Bỏ công an cấp quận, huyện; nghiên cứu bỏ đơn vị hành chính cùng cấp

Kết quả đạt được trong việc sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy vừa qua rất quan trọng nhưng mới chỉ bước đầu, không chỉ làm một lần. Cần tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện để bộ máy mới ổn định, vận hành hiệu quả, nâng cao hiệu lực hoạt động - Tổng Bí thư (TBT) Tô Lâm phát biểu như vậy về quyết tâm tinh giảm bộ máy sau khi thí điểm bỏ công an cấp quận, huyện. Những bước tiếp theo sẽ rất quyết liệt, kể cả nghiên cứu chính quyền 3 cấp, nghiên cứu bỏ đơn vị hành chính cấp quận, huyện, có thể sáp nhập một số tỉnh thành.

Ngành công an đi đầu với việc bỏ công an cấp huyện

Ngày 24/1/2025, Ban chấp hành Trung ương (BCHTW) có Kết luận số 121-KL/TW về về tổng kết Nghị quyết 18-NQ/TW năm 2017 của BCHTW Đảng khoá XII về một số vấn đề về tiếp tục đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả, trong đó thống nhất chủ trương sắp xếp tổ chức bộ máy công an địa phương theo hướng "tỉnh toàn diện; xã vững mạnh, bám cơ sở", không tổ chức công an cấp quận, huyện.

Chủ trương này được ngành công an quán triệt và thực hiện ngay lập tức.

Phát biểu trong phiên thảo luận hôm 13/2 tại kỳ họp bất thường của Quốc hội vừa qua, TBT Tô Lâm cho biết công an chính quy về xã dân rất mừng vì đây là cấp trực tiếp làm việc với dân. "Từ đăng ký hộ khẩu, đăng ký ôtô, xe máy đến điều tra sự cố, trộm cắp, công an xã xử lý được hết, làm sao phải chờ đến huyện, tỉnh. Vậy thì công an huyện thì làm gì?", TBT đặt vấn đề.

Đề cập vấn đề chính quyền quốc gia nên 3 cấp hay 4 cấp, TBT Tô Lâm cho biết 80% các nước có chính quyền 3 cấp, ở Việt Nam có 4 cấp nên vừa qua ngành công an thí điểm làm trước, bằng việc bỏ công an cấp quận, huyện.

Thủ tướng Phạm Minh Chính cũng ủng hộ bỏ công an cấp quận, huyện. "Tại sao ta bỏ công an cấp quận, huyện? Mỗi huyện trên dưới 100 đồng chí, khi bỏ đi, tổ chức lại thì một số chuyển lên tỉnh, nhưng đa số chuyển xuống cấp cơ sở, cấp gần dân nhất. Việc gì cũng xảy ra ở dưới cơ sở, nhân dân cũng chủ yếu ở cơ sở, xã phường nên phấn đấu mục tiêu vì dân thì phải tăng cường cơ sở để lo cho dân" - Thủ tướng phát biểu và nhấn mạnh: “Cải cách bộ máy hành chính không chỉ là cơ học mà mục tiêu là nâng cao hiệu quả hoạt động, giảm thủ tục hành chính, bỏ cơ chế xin - cho. Chúng ta cắt đi một cấp, rõ ràng bớt đi một thủ tục hành chính. Việc này cần đi đôi với số hóa, nâng cao hiệu lực, hiệu quả, hiệu năng của bộ máy".

Theo Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang, từ năm 2018 đến nay, Đảng ủy CATW đã 2 lần kiện toàn, sắp xếp tổ chức bộ máy theo hướng tinh, gọn, mạnh, với nhiều điểm thay đổi có tính lịch sử, đột phá, khắc phục cơ bản những hạn chế kéo dài nhiều năm. Qua hai lần kiện toàn tổ chức bộ máy, Bộ Công an giảm 6 tổng cục, 1 đơn vị tương đương cấp tổng cục, 55 đơn vị cấp cục, 7 trường CAND, 20 đơn vị cảnh sát phòng cháy chữa cháy cấp tỉnh, gần 1.200 đơn vị cấp phòng, trên 3.500 đơn vị cấp đội.

Đại tướng Lương Tam Quang cho rằng, việc tổ chức bộ máy theo 4 cấp công an cần tiếp tục điều chỉnh theo hướng giảm tầng nấc, giảm cấp trung gian để tinh, gọn, mạnh, hoạt động hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả. Ngành công an xây dựng, vận hành theo phương châm "tỉnh toàn diện; xã vững mạnh, bám cơ sở".

