Từ sản vật địa phương đến chuỗi giá trị liên vùng

Diễn đàn “Trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm phát triển sản phẩm OCOP, làng nghề và mô hình nông nghiệp trải nghiệm" thu hút nhiều khách mời từ các tỉnh Tây Nguyên và Nam Trung Bộ. Anh KL

Sự kiện trong khuôn khổ các hoạt động hợp tác phát triển kinh tế - xã hội giữa Thành phố Hồ Chí Minh với các tỉnh, thành phố vùng Duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên. Đây là dịp để các địa phương, cơ quan quản lý, chuyên gia, doanh nghiệp và các chủ thể cùng trao đổi kinh nghiệm, nhận diện những vấn đề thực tiễn và tìm kiếm các cơ hội hợp tác mới trong giai đoạn 2026–2030.

TP.HCM đóng vai trò kết nối thị trường

Diễn đàn do Sở Nông nghiệp và Môi trường TP.HCM chủ trì, phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Quảng Ngãi, Sở Công Thương TP.HCM và các cơ quan chuyên môn của các tỉnh, thành vùng Duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên tổ chức.

Ông Nguyễn Văn Đa – Phó Giám Đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường cho biết: Vùng Duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên có không gian sinh thái, văn hóa và sản xuất nông nghiệp đa dạng; mỗi địa phương có những sản vật đặc trưng, nghề và làng nghề, tri thức bản địa, cảnh quan nông thôn và những mô hình sản xuất mang bản sắc riêng. Đây là nguồn lực quan trọng để phát triển sản phẩm OCOP, ngành nghề nông thôn, du lịch nông thôn và các mô hình nông nghiệp trải nghiệm, qua đó nâng cao giá trị sản phẩm, tạo sinh kế và phát huy giá trị văn hóa của cộng đồng. Trong không gian liên kết này, TP.HCM được xác định không chỉ là thị trường tiêu thụ lớn mà còn có lợi thế về hệ thống phân phối, logistics, khoa học - công nghệ, du lịch và dịch vụ.

TP.HCM vừa có sản xuất nông nghiệp, sản phẩm OCOP, ngành nghề và làng nghề, vừa có lợi thế là trung tâm tiêu dùng, phân phối, logistics, khoa học - công nghệ, du lịch và dịch vụ. Thành phố có điều kiện phát huy vai trò kết nối thị trường, mở rộng không gian tiêu thụ và tăng cường hợp tác với các địa phương, ông Đa nhấn mạnh.

Sau sắp xếp đơn vị hành chính, TP.HCM có diện tích hơn 6.700 km², dân số trên 14 triệu người, khoảng 454.000 ha đất nông nghiệp, với 1.024 sản phẩm OCOP đã được công nhận và hơn 6.500 cơ sở ngành nghề nông thôn.

Những lợi thế này tạo điều kiện để TP.HCM vừa phát triển các sản phẩm của địa phương, vừa trở thành một đầu mối kết nối cung - cầu, đưa sản phẩm OCOP của các tỉnh, thành vào hệ thống phân phối, du lịch và các kênh tiêu thụ hiện đại.

Theo định hướng được chia sẻ tại Diễn đàn, liên kết vùng cần được triển khai xuyên suốt từ sản xuất, tiêu chuẩn chất lượng, chế biến, xây dựng thương hiệu đến phân phối, logistics và du lịch. Khi các địa phương cùng tham gia một chuỗi giá trị thay vì phát triển riêng lẻ, giá trị kinh tế của sản phẩm có thể được nâng lên đáng kể.

Từ sản vật địa phương đến hàng hóa có giá trị

Do nhiều địa phương sở hữu nguồn tài nguyên nông nghiệp, văn hóa và làng nghề phong phú, khu vực Duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên có nhiều lợi thế để phát triển sản phẩm OCOP, du lịch nông thôn và các mô hình nông nghiệp trải nghiệm.

Tuy nhiên, theo đánh giá tại Diễn đàn, điểm nghẽn hiện nay không nằm ở việc thiếu sản phẩm mà ở khả năng thương mại hóa và mở rộng thị trường. Nhiều chủ thể OCOP vẫn hoạt động ở quy mô nhỏ, năng lực quản trị, xây dựng thương hiệu và tổ chức sản xuất chưa đồng đều. Không ít sản phẩm có chất lượng và bản sắc nhưng chưa hình thành được hệ thống phân phối ổn định.

Bên cạnh đó, một số làng nghề đang đứng trước yêu cầu đổi mới để vừa bảo tồn giá trị văn hóa, vừa đáp ứng nhu cầu thị trường. Các mô hình nông nghiệp có tiềm năng phục vụ du lịch trải nghiệm cũng cần được đầu tư bài bản hơn về sản phẩm dịch vụ, hạ tầng và phương thức khai thác.

Khánh Hòa là địa phương có ngành du lịch phát triển, với mỗi sản phẩm OCOP là một câu chuyện như yến, trầm hương, gốm Bàu Trúc, dệt thổ cẩm Mỹ Nghiệp... cùng 600 sản phẩm OCOP tỉnh kỳ vọng hình thành 30 điểm giới thiệu, trải nghiệm OCOP - du lịch tại các xã, phường có vị trí thuận lợi, có khả năng kết nối với tuyến, điểm du lịch; đồng thời lựa chọn 1 điểm để thực hiện điểm trưng bày cấp tỉnh. Các điểm này sẽ không chỉ là nơi trưng bày, mua sắm mà còn là không gian văn hóa, trải nghiệm quy trình sản xuất của làng nghề và nông sản.

