Nhưng càng đọc nhiều, không ít người lại càng cảm thấy hoang mang hơn. Chị Trần Minh Hạnh, một độc giả, có doanh nghiệp ở Hải Dương cho biết: "Nhiều thông tin tiêu cực đập vào mắt, tôi không muốn đọc. Tôi chọn lọc tin bài cần đọc”.
 |
| Trong thời đại số, thách thức lớn nhất không còn là tìm kiếm thông tin, mà là tìm kiếm sự thật giữa một biển thông tin. |
Thông tin nhiều hơn không đồng nghĩa với hiểu biết nhiều hơn. Trái lại, xã hội đang phải đối mặt với một loại "nghèo đói" mới. Cụ thể là nghèo khả năng phân biệt. Đâu là điều thực sự quan trọng giữa một biển dữ liệu, quan điểm và cảm xúc đang trôi qua mỗi ngày.
Đó cũng là lý do khiến câu hỏi về vai trò của báo chí trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Khi ai cũng có thể phát trực tiếp một sự kiện, đăng tải một video, bình luận một vấn đề hay thậm chí tự xây dựng cho mình một "kênh truyền thông" riêng trên mạng xã hội, người đọc thực sự còn cần gì ở báo chí?
 |
| Trong thời đại mạng xã hội, mọi người đều có thể trở thành người đưa tin. Giá trị của báo chí không còn nằm ở việc ai đăng trước. |
Câu trả lời có lẽ không nằm ở tốc độ hay nhiều tin bài. Mạng xã hội đã chiến thắng trong cuộc đua đưa tin nhanh từ khá lâu. Một vụ tai nạn giao thông, một đám cháy hay một sự kiện bất thường thường xuất hiện trên Facebook, TikTok hay Telegram trước khi phóng viên có mặt. Tin tức giờ đây ở khắp mọi nơi. Điều xã hội thiếu không phải là tin tức. Điều xã hội thiếu là khả năng hiểu được ý nghĩa của tin tức.
Walter Lippmann, một trong những nhà tư tưởng có ảnh hưởng nhất của báo chí hiện đại, từng nói rằng tin tức và sự thật không phải lúc nào cũng là một. Tin tức chỉ cho chúng ta biết điều gì đã xảy ra. Sự thật là cả một quá trình khám phá những nguyên nhân, mối liên hệ và tác động phía sau sự kiện đó. Khoảng cách giữa tin tức và sự thật đang ngày càng lớn hơn trong thời đại số.
Một đoạn video dài vài chục giây có thể thu hút hàng triệu lượt xem. Một phát ngôn gây tranh cãi có thể trở thành chủ đề nóng trong nhiều ngày. Nhưng rất ít người có đủ thời gian để đi tiếp hành trình tìm hiểu xem điều gì là thật, điều gì bị cắt xén, điều gì đang bị dẫn dắt bởi cảm xúc đám đông và điều gì mới là bản chất của vấn đề.
 |
| Theo nhà báo Maria Ressa, cuộc khủng hoảng lớn nhất của thời đại số không phải là thiếu thông tin mà là sự xói mòn niềm tin vào sự thật. |
Nhà báo đoạt giải Nobel Hòa bình Maria Ressa từng cảnh báo rằng xã hội đang bước vào thời kỳ mỗi người sống trong một "phiên bản sự thật" của riêng mình. Chúng ta ngày càng có xu hướng tin những gì phù hợp với cảm xúc và niềm tin sẵn có hơn là những gì đã được kiểm chứng khách quan. Đó chính là lúc giá trị của báo chí bắt đầu.
Nếu trước đây báo chí giúp công chúng tiếp cận thông tin thì ngày nay báo chí cần giúp công chúng không bị lạc trong thông tin. Trong hàng nghìn tin tức xuất hiện mỗi ngày, đâu là điều thực sự đáng quan tâm? Trong hàng trăm biến động của thị trường, đâu là tín hiệu quan trọng và đâu chỉ là nhiễu động ngắn hạn? Trong vô số lời khuyên đầu tư, đâu là xu hướng có cơ sở và đâu chỉ là hiệu ứng đám đông?
Đó là những câu hỏi mà người đọc thực sự cần được trả lời.
