EU siết chuẩn đông lạnh cá ngừ tiêu thụ trực tiếp: Doanh nghiệp Việt đối mặt thách thức tuân thủ mới

Liên minh châu Âu (EU) vừa ban hành Quy định ủy quyền Delegated Regulation (EU) 2025/1449, sửa đổi Phụ lục III của Quy định (EC) số 853/2004, theo hướng siết chặt điều kiện đông lạnh đối với cá ngừ dùng cho tiêu thụ trực tiếp cho con người. Quy định này được đánh giá sẽ tác động đáng kể đến hoạt động khai thác, chế biến và xuất khẩu cá ngừ vào thị trường EU, trong đó có Việt Nam.

Theo quy định mới, các sản phẩm cá ngừ dùng cho tiêu thụ trực tiếp như sashimi, steak, loin… bắt buộc phải được đông lạnh đạt nhiệt độ lõi -18°C hoặc thấp hơn, kể cả trong trường hợp áp dụng phương pháp đông lạnh bằng nước muối (brine freezing) trên tàu. Chỉ những tàu khai thác được trang bị hệ thống đông lạnh bằng nước muối đã được cơ quan có thẩm quyền xác nhận đáp ứng đầy đủ năng lực kỹ thuật mới được phép đưa các sản phẩm này vào thị trường EU.

Bên cạnh yêu cầu về nhiệt độ, toàn bộ quá trình kiểm soát đông lạnh phải được giám sát, ghi nhận và lưu trữ dữ liệu đầy đủ nhằm phục vụ hoạt động kiểm tra chính thức của cơ quan quản lý EU. Đây được xem là bước nâng cấp đáng kể về yêu cầu truy xuất nguồn gốc, minh bạch và tuân thủ kỹ thuật trong chuỗi cung ứng cá ngừ.

Quy định ủy quyền (EU) 2025/1449 sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 27/1/2026. Kể từ thời điểm này, các lô cá ngừ không đáp ứng yêu cầu đông lạnh ở mức -18°C sẽ không được phép nhập khẩu vào EU dưới dạng sản phẩm dùng cho tiêu thụ trực tiếp cho con người.

EU siết chuẩn đông lạnh cá ngừ tiêu thụ trực tiếp: Doanh nghiệp Việt đối mặt thách thức tuân thủ mới

Vì sao EU “siết” ngưỡng đông lạnh?

Theo các báo cáo kiểm tra chính thức, EU cho biết thời gian qua đã phát hiện một số trường hợp cá ngừ được đông lạnh bằng nước muối ở mức khoảng -9°C, sau đó đưa ra thị trường dưới dạng cá ngừ tươi hoặc cá ngừ chưa qua chế biến. EU đánh giá đây là hành vi gian lận thương mại, đồng thời tiềm ẩn rủi ro lớn về an toàn thực phẩm.

Đặc biệt, việc không đạt ngưỡng đông lạnh an toàn có thể làm gia tăng nguy cơ tích tụ histamine – nguyên nhân gây ngộ độc scombroid. Trên cơ sở đó, EU quyết định chuẩn hóa mức -18°C như một tiêu chuẩn bắt buộc nhằm bảo đảm an toàn thực phẩm, tăng cường minh bạch thị trường và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Quy định mới cho thấy xu hướng EU tiếp tục nâng cao “hàng rào kỹ thuật” đối với thủy sản nhập khẩu, đặt ra yêu cầu ngày càng khắt khe đối với các quốc gia xuất khẩu, trong đó có Việt Nam.

Doanh nghiệp cá ngừ Việt Nam cần lưu ý gì?

EU nhấn mạnh, quy định mới không áp dụng cho toàn bộ sản phẩm cá ngừ, mà chỉ tập trung vào nhóm cá ngừ dùng cho tiêu thụ trực tiếp cho con người. Tuy nhiên, với nhóm sản phẩm này, yêu cầu kỹ thuật được siết chặt đáng kể và rủi ro tuân thủ là rất rõ ràng.

Theo đó, các lô cá ngừ chỉ được đông lạnh ở mức nhiệt cao hơn -18°C có nguy cơ không được thông quan vào EU hoặc bị buộc chuyển mục đích sử dụng, chẳng hạn sang làm nguyên liệu chế biến sâu, tùy theo đánh giá của cơ quan thẩm quyền EU.

Theo cách hiểu và thực tiễn quản lý của EU, nhóm cá ngừ dùng cho tiêu thụ trực tiếp thường bao gồm: cá ngừ tươi hoặc đông lạnh dùng làm sashimi, sushi, steak; cá ngừ loin, fillet đông lạnh; cá ngừ đông lạnh được rã đông và bán dưới dạng “fresh” tại thị trường EU; cá ngừ đông lạnh chỉ qua sơ chế như cắt, làm sạch, phân cỡ, đóng gói lại. Đối với toàn bộ các sản phẩm này, yêu cầu đông lạnh đạt nhiệt độ lõi -18°C hoặc thấp hơn là bắt buộc, kể cả khi đông lạnh bằng nước muối.

Ngược lại, quy định mới không áp dụng đối với cá ngừ nhập khẩu vào EU phục vụ chế biến công nghiệp như cá ngừ đóng hộp; cá ngừ hấp, nấu chín, tiệt trùng; cá ngừ hun khói hoặc xử lý nhiệt sâu; cá ngừ nhập khẩu để chế biến tiếp trước khi đưa ra thị trường tiêu dùng. Tuy nhiên, các sản phẩm này vẫn phải tuân thủ đầy đủ các quy định an toàn thực phẩm chung của EU.

EU cho rằng, việc phân định rõ hai nhóm sản phẩm nhằm kiểm soát rủi ro một cách có trọng tâm. Cá ngừ dùng cho tiêu thụ trực tiếp có nguy cơ tích tụ histamine cao hơn nếu quy trình bảo quản, đông lạnh không đủ sâu, đồng thời dễ bị lợi dụng để gian lận thương mại. Trong khi đó, cá ngừ dùng cho chế biến nhiệt hoặc tiệt trùng sẽ trải qua các công đoạn xử lý giúp giảm đáng kể rủi ro an toàn thực phẩm.

Chủ động thích ứng để giữ thị trường

Để hạn chế rủi ro khi xuất khẩu sang EU từ năm 2026, doanh nghiệp cá ngừ Việt Nam được khuyến nghị chủ động rà soát toàn bộ chuỗi cung ứng, đặc biệt là nguồn nguyên liệu và phương thức đông lạnh trên tàu; phân loại rõ ngay từ đầu các lô hàng dùng cho tiêu thụ trực tiếp và các lô hàng dùng cho chế biến công nghiệp; đồng thời thể hiện nhất quán mục đích sử dụng trên hồ sơ kỹ thuật, hợp đồng thương mại và chứng từ xuất khẩu.

Việc làm việc chặt chẽ với đối tác EU để thống nhất mục đích sử dụng cuối cùng của sản phẩm cũng được xem là giải pháp quan trọng, giúp doanh nghiệp tránh nguy cơ bị từ chối thông quan hoặc buộc chuyển mục đích sử dụng.

Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), năm 2025, kim ngạch xuất khẩu cá ngừ của Việt Nam đạt trên 0,9 tỷ USD, tiếp tục khẳng định đây là mặt hàng chủ lực, nằm trong nhóm dẫn đầu các sản phẩm thủy sản xuất khẩu của cả nước. Trong bối cảnh EU ngày càng siết chặt yêu cầu kỹ thuật, khả năng thích ứng nhanh sẽ là yếu tố quyết định để doanh nghiệp Việt Nam giữ vững thị phần tại thị trường này.