OCOP Việt Nam: Thị trường tiềm năng chưa được khai thác hết
Chính phủ đã ban hành nhiều chính sách hỗ trợ sản phẩm OCOP xuất khẩu, như Quyết định 148/2023/QĐ-TTg về tiêu chí phân hạng hay Nghị định 98/2018/NĐ-CP về hỗ trợ liên kết sản xuất, xúc tiến thương mại. Tuy nhiên, để các chính sách thực sự đi vào đời sống doanh nghiệp, cần có thêm các chương trình tập huấn thiết kế bao bì, kết nối đơn vị in ấn, logistics, tư vấn thị trường quốc tế cho từng cụm OCOP địa phương.
Sau 7 năm triển khai trên toàn quốc, theo Văn phòng điều phối nông thôn mới Trung ương,chương trình OCOP đã ghi nhận trên 8.500 sản phẩm đạt chuẩn từ 3 sao trở lên, góp phần làm thay đổi diện mạo nông thôn tại hàng trăm địa phương. Hiện chưa có thống kê cụ thể về hiện trạng tất cả các sản phẩm OCOP xuất khẩu. Tuy nhiên, đã có 48/79 sản phẩm OCOP 5 sao (chiếm 60,7%) xuất khẩu sang các thị trường khó tính như: Mỹ, châu Âu, Nhật Bản. Trong đó, các mặt hàng như: Miến dong, măng nấu ngay, nước mắm, rong nho tách nước, cà-phê, mắc-ca, hạt điều, sầu riêng sấy, hạt sen sấy... đều mang lại hiệu quả tích cực cho kinh tế nông thôn.
Mặc dù vậy, nhiều nông sản Việt nói chung và sản phẩm được chứng nhận OCOP nói riêng chưa dễ chinh phục các thị trường khó tính. Theo các chuyên gia kinh tế, nguyên nhân là do quy mô sản xuất nhỏ, phương thức sản xuất lạc hậu, nên sản lượng thấp, chất lượng không ổn định, thậm chí không đáp ứng yêu cầu của thị trường tiêu dùng, thiếu quy hoạch vùng trồng, vùng nuôi và chưa áp dụng công nghệ theo tiêu chuẩn.
 |
| Xoài Cao Lãnh là một trong những sản phẩm OCOP đã được xuất khẩu sang thị trường châu Âu |
Phần lớn sản phẩm nông sản đang xuất khẩu thô là chính, chưa qua chế biến nhiều cho nên giá trị chưa cao, chưa đủ sức cạnh tranh. Thêm nữa, các doanh nghiệp và sản xuất hoạt động thiếu tính doanh nghiệp, tức là muốn xuất khẩu tiểu ngạch hơn là xuất khẩu chính ngạch, không chú ý đến khâu xây dựng thương hiệu, xây dựng mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc, thậm chí không muốn giữ thị trường, chiếm được thị trường đã khó nhưng mà sẵn sàng từ bỏ thị trường.
Giải pháp hiệu quả giúp sản phẩm OCOP Việt Nam xuất khẩu
Cũng theo các chuyên gia kinh tế, các sản phẩm OCOP muốn xuất khẩu được bên cạnh việc đảm bảo chất lượng nguyên liệu hay quy trình sản xuất an toàn, đạt tiêu chuẩn thì doanh nghiệp cần phải chú trọng hoàn thiện mẫu mã bên ngoài sản phẩm đạt chuẩn quốc tế, có truy xuất nguồn gốc rõ ràng, hệ thống nhận diện thương hiệu bài bản. Điều này cho thấy rõ, khâu thiết kế bao bì không đơn thuần là phần "trang trí" cho sản phẩm, mà chính là yếu tố định đoạt giá trị thương mại, tối ưu chi phí logistics và nâng tầm cảm nhận của người tiêu dùng quốc tế.
Để nâng cao giá trị sản phẩm OCOP, các chủ thể doanh nghiệp, hợp tác xã đang có sản phẩm được chứng nhận OCOP từ 1 sao trở lên cần cải tiến chất lượng sản phẩm và đảm bảo nguồn gốc xuất xứ gắn với bản sắc địa phương. Đồng thời, chú trọng bảo vệ môi trường và tuân thủ quy định bảo vệ môi trường trong sản xuất, kinh doanh.