Đặc biệt với cộng đồng doanh nghiệp, nhu cầu này còn rõ ràng hơn. Một chủ doanh nghiệp không đọc báo chỉ để biết hôm nay có điều gì xảy ra. Họ đọc báo để hiểu những gì đang diễn ra sẽ ảnh hưởng thế nào đến hoạt động kinh doanh của mình trong ba tháng, sáu tháng hay một năm tới.
Họ không cần thêm một bản tin cho biết chi phí logistics tăng. Họ cần được giải thích vì sao chi phí tăng, tác động sẽ kéo dài bao lâu và ngành nào chịu ảnh hưởng lớn nhất. Họ không chỉ muốn biết thị trường bất động sản đang gặp khó khăn. Họ muốn hiểu dòng tiền đang dịch chuyển về đâu, tâm lý nhà đầu tư thay đổi như thế nào và đâu là những tín hiệu báo trước chu kỳ tiếp theo.
Chia sẻ với phóng viên, anh Phạm Văn Hoàng, đại diện phòng Marketing của một doanh nghiệp xe máy điện Việt Nam tại Hà Nội, cho biết điều khiến doanh nghiệp băn khoăn nhất hiện nay không phải là thiếu thông tin mà là quá nhiều thông tin trái chiều.
"Chúng tôi có thể đọc hàng chục báo cáo thị trường, hàng trăm bài viết và vô số nhận định trên mạng xã hội. Nhưng cuối cùng câu hỏi quan trọng nhất vẫn là, thông tin này có thật không, xu hướng nào là thật, đâu là điều cần hành động ngay và đâu chỉ là hiệu ứng nhất thời. Doanh nghiệp không cần quá nhiều thông tin, doanh nghiệp cần những phân tích giúp giảm rủi ro khi ra quyết định", anh Hoàng chia sẻ.
 |
| Đối với doanh nghiệp, điều cần thiết không phải là thêm thông tin mà là những phân tích đáng tin cậy giúp nhận diện rủi ro, dự báo xu hướng và hỗ trợ ra quyết định trong môi trường kinh doanh đầy biến động. |
Có lẽ đây cũng là tâm trạng chung của rất nhiều nhà quản lý hiện nay. Trong quá khứ, thiếu thông tin là rủi ro. Ngày nay, thừa thông tin lại trở thành một loại rủi ro “nghiêm trọng” khác.
Một doanh nhân có thể tiếp cận nhiều dữ liệu hơn bất kỳ nhà lãnh đạo doanh nghiệp nào cách đây hai mươi năm. Nhưng điều đó không đồng nghĩa với việc họ đưa ra quyết định tốt hơn. Thực tế, họ đang phải đối mặt với áp lực mới, đó là làm thế nào để phân biệt tín hiệu với tiếng ồn, xu hướng với tin đồn, sự thật với cảm xúc, bởi thông tin “rác” hiện quá nhiều.
Chính vì vậy, vai trò của báo chí ngày nay không chỉ dừng lại ở việc cung cấp thông tin. Quan trọng hơn, báo chí cần giúp công chúng sàng lọc, kiểm chứng và đặt thông tin vào đúng bối cảnh để xử lý được “nỗi đau” về thời gian, về hỗ trợ ra quyết định đúng cho doanh nhân, doanh nghiệp, cho người đọc.
Một bài báo có giá trị không phải là bài báo có nhiều thông tin nhất. Mà là bài báo giúp người đọc hiểu được điều mà trước đó họ chưa nhìn thấy. Một bài báo tốt không chỉ mô tả hiện tượng mà còn giúp giải thích nguyên nhân. Một bài báo xuất sắc không chỉ giải thích hiện tại mà còn giúp người đọc nhìn thấy những khả năng, quản trị rủi ro của tương lai.
Trong một thế giới mà thông tin ngày càng rẻ, thứ trở nên đắt giá hơn bao giờ hết là khả năng tạo ra sự thấu hiểu. Trong một thế giới mà ai cũng có thể phát tin, điều làm nên sự khác biệt không còn là ai nói trước, mà là ai giúp công chúng hiểu đúng hơn, phát triển tư duy chiến lược trong bối cảnh nhiều biến động hiện nay.
Khi thông tin trở thành hàng hóa phổ biến, sự thấu hiểu sẽ trở thành tài sản quý giá nhất. Và nếu báo chí vẫn giữ được năng lực tạo ra sự thấu hiểu đó, vai trò này sẽ không hề suy giảm trong kỷ nguyên số, mà ngược lại, còn trở nên quan trọng hơn bao giờ hết.
