Tây Ninh, nơi có diện tích cây mì và sản xuất lúa thuộc nhóm lớn của cả nước, phát triển biochar không chỉ giải quyết bài toán môi trường mà còn mở ra cơ hội tham gia thị trường tín chỉ carbon quốc tế; Việc tận dụng phụ phẩm nông nghiệp để tạo ra giá trị kinh tế thay vì xử lý như chất thải đang trở thành xu hướng của nhiều quốc gia
 |
| Tây Ninh thúc đẩy nghiên cứu sản xuất biochar từ phụ phẩm nông nghiệp nhằm phát triển tín chỉ carbon, giảm phát thải và xây dựng nền nông nghiệp xanh, bền vững. |
Biochar mở ra hướng phát triển nông nghiệp xanh tại Tây Ninh
Biochar, hay còn gọi là than sinh học, được tạo ra bằng phương pháp đốt yếm khí các phụ phẩm nông nghiệp như rơm rạ, vỏ trấu, thân cây mì, bã mía, vỏ cà phê... Trong điều kiện gần như không có oxy, phần lớn carbon được giữ lại trong cấu trúc vật liệu thay vì phát tán vào khí quyển. Nhờ cấu trúc xốp đặc biệt, biochar giúp đất giữ nước, giữ dinh dưỡng và tăng khả năng hấp thu phân bón. Nhiều nghiên cứu cho thấy việc sử dụng than sinh học có thể giảm đáng kể lượng phân hóa học, cải tạo đất bạc màu và tăng năng suất cây trồng.
Không chỉ phục vụ sản xuất nông nghiệp, biochar còn góp phần xử lý ô nhiễm môi trường khi hạn chế tình trạng đốt rơm rạ ngoài đồng ruộng, giảm phát thải các khí nhà kính như CO₂, CH₄ và N₂O. Đây cũng là một trong những giải pháp được nhiều quốc gia lựa chọn nhằm hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng "0" (Net Zero).
Hiện nay, biochar đã được ứng dụng rộng rãi tại nhiều nước và được quản lý thông qua các tiêu chuẩn chất lượng quốc tế như: Chứng chỉ Biochar châu Âu (EBC), đồng thời kết hợp trong các mô hình sản xuất năng lượng và lưu giữ carbon quy mô công nghiệp.
Dự án hợp tác với Nhật Bản thúc đẩy tín chỉ carbon
Chiều 25/6/2026, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Tây Ninh Nguyễn Minh Lâm chủ trì cuộc họp đánh giá tiến độ triển khai Biên bản ghi nhớ (MOU) giữa tỉnh Tây Ninh và Công ty Jizoku Inc. (Nhật Bản). Nội dung trọng tâm của chương trình hợp tác là nghiên cứu khả thi dự án sản xuất biochar từ thân cây mì, kết hợp giảm phát thải trên cây lúa và phát triển tín chỉ carbon theo Cơ chế tín chỉ chung (JCM).
Báo cáo của Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Tây Ninh tại buổi họp, sau khi ký kết biên bản ghi nhớ, địa phương đã bước đầu rà soát các vùng nguyên liệu phục vụ dự án. Trong đó, vùng nguyên liệu cây mì tập trung tại xã Tân Hội đạt khoảng 147.386,5 ha, xã Tân Châu khoảng 93.843,5 ha, trong khi diện tích sản xuất lúa tại phường Gò Dầu khoảng 25.007 ha. Các số liệu sẽ tiếp tục được cập nhật để hoàn thiện Báo cáo nghiên cứu khả thi (FS) của dự án.
