp tục vụ kiện cáo buộc sơ suất đối với PwC International - thực thể điều phối toàn cầu của mạng lưới PwC - cùng các đơn vị tại Hồng Kông và Trung Quốc đại lục, vốn phụ trách hoạt động kiểm toán đối với Evergrande.

Trong phán quyết, Phó thẩm phán Tòa án cấp cao Patrick Fung nhận định có cơ sở để lập luận rằng PwC International có nghĩa vụ cẩn trọng đối với Evergrande. Ông cũng cho rằng quá trình thu thập tài liệu và thẩm vấn là cần thiết để làm rõ thêm các vấn đề của vụ kiện.

Các nhà thanh lý đang yêu cầu ba thực thể thuộc PwC bồi thường khoảng 8,4 tỷ USD, sau khi nhiều cơ quan quản lý xác định các kiểm toán viên của PwC tại cả khu vực Hồng Kông (Trung Quốc) và Trung Quốc đã không đáp ứng tiêu chuẩn nghề nghiệp khi ký xác nhận báo cáo tài chính của Evergrande. Phán quyết này được xem là một diễn biến có lợi cho ông Eddie Middleton và bà Tiffany Wong, hai nhà thanh lý thuộc Alvarez & Marsal, trong bối cảnh việc thu hồi tài sản của Evergrande tại Trung Quốc để thanh toán cho chủ nợ gặp nhiều khó khăn.

Evergrande từng là một trong những nhà phát triển bất động sản lớn nhất Trung Quốc, song đã vỡ nợ vào năm 2021 với tổng nghĩa vụ nợ khoảng 300 tỷ USD. Sau đó, các cơ quan chức năng phát hiện doanh nghiệp này đã gian lận, thổi phồng doanh thu trong giai đoạn trước khi sụp đổ.

Trước đó, vào tháng 4, PwC Hồng Kông đã đồng ý chi trả 1,3 tỷ HKD, tương đương khoảng 166 triệu USD, để dàn xếp các khiếu nại liên quan đến Evergrande với cơ quan quản lý địa phương. Tại Trung Quốc, chi nhánh của PwC năm 2024 cũng đã nộp khoản phạt 441 triệu nhân dân tệ, tương đương khoảng 66 triệu USD, sau khi Bộ Tài chính Trung Quốc kết luận nhân viên PwC đã che giấu, thậm chí dung túng cho hành vi gian lận tại tập đoàn bất động sản này.

Khác với mô hình tập đoàn đa quốc gia truyền thống, nhóm bốn công ty kiểm toán lớn – hay còn gọi là Big Four – thường vận hành dưới cấu trúc mạng lưới, trong đó các công ty kiểm toán tại từng quốc gia được tách biệt về pháp lý. Cấu trúc này được điều phối bởi một thực thể bảo trợ toàn cầu, có vai trò duy trì thương hiệu và áp đặt các tiêu chuẩn chung. Mô hình này được thiết kế nhằm đáp ứng các quy định kiểm toán khác nhau tại từng quốc gia, đồng thời hạn chế khả năng một công ty thành viên phải chịu trách nhiệm pháp lý đối với sai sót kiểm toán phát sinh ở thị trường khác.

Tuy nhiên, phán quyết tại đặc khu Hồng Kông (Trung Quốc) có thể làm gia tăng nguy cơ rủi ro tài chính và pháp lý lan rộng sang phần còn lại của mạng lưới PwC, trong đó các công ty thành viên lớn tại Mỹ và Anh là những đơn vị đóng góp đáng kể cho chi phí vận hành PwC International.

Thông thường, thực thể bảo trợ toàn cầu không trực tiếp tạo ra lợi nhuận hoặc nắm giữ lượng tài sản đáng kể.

Theo lập luận của các nhà thanh lý, PwC International phải chịu trách nhiệm đối với những sai sót của các công ty thành viên tại các khu vực Hồng Kông (Trung Quốc) và Trung Quốc. Các sai sót này bị cho là đã tạo điều kiện để Evergrande chi trả 6 tỷ USD cổ tức trong giai đoạn 2017 - 2020, dù tình hình tài chính của doanh nghiệp không bảo đảm.

Riêng đối với PwC International, các nhà thanh lý đang yêu cầu bồi thường 5,6 tỷ USD.

Về phía PwC International, thực thể này cho rằng không nên bị đưa vào vụ kiện, bởi Evergrande không phải là khách hàng của mình. Trên thực tế, cấu trúc mạng lưới của nhóm “Big Four” trong nhiều trường hợp đã giúp khoanh vùng các bê bối kiểm toán trong phạm vi công ty thành viên riêng lẻ, dù vẫn từng xuất hiện ngoại lệ.

Năm 2009, một tòa án tại Mỹ từng phán quyết Deloitte Global có thể bị kiện liên quan đến cáo buộc gian lận tại tập đoàn sữa Parmalat, khách hàng của công ty thành viên Deloitte tại Italia. Đến năm 2011, PwC International cũng tham gia một thỏa thuận dàn xếp các khiếu nại của nhà đầu tư liên quan đến sự sụp đổ của Satyam Computer Services tại Ấn Độ.

Sau phán quyết, các nhà thanh lý của Evergrande cho biết họ hoan nghênh quyết định của tòa án và sẽ tiếp tục theo đuổi việc thu hồi tài sản nhằm bảo vệ lợi ích của các chủ nợ.

Trong khi đó, người phát ngôn của mạng lưới toàn cầu PwC cho biết không đồng tình với phán quyết và đang xem xét các lựa chọn pháp lý tiếp theo.

Theo người phát ngôn này, PwC International chỉ là thực thể điều phối trong mạng lưới PwC, chưa từng cung cấp dịch vụ cho Evergrande và cũng không có quan hệ với doanh nghiệp này. PwC International cho rằng các khiếu nại nhằm vào mình là không có cơ sở.