Việc sửa luật nhằm thể chế hóa kịp thời chủ trương của Đảng về tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp, đồng thời đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, thúc đẩy chuyển đổi số toàn diện và tạo thuận lợi cao nhất cho người dân, doanh nghiệp. Một trong những điểm sửa đổi lớn là phân quyền mạnh hơn trong quản lý nhà nước về công chứng.
Theo dự thảo được Bộ trưởng Tư pháp Hoàng Thanh Tùng trình bày trong Tờ trình tại Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI, Chủ tịch UBND cấp tỉnh sẽ được giao thẩm quyền bổ nhiệm, bổ nhiệm lại, miễn nhiệm công chứng viên, cũng như công nhận tương đương đối với đào tạo nghề công chứng ở nước ngoài.
 |
| Khung cảnh bận rôn tại một phòng công chứng trên địa bàn TP. Hà Nội. |
Dự thảo cũng điều chỉnh các quy định liên quan đến đơn vị hành chính cấp huyện theo hướng phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Việc thay đổi địa chỉ trụ sở văn phòng công chứng phải phù hợp với Đề án quản lý, phát triển các tổ chức hành nghề công chứng tại địa phương.
Đáng chú ý, dự thảo luật sửa đổi theo hướng thu hẹp phạm vi các giao dịch phải công chứng. Theo đó, chỉ những giao dịch được luật quy định bắt buộc công chứng mới phải thực hiện, trong đó có một số giao dịch liên quan đến bất động sản giữa cá nhân với cá nhân, giữa cá nhân với tổ chức không hoạt động kinh doanh bất động sản, di chúc của người bị hạn chế về thể chất hoặc người không biết chữ và một số giao dịch quan trọng cần mức độ an toàn pháp lý cao.
Dự thảo đồng thời bổ sung quy định: nếu luật chuyên ngành không yêu cầu công chứng đối với các giao dịch này thì thực hiện theo luật chuyên ngành. Cách thiết kế này nhằm tránh chồng chéo pháp luật, đồng thời mở đường cho việc mở rộng giao dịch công chứng tự nguyện khi đủ điều kiện hạ tầng, kỹ thuật và dữ liệu.
Thẩm tra dự án luật, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết cơ quan thẩm tra cơ bản tán thành các nội dung sửa đổi lớn. Ủy ban đồng tình với việc sửa đổi quy định về tổ chức hành nghề công chứng để phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, đơn giản hóa thủ tục công chứng và mở rộng phạm vi giao dịch bất động sản được công chứng không phụ thuộc địa giới hành chính.
Ủy ban cũng tán thành mô hình cơ sở dữ liệu công chứng do Bộ Tư pháp xây dựng, quản lý tập trung và thống nhất từ Trung ương đến địa phương. Đây được xem là nền tảng quan trọng để thúc đẩy chuyển đổi số trong hoạt động công chứng.
Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra đề nghị tiếp tục rà soát quy định về tiêu chí các giao dịch phải công chứng theo hướng khái quát hơn, tránh trùng lặp với luật chuyên ngành, bảo đảm đồng bộ, chặt chẽ và khả thi. Mục tiêu đặt ra là tiếp tục thu hẹp hợp lý phạm vi giao dịch bắt buộc công chứng, tăng công chứng tự nguyện và giảm chi phí tuân thủ cho người dân, doanh nghiệp.
Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cũng đề nghị tiếp tục đánh giá tác động thực tiễn của các quy định về thủ tục công chứng, làm cơ sở hoàn thiện chính sách theo hướng hài hòa giữa yêu cầu giảm thủ tục, giảm chi phí với tính ổn định và khả thi của luật.