Đại tướng Lương Tam Quang nhấn mạnh: Công an cấp tỉnh giải quyết toàn diện mọi tình hình an ninh, trật tự tại địa phương; công an cấp xã được tăng cường xây dựng vững mạnh, bám cơ sở, giải quyết các vấn đề phát sinh về an ninh, trật tự ngay từ đầu và tại cơ sở. Khi không tổ chức công an cấp huyện sẽ kết thúc hoạt động đối với 694 công an cấp huyện và khoảng gần 6.000 đội thuộc công an cấp huyện. Bộ trưởng cũng yêu cầu việc bỏ công an cấp huyện phải hoàn thành trong tháng 2/2025, để bộ máy vận hành, không được gián đoạn.

Ngày 5/12/2024, Tỉnh uỷ Lâm Đồng tổ chức lễ công bố việc sáp nhập 3 huyện Đạ Huoai, Đạ Tẻh, Cát Tiên thành huyện mới Đạ Huoai. Định hướng sắp tới của Bộ Chính trị có thể bỏ cấp quận, huyện. Ảnh: TTXVN.

Tiến tới có thể bỏ cấp hành chính trung gian quận huyện

Tất nhiên việc bỏ công an cấp quận, huyện cũng ảnh hưởng dây chuyền đến một số ngành khác, đặc biệt trong công tác tố tụng, với các cơ quan tòa án nhân dân (TAND), viện kiểm sát nhân dân (VKSND) cấp quận, huyện.

Đây là một trong nhiều vấn đề trong việc tiếp tục tinh giản bộ máy theo chỉ đạo của Bộ Chính trị trong Kết luận số 126-KL/TW ngày 14/2/2025 về một số nội dung, nhiệm vụ tiếp tục sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị năm 2025.

Kết luận yêu cầu nghiên cứu định hướng tiếp tục sắp xếp bỏ cấp hành chính trung gian (cấp quận, huyện); xây dựng phương án tiếp tục sắp xếp cấp xã phù hợp với mô hình tổ chức mới, đề xuất tổ chức bộ máy, chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn, trách nhiệm của cấp xã; định hướng sáp nhập một số đơn vị hành chính cấp tỉnh.

Với các cơ quan tố tụng, Chỉ thị 126 cũng yêu cầu nghiên cứu, tham mưu về mô hình cơ quan (TAND, VKSND) theo định hướng bỏ cấp trung gian (cấp quận, huyện) và đề xuất bổ sung, sửa đổi các cơ chế, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước có liên quan; tiếp tục đổi mới tổ chức, nâng cao chất lượng hoạt động của TAND, VKSND đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp trong tình hình mới; báo cáo Bộ Chính trị trong quý II/2025.

Tinh thần của Chỉ thị 126 là tiếp tục đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả, như chỉ đạo của TBT Tô Lâm: “Trong quá trình triển khai thực hiện Nghị quyết 18 là “vừa chạy, vừa xếp hàng”, theo tinh thần “Trung ương làm gương, địa phương hưởng ứng”; quán triệt nguyên tắc tuân thủ quy định của Hiến pháp, chủ trương của BCHTW, Bộ Chính trị, Ban Bí thư; không ngại khó, không ngại thách thức, không cầu toàn”.

TBT yêu cầu thời gian tới tiếp tục xác định việc sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy không chỉ làm một lần và nhấn mạnh: “Kết quả đạt được vừa qua rất quan trọng nhưng mới chỉ bước đầu”.

Kết luận số 126-KL/TW có tính chiến lược, nhằm tinh gọn bộ máy mạnh mẽ nhất, khi yêu cầu nghiên cứu định hướng tiếp tục sắp xếp bỏ cấp hành chính trung gian (cấp quận huyện); xây dựng phương án tiếp tục sắp xếp cấp xã phù hợp với mô hình tổ chức mới, đề xuất tổ chức bộ máy, chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn, trách nhiệm của cấp xã; định hướng sáp nhập một số đơn vị hành chính cấp tỉnh.