Theo kế hoạch, các sở, ngành cùng Công ty Jizoku Inc. sẽ tiếp tục khảo sát thực địa, thu thập dữ liệu, đánh giá công nghệ sản xuất biochar phù hợp điều kiện địa phương và xây dựng phương pháp luận theo Cơ chế tín chỉ chung (JCM). Song song đó, hệ thống đo đạc, báo cáo và thẩm tra (MRV) cũng sẽ được hoàn thiện nhằm đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế trong phát triển tín chỉ carbon.
 |
| Lãnh đạo UBND tỉnh cùng đại diện Công ty Jizoku Inc. (Nhật Bản) tại cuộc họp. |
Biochar giúp giảm phát thải và nâng cao giá trị nông nghiệp
Phát biểu kết luận cuộc họp, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Minh Lâm đề nghị Công ty Jizoku Inc. sớm xây dựng kế hoạch triển khai chi tiết, xác định rõ lộ trình, nhiệm vụ và tiến độ thực hiện. Ông Nguyễn Minh Lâm, khẳng định tỉnh Tây Ninh sẽ tạo mọi điều kiện thuận lợi để doanh nghiệp triển khai dự án, đồng thời yêu cầu các sở, ngành, địa phương tăng cường phối hợp, chủ động tháo gỡ khó khăn nhằm sớm đưa các nội dung hợp tác đi vào thực tiễn.
Theo các chuyên gia, giá trị lớn nhất của biochar không chỉ nằm ở việc cải tạo đất mà còn ở khả năng lưu giữ carbon trong thời gian rất dài. Carbon trong than sinh học có thể tồn tại hàng trăm năm trong đất, góp phần cô lập CO₂ và giảm phát thải CH₄, N₂O - ba loại khí gây hiệu ứng nhà kính quan trọng. Đặc biệt, N₂O được đánh giá là loại khí có khả năng làm nóng lên toàn cầu cao gấp khoảng 273 lần CO₂ trong chu kỳ 100 năm. Trong khi đó, nguồn phát thải N₂O chủ yếu lại đến từ hoạt động nông nghiệp như sử dụng phân đạm, phân hữu cơ và đốt sinh khối. Việc chuyển đổi phụ phẩm thành biochar vì vậy không chỉ giảm ô nhiễm mà còn tạo nguồn tín chỉ carbon có giá trị trên thị trường quốc tế.
Tây Ninh hướng đến nền nông nghiệp phát thải thấp bền vững
Theo Trung tâm Nghiên cứu và Tư vấn Nông nghiệp Nhiệt đới, sử dụng biochar có thể giảm khoảng 50% lượng phân bón hóa học, đồng thời tăng năng suất cây trồng từ 6-17%.
Các thử nghiệm tại Việt Nam cũng ghi nhận năng suất lúa tăng từ 1,2 đến 7,8 tạ/ha khi sử dụng biochar sản xuất từ rơm rạ và trấu.
Tiến sĩ Nguyễn Đăng Nghĩa, chuyên gia về phân bón, từng ví biochar là "vàng đen" của nông nghiệp bởi giá trị đa dạng mà sản phẩm này mang lại. Ngoài sản xuất cây trồng, biochar còn được ứng dụng trong xử lý nước thải công nghiệp, hấp phụ kim loại nặng, tồn dư thuốc bảo vệ thực vật và làm chất đệm trong chăn nuôi.
Đối với Tây Ninh, việc phát triển biochar còn mở ra hướng khai thác hiệu quả lượng lớn phụ phẩm từ cây mì và sản xuất lúa - hai ngành hàng chủ lực của địa phương. Nếu dự án được triển khai thành công, không chỉ tạo thêm nguồn thu cho nông dân từ phụ phẩm nông nghiệp mà còn góp phần hình thành chuỗi giá trị mới gắn với kinh tế tuần hoàn, thu hút đầu tư công nghệ cao và phát triển thị trường tín chỉ carbon.
Trong bối cảnh Việt Nam đang từng bước thực hiện cam kết Net Zero vào năm 2050, dự án Biochar Tây Ninh được kỳ vọng sẽ trở thành mô hình thí điểm quan trọng, góp phần xây dựng nền nông nghiệp xanh, giảm phát thải và nâng cao sức cạnh tranh của nông sản trên thị trường quốc tế.
