Tháng 5 về, các vùng đồi trồng vải ở phía Bắc bắt đầu rực đỏ trong cái nắng chớm hè. Đối với những người nông dân quanh năm bám đất, mùa vải 2026 mang lại những cảm xúc thật đặc biệt. Không còn cảnh bạt ngàn những xe thồ chở vải kẹt cứng đường mòn vì cung vượt quá cầu, năm nay, thị trường lại chứng kiến một câu chuyện hoàn toàn khác: Quả vải mất mùa nhưng lại được giá cao kỷ lục. Khắp các vườn lớn nhỏ, bầu không khí thương thảo diễn ra sôi nổi, hối hả ngay từ đầu vụ khi các thương nhân trong và ngoài nước đổ về thu mua.
 |
| Vải thiều xuất khẩu niên vụ 2026 |
Thử thách thời tiết: Sản lượng giảm sâu, giá bán lập đỉnh
Nhìn vào bức tranh tổng thể của ngành nông nghiệp năm nay, sự sụt giảm về mặt năng suất là điều có thể thấy rõ. Theo báo cáo từ Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, tổng diện tích vải thiều cả nước hiện duy trì khoảng 55.000 ha. Tuy nhiên, do những biến động thất thường của thời tiết từ giai đoạn lập đông năm ngoái khiến quá trình ra hoa, đậu quả của cây bị ảnh hưởng nghiêm trọng.
Tại địa bàn tỉnh Bắc Ninh (bao gồm cả vùng trồng trọng điểm thuộc khu vực Bắc Giang cũ) – nơi sở hữu vùng nguyên liệu vải lớn nhất cả nước với quy mô gần 29.800 ha, sản lượng thu hoạch toàn tỉnh niên vụ 2026 dự kiến chỉ đạt khoảng 95.000 tấn, tức là chỉ tương đương gần 60% kế hoạch và giảm sâu so với mức 215.000 tấn của năm 2025. Trong đó, lượng vải chín sớm ước đạt 40.048 tấn và phần còn lại dành cho vải chính vụ. Tương tự, tại khu vực Hải Phòng, diện tích hơn 9.300 ha cũng chỉ cho sản lượng khiêm tốn ở mức từ 47.000 đến 55.000 tấn.
Dẫu vậy, điều đáng mừng là chất lượng trái vải vẫn được kiểm soát ở mức tuyệt đối. Người nông dân đã thành thục các kỹ thuật canh tác an toàn theo hướng chuẩn hóa toàn diện. Riêng tại tỉnh Bắc Ninh, diện tích vải đạt tiêu chuẩn VietGAP vẫn chiếm tới 58,7% (khoảng 17.500 ha, cho sản lượng 55.700 tấn) cùng hàng trăm héc-ta đạt chuẩn GlobalGAP phục vụ xuất khẩu.
Chính sự khan hiếm về nguồn cung kết hợp với chất lượng vượt trội đã đẩy giá vải thiều năm nay liên tục lập đỉnh mới. Ngay tại bờ vườn, giá thu mua vải tươi đang dao động từ 50.000 đến 95.000 đồng/kg – mức giá cao nhất từng được ghi nhận trong nhiều năm trở lại đây. Trên thị trường bán lẻ trong nước, giá vải đầu vụ phổ biến ở mức 140.000 - 180.000 đồng/kg. Thậm chí, những lô vải thiều chín sớm được chọn lọc kỹ lưỡng, vận chuyển thần tốc bằng đường hàng không vào các hệ thống siêu thị miền Nam còn chạm ngưỡng 210.000 đồng/kg. Cái giá đắt đỏ nhưng hoàn toàn xứng đáng với công sức chăm bón khắt khe của bà con nông dân.
Rộng đường xuất khẩu: Thông quan cấp tốc, đón làn sóng gom hàng
Trong khi thị trường nội địa đang vận động sôi động, phân khúc xuất khẩu cũng đón nhận hàng loạt tín hiệu tích cực. Tại Hội nghị xúc tiến tiêu thụ vải thiều và các nông sản chủ lực của tỉnh Bắc Ninh diễn ra ngày 28/5, các cơ quan quản lý cho biết dự kiến sẽ có khoảng gần 5.000 tấn vải thiều được xuất khẩu chính ngạch sang thị trường Trung Quốc trong mùa vụ năm nay.
Để hỗ trợ tối đa cho thứ quả đặc sản có thời gian bảo quản ngắn ngày này, Bộ Công Thương cùng các bộ, ngành và địa phương đã nhanh chóng vào cuộc. Một đề xuất đồng bộ về việc thiết lập các “luồng xanh” ưu tiên tại các cửa khẩu trọng điểm như Bằng Tường và Hà Khẩu đã được triển khai nhịp nhàng. Theo đó, hệ thống hạ tầng logistics, kho bãi và các quy trình thủ tục hành chính, kiểm dịch thực vật đều được tối ưu hóa ở mức cao nhất nhằm rút ngắn thời gian thông quan, đảm bảo xe chở vải có thể lăn bánh sang nước bạn một cách nhanh chóng nhất.
Đại diện một doanh nghiệp xuất khẩu chia sẻ: "Vải thiều Việt Nam sở hữu những lợi thế cạnh tranh cốt lõi mà ít vùng trồng nào tại Trung Quốc có được, đó là hương vị thơm đặc trưng, độ ngọt sâu đậm đà và cùi dày, hạt nhỏ. Hơn nữa, nhờ hạ tầng giao thông kết nối ngày càng hoàn thiện, nhiều lô vải tươi của chúng ta hiện nay chỉ mất một khoảng thời gian rất ngắn để vượt quãng đường hơn 2.000 km, len lỏi sâu vào các đô thị, siêu thị lớn tại Trung Quốc mà vẫn giữ nguyên vẹn độ tươi ngon như vừa mới hái tại cành."
Một điểm mới đáng chú ý trong xu hướng tiêu thụ năm 2026 là sự thay đổi khẩu vị và phương thức thu mua của các thương nhân láng giềng. Không chỉ dừng lại ở việc săn đón các container quả tươi, nhiều doanh nghiệp Trung Quốc hiện đang đẩy mạnh gom hàng để phục vụ cho phân khúc chế biến sâu và sấy khô. Trà vải và vải sấy khô của Việt Nam đang trở thành mặt hàng cực kỳ thịnh hành tại thị trường nước bạn, do tính tiện lợi, thời gian bảo quản lâu dài và rất phù hợp với văn hóa thưởng trà của người bản địa. Thậm chí, một vài tập đoàn lớn đã tiến hành khảo sát thực địa để xúc tiến mở xưởng gia công sấy khô trực tiếp ngay tại các vùng nguyên liệu của Việt Nam nhằm tối ưu hóa chuỗi cung ứng.
Mùa vụ vải thiều năm 2026 dù đối mặt với không ít thử thách từ bàn tay của thiên nhiên, nhưng lại kết thúc bằng những nụ cười rạng rỡ của người trồng vải. Sự chủ động trong canh tác sạch của người nông dân phối hợp cùng những bước đi linh hoạt, kịp thời trong xúc tiến thương mại của các cơ quan quản lý đã giúp quả vải Việt Nam giữ vững vị thế. Thị trường Trung Quốc với sức mua bền bỉ và ngày càng mở rộng chính là lời khẳng định đanh thép cho giá trị bền vững của một thương hiệu nông sản mang đậm hồn cốt quê hương.