Bỏ hay không bỏ cấp trung gian (cấp quận huyện), định hướng sáp nhập một số đơn vị hành chính cấp tỉnh là vấn đề rất lớn, cần có những nghiên cứu, đánh giá thận trọng. Vì thế Bộ Chính trị yêu cầu các cơ quan chức năng tiếp tục nghiên cứu định hướng; ngoài ra cần xây dựng phương án tiếp tục sắp xếp cấp xã phù hợp với mô hình tổ chức mới, đề xuất tổ chức bộ máy, chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn, trách nhiệm của cấp xã. Việc nghiên cứu, định hướng hai vấn đề lớn này phải báo cáo cho Bộ Chính trị trong quý III/2025. Quy định thời gian như vậy, để Bộ Chính trị có quyết sách kịp thời và có thể tiến hành sau Đại hội Đảng lần thứ XIV, dự kiến được tổ chức trong tháng 1/2026.

Có cần đơn vị hành chính cấp quận huyện?

Đây cũng là câu hỏi mà Bộ Chính trị, Ban Bí thư đặt ra, có nên tồn tại cấp hành chính trung gian quận, huyện hay không. Trước mắt cho phép thí điểm việc bỏ công an cấp quận, huyện, cho thấy quyết tâm của Bộ Chính trị. Thực tế ngay trong tháng 2 này, công an cấp huyện kết thúc nhiệm vụ của mình. Từ đó đặt ra hàng loạt vấn đề với các cơ quan cấp huyện khác như TAND, VKSND…

Trao đổi với báo chí bên lề Hội nghị Trung ương MTTQ Việt Nam sáng 20/2, GS Trần Ngọc Đường - nguyên Phó Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội, cho rằng chủ trương này rất phù hợp với tổ chức chính quyền các nước trên thế giới vì nhiều nước chú trọng xây dựng chính quyền hai đầu mạnh, đó là tỉnh, thành mạnh và cơ sở (xã, phường) mạnh. Còn chính quyền trung gian ở giữa do chính quyền tỉnh đưa về một khu vực hoặc vùng nào đó thuộc một vài xã, phường để đại diện chính quyền tỉnh ở khu vực, cơ sở đó. Đây được xem là mô hình chính quyền hiện đại.

GS Trần Ngọc Đường - nguyên Phó Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội Trao đổi với báo chí bên lề Hội nghị Trung ương MTTQ Việt Nam sáng 20/2. Ảnh: TTXVN.

Theo GS Đường, việc bỏ cấp quận, huyện sẽ tạo ra không gian rộng hơn để phát triển kinh tế, xã hội, đồng thời tạo ra môi trường rộng lớn hơn để thu hút tiềm năng, nguồn lực để phát triển. Đó là một lợi thế rất lớn trong điều kiện phát triển kinh tế hội nhập ngày càng mạnh mẽ, do không bị rào cản bởi ranh giới của huyện, quận, phường.

Thực tế cho thấy việc bỏ đơn vị hành chính cấp quận, huyện là đúng định hướng giảm tầng nấc trung gian, giảm bớt nhân lực cho bộ máy hành chính cấp quận, huyện rất lớn, giảm bớt gánh nặng cho ngân sách - một bài toán mà Bộ Chính trị yêu cầu gay gắt, để có tiền đầu tư cho phát triển.

Theo số liệu của Bộ Nội vụ, sau sắp xếp, sáp nhập trong thời gian qua, hiện cả nước có 63 tỉnh, thành, với 696 đơn vị cấp quận, huyện, 10.035 đơn vị cấp xã.

Theo số liệu của Ủy ban Thường vụ Quốc hộị (UBTVQH) báo cáo trong chuyên đề giám sát “Việc thực hiện các nghị quyết của UBTVQH về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp huyện, cấp xã trong giai đoạn 2019-2021”, năm 2022, số nhân sự trước khi sắp xếp trung bình mỗi quận, huyện là hơn 2.400 người. Đây là số lượng nhân sự rất lớn, nếu tính tất cả 696 đơn vị quận, huyện trên cả nước. Nếu bỏ cấp hành chính trung gian này, ngân sách nhà nước tiết tiệm cả ngàn tỉ đồng mỗi năm mà hiệu lực, hiệu quả các dịch vụ công của người dân không bị ảnh hưởng, vì gần như tất cả đều được thực hiện ở cấp phường, xã và tỉnh.

Nhiều chuyên gia cho rằng, với điều kiện công nghệ thông tin phát triển như hiện nay, việc quản lý nhà nước từ tỉnh đến xã, phường thuận lợi hơn rất nhiều vì gần như tất cả các dịch vụ công đều làm trực tuyến, hết sức tiện lợi. Đó là lý do để đơn vị hành chính cấp quận, huyện kết thúc nhiệm vụ lịch sử của mình.

(Còn nữa)