TP. Hồ Chí Minh đề xuất mở rộng lưới an sinh cho lao động số, siết trách nhiệm doanh nghiệp né đóng BHXH

Trong quá trình tham gia góp ý sửa đổi, bổ sung Luật Bảo hiểm xã hội (BHXH) số 41/2024/QH15 cùng các chính sách liên quan, BHXH TP. Hồ Chí Minh đã đưa ra hàng loạt đề xuất đáng chú ý xuất phát từ thực tiễn quản lý tại địa phương có quy mô dân số, lao động và doanh nghiệp lớn nhất cả nước.

Những kiến nghị này không chỉ nhằm mở rộng diện bao phủ an sinh xã hội mà còn hướng đến xử lý các khoảng trống pháp lý đang tồn tại trong nền kinh tế số, thị trường lao động linh hoạt và công tác quản lý doanh nghiệp.

Lao động số cần được bảo vệ bằng chính sách an sinh

Một trong những đề xuất nhận được nhiều sự quan tâm là việc bổ sung tài xế công nghệ và người bán hàng online trên các sàn thương mại điện tử vào diện tham gia BHXH bắt buộc.

Theo BHXH TP. Hồ Chí Minh, đây là lực lượng lao động đang tăng trưởng rất nhanh, tạo ra nguồn thu nhập ổn định và đóng góp đáng kể cho nền kinh tế số. Tuy nhiên, phần lớn vẫn đang đứng ngoài hệ thống BHXH bắt buộc do chưa được xác định rõ trong các quan hệ lao động truyền thống. Việc bổ sung nhóm đối tượng này nhằm bảo đảm tốt hơn quyền lợi an sinh cho người lao động trong các mô hình việc làm mới.

Kiến nghị bổ sung tài xế công nghệ vào diện tham gia BHXH bắt buộc.

Trong bối cảnh các nền tảng số ngày càng trở thành "người sử dụng lao động mới", việc đưa nhóm lao động này vào hệ thống an sinh được xem là bước đi cần thiết để bảo đảm quyền lợi lâu dài về hưu trí, ốm đau, thai sản và các chế độ bảo hiểm khác.

Đáng chú ý, BHXH TP. Hồ Chí Minh đề xuất cơ chế thu thông qua chính các doanh nghiệp nền tảng, đơn vị vận hành ứng dụng công nghệ hoặc sàn thương mại điện tử. Đây được xem là giải pháp phù hợp với xu thế quản lý lao động số đang được nhiều quốc gia áp dụng.

Các chuyên gia đánh giá, nếu được chấp thuận, đề xuất này sẽ tạo ra bước chuyển quan trọng trong việc mở rộng độ bao phủ BHXH tới nhóm lao động phi truyền thống – một trong những thách thức lớn nhất của hệ thống an sinh hiện nay.

Bịt "kẽ hở" hợp đồng dưới một tháng

Một vấn đề khác được BHXH TP. Hồ Chí Minh chỉ rõ là tình trạng doanh nghiệp lợi dụng hợp đồng lao động ngắn hạn để né tránh nghĩa vụ đóng BHXH.

Hiện nay, trong các lĩnh vực xây dựng, vận tải, bảo vệ, dịch vụ…, nhiều doanh nghiệp ký liên tiếp các hợp đồng dưới một tháng hoặc thuê lao động thời vụ để tránh phát sinh nghĩa vụ bảo hiểm.

Từ dữ liệu quyết toán thuế thu nhập cá nhân trên địa bàn, BHXH TP. Hồ Chí Minh thống kê có hơn 350.000 lao động thuộc nhóm này trong giai đoạn 2024-2025.

Vì vậy, cơ quan này đề xuất mở rộng diện tham gia BHXH bắt buộc đối với cả người lao động làm việc theo hợp đồng dưới một tháng. Nếu được luật hóa, đây sẽ là giải pháp quan trọng nhằm hạn chế tình trạng "lách luật", đồng thời tạo sự công bằng giữa các nhóm lao động trong việc tiếp cận các quyền lợi an sinh.

Đề xuất mở rộng diện tham gia BHXH bắt buộc đối với cả người lao động làm việc theo hợp đồng dưới một tháng. (Ảnh minh họa)

Siết doanh nghiệp sử dụng lao động nhưng không đóng BHXH

Không chỉ mở rộng đối tượng tham gia, BHXH TP. Hồ Chí Minh còn đề xuất các biện pháp mạnh nhằm xử lý tình trạng trốn đóng, né đóng BHXH.

Đối với doanh nghiệp xây dựng, đơn vị này kiến nghị cơ quan thuế không chấp nhận quyết toán các khoản chi phí tiền lương nếu doanh nghiệp không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ BHXH cho người lao động.

Theo khảo sát của BHXH TP.HCM, riêng lĩnh vực xây dựng hiện có hơn 50.000 lao động làm việc thực tế nhưng chưa được tham gia BHXH đầy đủ. Nhiều doanh nghiệp trả lương theo ngày công, không ký hợp đồng hoặc luân chuyển lao động giữa các công trình để tránh phát sinh nghĩa vụ bảo hiểm.