Trao đổi với phóng viên Tạp chí Doanh nghiệp và Hội nhập, ông Dương Đình Khôi - chủ cơ sở sản xuất và đóng gói miến mộc Dương Kiên, một trong nhưng cơ sở đã có hàng xuất đi thị trường Nhật và Đức tự hào - chia sẻ: “Sản phẩm miến dong Dương Kiên được đóng gói 500g/túi, có tem, nhãn mác với đầy đủ thông tin về thành phần dinh dưỡng, tiêu chuẩn chất lượng, an toàn vệ sinh thực phẩm đây là yếu tố mà các doanh nghiệp muốn xuất khẩu hàng phải thực sự quan tâm. Thực tế tôi thấy nhiều doanh nghiệp trong nước đưa sản phẩm ra thị trường cạnh tranh với doanh nghiệp nước ngoài chủ yếu bằng giá cả, chứ chưa bằng chất lượng. Nếu chưa ổn định về sản lượng, chất lượng, việc xây dựng thương hiệu quốc gia cho nông sản Việt khó khả thi.”
 |
| Sản phẩm Miến dong Dương Kiên xuất khẩu sang Nhật |
Theo ông Nguyễn Quốc Lân - Phó Giám đốc Trung tâm Thông tin Công nghiệp và Thương mại (Bộ Công Thương): "Trước những biến động của tình hình chính trị, kinh tế toàn cầu, cùng với thay đổi trong chính sách của các quốc gia nhập khẩu chủ chốt và những hạn chế về năng lực nội tại, nông sản Việt Nam đang đứng trước cả thuận lợi lẫn thách thức trong quá trình phấn đấu đạt mục tiêu tăng trưởng năm 2025 và các năm tiếp theo.
Nhờ các hiệp định thương mại tự do (FTA), nhu cầu tiêu dùng nông sản như gạo, rau quả, cà phê và thủy sản tiếp tục tăng mạnh tại các thị trường lớn như Trung Quốc, Hoa Kỳ, EU và Nhật Bản; đồng thời mở rộng sang các thị trường mới như châu Phi, Trung Đông và Mỹ Latinh. Các nền tảng thương mại điện tử xuyên biên giới như Amazon, Alibaba, Shopee Global cũng đang mở ra cơ hội lớn, miễn là sản phẩm có mã vạch chuẩn quốc tế, thông tin minh bạch và bao bì chuyên nghiệp".
 |
| Sản phẩm OCOP trên sàn thương mại điện tử Amazon |
Một trong những đơn vị rất quan tâm thị trường xuất khẩu, luôn có những đầu tư, nghiên cứu về thị hiếu người tiêu dùng các nước, Nghệ nhân Ngô Thị Tính - Tổng Giám đốc Công ty CP Bánh mứt kẹo Bảo Minh - cho biết: "Để đáp ứng được thị trường xuất khẩu, chúng tôi liên tục đầu tư nghiên cứu kỹ lưỡng văn hóa và tâm lý tiêu dùng của các nước đó, tiếp tục cải tiến quy trình sản xuất để đảm bảo chất lượng phù hợp. Sản phẩm bánh kẹo Bảo Minh đã có mặt tại nhiều quốc gia như Nhật Bản, Mỹ, Hàn Quốc, Úc và các nước châu Âu. Tôi mong rằng trong tương lai, sản phầm của Bảo Minh sẽ không chỉ là niềm tự hào của gia đình tôi, mà còn là niềm tự hào của cả dân tộc Việt Nam. Đưa văn hóa ẩm thực Việt Nam đến gần hơn với thế giới là điều mà tôi và toàn thể công ty đang nỗ lực thực hiện. ”
 |
| Nghệ nhân Ngô Thị Tính - Tống Giám đốc công ty Bánh mứt kẹo Bảo Minh |
Đại diện Bộ nông nghiệp và môi trường khuyến nghị: Các doanh nghiệp cần minh bạch trong truy xuất nguồn gốc sản phẩm, sử dụng nguyên vật liệu an toàn, thân thiện với môi trường để tạo cơ hội xuất khẩu bền vững và nâng cao giá trị sản phẩm OCOP trên thị trường quốc tế. Doanh nghiệp tận dụng tốt nguồn lực và xây dựng thương hiệu mạnh, giá trị tài chính sẽ gia tăng mạnh mẽ, cần phải chú trọng quy hoạch vùng trồng, vùng nuôi, áp dụng công nghệ sản xuất để có sản phẩm đủ lớn và đạt tiêu chuẩn.
Theo đó, địa phương, doanh nghiệp sản xuất chú trọng xây dựng và củng cố thương hiệu sản phẩm quốc gia thay vì sản phẩm và thương hiệu địa phương và doanh nghiệp; chú trọng cấp mã số vùng trồng, bảo vệ, bảo hộ thương hiệu; bảo hộ chỉ dẫn địa lý và chất lượng sản phẩm.
Việc khuyến khích đầu tư vào chế biến sâu để nâng cao giá trị, giảm lệ thuộc vào xuất khẩu thô. Việc áp dụng nông nghiệp thông minh, mở rộng vùng nguyên liệu đạt chuẩn, tăng cường liên kết chuỗi và phát triển nông nghiệp xanh, phát thải thấp là yếu tố then chốt. Đồng thời, cần cải thiện hạ tầng logistics, đầu tư kho lạnh, vận chuyển chuyên dụng và nâng cao năng lực nguồn nhân lực qua đào tạo và hợp tác nghiên cứu, tạo nền tảng vững chắc cho nông sản Việt Nam đặc biệt là sản phẩm OCOP phát triển dài hạn.