Đề án mà Sở đặt ra là đến năm 2030, doanh thu từ sản phẩm OCOP gắn với du lịch chiếm ít nhất 15% tổng doanh thu OCOP toàn tỉnh. 100% sản phẩm OCOP sẽ có mặt tại các kênh phân phối cao cấp, đòi hỏi tiêu chuẩn khắt khe như hệ thống khách sạn, resort, sân bay và trung tâm thương mại lớn. Đồng thời, tỉnh sẽ hình thành các mô hình du lịch nông thôn - làng nghề cụ thể, cho phép du khách trải nghiệm trực tiếp quy trình sản xuất, từ đó tạo sinh kế và giúp tăng thu nhập bền vững cho người dân địa phương, đại diện Sở Nông nghiệp và Môi trường Khánh Hòa cho biết.

Gian hàng tỏi Lý Sơn - Quảng Ngãi được khách hàng quan tâm . Ảnh Ngọc Oai

Đại diện của Sở Nông nghiệp và Môi trường Quảng Ngãi cho biết: Hiện tỉnh sở hữu một hệ sinh thái nông sản phong phú, từ vùng biển đảo Lý Sơn đến vùng núi cao Măng Đen với 4 chỉ dẫn địa lý quý giá: Tỏi Lý Sơn, Sâm Ngọc Linh, Quế Trà Bồng và Cà phê Đăk Hà.

Tính đến tháng 8 năm 2026, toàn tỉnh có 535 sản phẩm OCOP còn thời hạn, trong đó có 02 sản phẩm đã đạt chuẩn 5 sao Quốc gia là Tỏi Lý Sơn và Mạch nha Quảng Ngãi đường Mantoza - một minh chứng rõ nét cho chất lượng vượt trội và tiềm năng vươn xa của các đặc sản nơi đây.

Bên cạnh đó, tỉnh còn có 16 điểm du lịch nông thôn được công nhận, 1 làng nghề, 5 làng nghề truyền thống cùng 91 nghệ nhân ưu tú - những tài sản vô giá để phát triển du lịch trải nghiệm . Tuy nhiên, thực tế cho thấy việc phát triển các đặc sản địa phương không chỉ dừng lại ở thành công về số lượng và chất lượng sản phẩm. Bài toán đặt ra là làm thế nào để xây dựng thương hiệu bền vững và tạo dựng các liên kết chặt chẽ để hình thành vùng nguyên liệu ổn định. Và tỉnh có những kinh nghiệm để gắn phát triển sản phẩm với văn hóa, du lịch, làng nghề.

Vì vậy, thay vì chỉ tập trung gia tăng số lượng sản phẩm OCOP, yêu cầu đặt ra là nâng cao giá trị, thương hiệu, khả năng tiếp cận thị trường và sức cạnh tranh của từng sản phẩm.

Liên kết để tạo giá trị mới

Một điểm đáng chú ý của Diễn đàn là hoạt động kết nối trực tiếp giữa doanh nghiệp và các chủ thể sản xuất.

Không gian bên lề Diễn đàn giới thiệu sản phẩm OCOP, làng nghề và mô hình nông nghiệp trải nghiệm của 45 chủ thể đến từ TP.HCM và các tỉnh, thành trong khu vực.

Đặc biệt, các bên đã tiến hành ký kết hợp tác giữa 4 doanh nghiệp phân phối liên vùng với 20 chủ thể OCOP, làng nghề, đồng thời kết nối 4 doanh nghiệp du lịch với 10 doanh nghiệp lữ hành.

Các thỏa thuận này được kỳ vọng tạo thêm đầu ra cho sản phẩm, đồng thời đưa các sản phẩm đặc trưng của khu vực vào các tuyến du lịch, hệ thống phân phối và mạng lưới tiêu thụ liên tỉnh.

Đây cũng là bước chuyển quan trọng từ việc trao đổi kinh nghiệm sang hình thành các quan hệ hợp tác có địa chỉ, có doanh nghiệp tham gia và hướng tới kết quả cụ thể.

Thông điệp xuyên suốt của Diễn đàn là “Từ giá trị bản địa đến chuỗi giá trị liên vùng”. Đây không chỉ là câu chuyện về tiêu thụ sản phẩm OCOP mà còn là bài toán phát triển kinh tế nông thôn theo hướng hiện đại, dựa trên thị trường và liên kết chuỗi.

Đối với các chủ thể OCOP, việc tham gia chuỗi liên vùng có thể mở rộng thị trường, nâng cao quy mô sản

Các sản phẩm OCOP được mang đến diễn đàn

xuất và tạo động lực đầu tư cho chất lượng, thương hiệu. Với doanh nghiệp phân phối và du lịch, nguồn sản phẩm đặc trưng phong phú sẽ tạo thêm lựa chọn để xây dựng danh mục hàng hóa và sản phẩm trải nghiệm.

Trong khi đó, các địa phương có cơ hội khai thác tốt hơn lợi thế về tài nguyên bản địa, văn hóa và nông nghiệp, thay vì cạnh tranh riêng lẻ.

TP.HCM cho biết sẽ tiếp tục phát huy vai trò của một trung tâm thị trường, phân phối, logistics, khoa học - công nghệ, du lịch và dịch vụ; phối hợp với Quảng Ngãi và các địa phương trong vùng để kết nối doanh nghiệp, chủ thể và sản phẩm.

Từ những sản vật, nghề truyền thống và không gian nông nghiệp vốn là lợi thế riêng của từng địa phương, nếu được kết nối bằng thị trường, công nghệ, logistics và du lịch, các giá trị bản địa sẽ có cơ hội trở thành những sản phẩm hàng hóa có sức cạnh tranh cao hơn, qua đó tạo sinh kế bền vững và đóng góp lớn hơn cho kinh tế nông thôn.