Đề xuất gắn trách nhiệm BHXH với việc quyết toán chi phí thuế được xem là giải pháp tạo ra cơ chế kiểm soát chéo giữa các cơ quan quản lý nhà nước, qua đó nâng cao tính tuân thủ của doanh nghiệp. Đây cũng là xu hướng quản trị hiện đại khi dữ liệu lao động, dữ liệu thuế và dữ liệu BHXH ngày càng được liên thông trên nền tảng số.

Minh bạch dữ liệu để chống thất thu quỹ BHXH

Một điểm đáng chú ý khác trong các góp ý của BHXH TP. Hồ Chí Minh là đề xuất tăng trách nhiệm cung cấp dữ liệu của người sử dụng lao động.

Theo đó, doanh nghiệp cần định kỳ cung cấp danh sách lao động không thuộc diện tham gia BHXH, báo cáo tài chính, dữ liệu quyết toán thuế và thực hiện trả lương qua tài khoản cá nhân.

Qua công tác thanh tra, kiểm tra, BHXH TP. Hồ Chí Minh ghi nhận tình trạng không ít doanh nghiệp kê khai số lao động tham gia BHXH thấp hơn nhiều so với số lao động thực tế đang được trả lương.

Khoảng cách dữ liệu này không chỉ làm thất thu quỹ BHXH mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của người lao động. Việc yêu cầu minh bạch hóa dữ liệu được đánh giá là điều kiện quan trọng để xây dựng hệ sinh thái quản lý an sinh hiện đại, dựa trên dữ liệu số và khả năng kết nối liên ngành.

Mở rộng chính sách cho hơn 200.000 hộ kinh doanh

Bên cạnh doanh nghiệp, đề xuất của BHXH TP. Hồ Chí Minh cũng hướng sự quan tâm tới khu vực hộ kinh doanh cá thể.

Thành phố hiện có hơn 200.000 hộ kinh doanh đang hoạt động. Theo quy định mới, chủ hộ kinh doanh thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc. Tuy nhiên, việc tổ chức thu trực tiếp đối với nhóm này sẽ tạo áp lực lớn cho hệ thống thực thi. Vì vậy, BHXH TP. Hồ Chí Minh đề xuất cho phép chủ hộ kinh doanh đăng ký tham gia BHXH thông qua các tổ chức dịch vụ thu được cơ quan BHXH ủy quyền.

Thành phố hiện có hơn 200.000 hộ kinh doanh đang hoạt động.

Giải pháp này được kỳ vọng giúp mở rộng nhanh diện bao phủ, tận dụng mạng lưới cộng tác viên và các tổ chức đã có kinh nghiệm vận động người dân tham gia BHYT hộ gia đình, BHXH tự nguyện.

Đề xuất mới về quyền lợi BHYT cho người cao tuổi

Không chỉ tập trung vào BHXH, BHXH TP. Hồ Chí Minh còn kiến nghị mở rộng quyền lợi BHYT đối với người cao tuổi.

Cụ thể, cơ quan này đề xuất người từ đủ 75 tuổi trở lên có thẻ BHYT được hưởng 100% chi phí khám chữa bệnh trong phạm vi được hưởng, không phân biệt đang hưởng trợ cấp hưu trí xã hội hay lương hưu.

Theo BHXH TP. Hồ Chí Minh, thực tế hiện nay tồn tại sự khác biệt về mức hưởng giữa các nhóm người cao tuổi, dẫn đến nhiều phản ánh của người dân.

Trong bối cảnh Việt Nam đang bước vào giai đoạn già hóa dân số nhanh, việc nâng mức bảo vệ y tế cho người cao tuổi được xem là giải pháp cần thiết nhằm giảm gánh nặng tài chính cho các hộ gia đình, đồng thời bảo đảm tính công bằng trong thụ hưởng chính sách an sinh.

Hướng tới hệ thống an sinh thích ứng với nền kinh tế mới

Nhìn tổng thể, từ các đề xuất của BHXH TP. Hồ Chí Minh cho thấy xu hướng chuyển dịch từ tư duy quản lý lao động truyền thống sang quản lý dựa trên dữ liệu và bao phủ toàn diện các hình thức việc làm mới.

Điểm chung của các kiến nghị là mở rộng diện tham gia BHXH đối với những nhóm lao động còn bỏ sót, đồng thời tăng cường các công cụ giám sát nhằm hạn chế tình trạng trốn đóng, né đóng bảo hiểm.

Trong bối cảnh kinh tế số phát triển mạnh, mô hình lao động ngày càng đa dạng và Việt Nam bước vào giai đoạn già hóa dân số, những đề xuất từ thực tiễn của TP. Hồ Chí Minh không chỉ mang ý nghĩa đối với địa phương mà còn có thể trở thành cơ sở quan trọng để hoàn thiện hệ thống an sinh xã hội quốc gia theo hướng bao trùm, công bằng và bền vững hơn.