| Sầu riêng được “mở luồng xanh” sang Trung Quốc sau nhiều tháng ách tắc |
Cạnh tranh khu vực ngày càng quyết liệt
Trung Quốc hiện tiêu thụ hơn 85% tổng sản lượng sầu riêng toàn cầu mỗi năm, trở thành “miền đất hứa” cho các quốc gia xuất khẩu sầu riêng. Trong bối cảnh nhu cầu tăng cao, cuộc đua giành thị phần tại thị trường tỷ dân đang nóng lên từng ngày khi hàng loạt nước lần lượt gia nhập đường đua, đưa ra các chiến lược quyết liệt nhằm mở rộng chỗ đứng.
Năm 2024 ghi nhận bước nhảy vọt về xuất khẩu sầu riêng của Việt Nam với sản lượng ước đạt 1,5 triệu tấn, diện tích trồng gần 180.000 ha (gấp 6 lần) so với năm 2015. Kim ngạch xuất khẩu đạt kỷ lục 3,3 tỷ USD (tăng 43,2%) so với năm 2023, chiếm gần một nửa tổng kim ngạch xuất khẩu rau quả cả nước. Trong đó, Trung Quốc là thị trường tiêu thụ chủ lực, chiếm tới 91% trong tổng số này, tương đương 2,9 tỷ USD.
Trong khi đó, Trung Quốc cũng chứng kiến nhu cầu sầu riêng bùng nổ. Năm 2024, nước này nhập khẩu khoảng 1,56 triệu tấn sầu riêng, trị giá 6,99 tỷ USD - mức cao nhất từ trước tới nay. Riêng tháng 4/2025, Trung Quốc nhập hơn 61.000 tấn sầu riêng, trị giá 345,2 triệu USD, tăng hơn 270% so với tháng 3/2025. Giá trung bình đạt 5,64 USD/kg, cao nhất trong vòng 13 tháng, cho thấy đà phục hồi mạnh mẽ của nhu cầu tiêu dùng.
 |
| Trung Quốc hiện tiêu thụ hơn 85% tổng sản lượng sầu riêng toàn cầu mỗi năm |
Từng bị xem là trái cây “kén người ăn”, sầu riêng nay đã trở thành món ăn thời thượng tại Bắc Kinh và nhiều thành phố lớn. Từ siêu thị, chợ đầu mối đến nhà hàng cao cấp, loại quả này xuất hiện dưới nhiều hình thức từ trái tươi, đông lạnh đến bánh, kem, trà sữa… Người tiêu dùng tại Bắc Kinh cho hay, dù giá sầu riêng năm nay tăng cao và chất lượng chưa đồng đều, họ vẫn sẵn sàng mua vì yêu thích hương vị đặc trưng, đồng thời kỳ vọng sản phẩm ngày càng ngon hơn.
Sự thống trị tuyệt đối của Thái Lan tại thị trường Trung Quốc nhiều năm qua đang dần bị thách thức. Nếu năm 2023, Thái Lan chiếm 68% thị phần thì sang năm 2024, tỷ lệ này giảm còn 57,4%, phần lớn do ảnh hưởng của thời tiết đến sản lượng và chất lượng.
Việt Nam đang nổi lên là đối thủ cạnh tranh lớn nhất, với thị phần tăng lên 42,1% trong năm qua. Đáng chú ý, nước ta mới chỉ chính thức được phép xuất khẩu sầu riêng tươi sang Trung Quốc từ năm 2022. Sau Việt Nam, Philippines được cấp phép năm 2023, Malaysia năm 2024, và Indonesia là quốc gia có sản lượng sầu riêng lớn nhất Đông Nam Á (khoảng 2 triệu tấn/năm) vừa được chấp thuận xuất khẩu sầu riêng đông lạnh vào tháng 5/2025. Lào cũng đang hoàn tất thủ tục để tham gia thị trường.
Tuy nhiên, cạnh tranh không chỉ nằm ở số lượng mà còn ở tốc độ giao hàng và khả năng thích ứng với tiêu chuẩn ngày càng khắt khe của Trung Quốc. Từ đầu năm nay, Trung Quốc yêu cầu kiểm tra 100% các lô hàng nhập khẩu sầu riêng, với tiêu chí nghiêm ngặt về độ chín, an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc.
Cơ hội và thách thức với sầu riêng Việt
Trong bối cảnh đó, các quốc gia đều buộc phải tăng tốc đổi mới. Indonesia là quốc gia có sản lượng sầu riêng lớn nhất Đông Nam Á vừa được chấp thuận xuất khẩu sầu riêng đông lạnh sang Trung Quốc vào tháng 5/2025. Trong khi đó, Thái Lan triển khai công nghệ chụp CT kết hợp AI giúp kiểm tra từng quả sầu riêng chỉ trong 3 giây và xây dựng hệ thống kiểm tra “4 không” (không sượng, không sâu bệnh, không gian lận, không hóa chất cấm). Mỗi ngày, nước này có thể xuất khẩu hơn 500 container sầu riêng qua cửa khẩu Trung Quốc.
Việt Nam đang có nhiều lợi thế với mùa vụ kéo dài, giá thành cạnh tranh và vùng nguyên liệu mở rộng nhanh chóng. Để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã siết chặt quản lý mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói và kiểm soát chất lượng. Cuối tháng 5/2025, Việt Nam đàm phán với Hải quan Trung Quốc để mở "luồng xanh" cho sầu riêng, đồng thời bắt đầu xuất khẩu sầu riêng đông lạnh trở thành hướng đi tiềm năng để tiếp cận những khu vực xa xôi, nơi sầu riêng tươi khó bảo quản.
Tuy nhiên, thách thức không nhỏ đang chờ phía trước khi Trung Quốc đã bắt đầu tự sản xuất sầu riêng, với hơn 2.000 ha được trồng tại tỉnh Hải Nam nhằm chủ động nguồn cung. Ngoài ra, các doanh nghiệp nước này cũng đầu tư vùng nguyên liệu tại Nam Lào, nơi được dự báo có thể trở thành trung tâm sản xuất lớn thứ tư thế giới trong tương lai.
Cuộc đua giành thị phần sầu riêng tại Trung Quốc không còn là “sân chơi” của riêng Thái Lan hay Việt Nam. Từ công nghệ đến chiến lược thị trường, các quốc gia Đông Nam Á đang đẩy mạnh đầu tư để không bị bỏ lại phía sau. Trong bối cảnh thị trường liên tục mở rộng nhưng cũng khắt khe hơn về tiêu chuẩn, sầu riêng Việt Nam muốn giữ vững vị thế buộc phải nâng tầm chất lượng, tăng tốc logistics và linh hoạt trong điều tiết mùa vụ.
Theo các chuyên gia, “cuộc chiến sầu riêng” sẽ còn kéo dài và khốc liệt hơn nữa trong những năm tới. Do đó, chỉ những quốc gia biết thích nghi, đổi mới và tạo ra giá trị bền vững mới có thể giành được phần thắng trong thị trường tỷ dân nhiều tiềm năng nhưng đầy áp lực này.
