Rà soát suất đầu tư cao tốc Mộc Châu – Sơn La – Điện Biên trước quyết định lớn

Dự án cao tốc Mộc Châu – Sơn La – Điện Biên đang bước vào giai đoạn đánh giá quan trọng khi Bộ Xây dựng đề nghị rà soát lại toàn bộ suất đầu tư, quy mô và hiệu quả tổng thể trước khi đưa ra quyết định triển khai chính thức. Đây là một trong những dự án hạ tầng trọng điểm tại khu vực Tây Bắc, nơi nhu cầu kết nối giao thông luôn được đặt ở mức cấp thiết nhưng lại đối mặt với nhiều thách thức về địa hình và hiệu quả tài chính.

Theo đánh giá ban đầu, nếu triển khai toàn tuyến theo hình thức đối tác công tư (PPP), ngay cả khi Nhà nước hỗ trợ khoảng một nửa tổng vốn, thời gian hoàn vốn vẫn có thể kéo dài hơn 40 năm. Con số này cho thấy mức độ rủi ro cao đối với nhà đầu tư tư nhân, trong bối cảnh dòng tiền từ thu phí chưa thực sự hấp dẫn do lưu lượng xe dự báo còn hạn chế trong những năm đầu khai thác. Chính vì vậy, bài toán lựa chọn hình thức đầu tư trở thành vấn đề then chốt.

Rà soát suất đầu tư cao tốc Mộc Châu – Sơn La – Điện Biên trước quyết định lớn (Ảnh: Minh họa)

Các phân tích về lưu lượng giao thông cũng cho thấy sự chênh lệch rõ rệt giữa các đoạn tuyến. Đoạn Mộc Châu – Sơn La được dự báo có nhu cầu đi lại cao hơn khoảng 30% so với đoạn từ Sơn La đi Điện Biên. Điều này từng dẫn đến đề xuất phân kỳ đầu tư, trong đó đoạn đầu triển khai theo hình thức PPP còn đoạn sau sử dụng vốn đầu tư công. Tuy nhiên, với tổng mức đầu tư lớn và lưu lượng xe chưa đủ mạnh, phương án này cũng chưa thể giải quyết được bài toán hiệu quả tài chính.

Trên cơ sở đó, phương án đầu tư toàn bộ dự án bằng vốn đầu tư công đang nhận được sự đồng thuận cao hơn. Tổng chiều dài tuyến khoảng 180 km, với tổng vốn đầu tư dự kiến hơn 63.000 tỷ đồng, là một con số không nhỏ trong bối cảnh ngân sách cần cân đối nhiều ưu tiên. Tuy nhiên, việc chuyển sang đầu tư công được xem là giải pháp phù hợp để đảm bảo tiến độ, đồng thời tạo nền tảng cho việc thu phí hoàn vốn trong dài hạn sau khi tuyến đường đi vào khai thác ổn định.

Một điểm đáng chú ý là suất đầu tư của dự án hiện được tính toán ở mức khoảng 233 tỷ đồng/km, cao hơn đáng kể so với mức bình quân khoảng 175 tỷ đồng/km của nhiều dự án cao tốc khác. Sự chênh lệch này đặt ra yêu cầu cần rà soát kỹ lưỡng các yếu tố cấu thành chi phí, từ khối lượng xây dựng, điều kiện địa hình đến đơn giá và định mức kỹ thuật. Bộ Xây dựng cho rằng việc xác định lại suất đầu tư sát thực tế là cần thiết để đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả sử dụng vốn.

Nếu chỉ xét trên khía cạnh tài chính trực tiếp, hiệu quả của dự án hiện chưa thực sự nổi bật. Doanh thu từ thu phí, cùng với các lợi ích đo đếm được như tiết kiệm thời gian di chuyển hay chi phí vận tải, chưa đủ để bù đắp chi phí đầu tư trong ngắn hạn. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng việc đánh giá một dự án hạ tầng quy mô lớn không thể chỉ dừng ở những con số trước mắt.

Thực tế, tuyến cao tốc Mộc Châu – Sơn La – Điện Biên mang ý nghĩa chiến lược đối với toàn bộ khu vực Tây Bắc. Khi hoàn thành, tuyến đường sẽ góp phần rút ngắn đáng kể thời gian di chuyển, tăng cường kết nối giữa các tỉnh miền núi với trung tâm kinh tế lớn như Hà Nội. Không chỉ dừng lại ở giao thông, đây còn là động lực thúc đẩy phát triển du lịch, thương mại và thu hút đầu tư vào những khu vực còn nhiều tiềm năng nhưng chưa được khai thác hiệu quả.

Bên cạnh đó, tuyến cao tốc còn đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo quốc phòng – an ninh, đặc biệt tại khu vực biên giới. Khả năng cơ động, ứng phó thiên tai và hỗ trợ cứu trợ khẩn cấp cũng sẽ được cải thiện đáng kể khi hạ tầng giao thông được nâng cấp. Đây là những yếu tố khó lượng hóa bằng tiền, nhưng lại có giá trị lâu dài đối với sự phát triển bền vững của quốc gia.

Trong bối cảnh đó, Bộ Xây dựng đề nghị cần đánh giá dự án trên cả hai phương diện: hiệu quả tài chính và lợi ích chiến lược. Việc hình thành hành lang kinh tế Hà Nội – Sơn La – Điện Biên không chỉ là mục tiêu giao thông, mà còn là bước đi quan trọng trong chiến lược phát triển cân bằng vùng miền.

Nếu được cấp có thẩm quyền phê duyệt, dự án dự kiến triển khai trong giai đoạn 2026–2030. Quyết định cuối cùng sẽ không chỉ phụ thuộc vào những con số về vốn và lợi nhuận, mà còn là tầm nhìn dài hạn về phát triển hạ tầng và kết nối quốc gia. Với những gì đang được đặt lên bàn cân, cao tốc Mộc Châu – Sơn La – Điện Biên không chỉ là một dự án giao thông, mà còn là phép thử cho cách tiếp cận đầu tư công trong giai đoạn mới.