Nghị định số 374/2026/NĐ-CP mở ra một giai đoạn mới trong thực hiện cam kết mua sắm công theo CPTPP, EVFTA và UKVFTA. Nhưng cơ hội tiếp cận thị trường không đồng nghĩa doanh nghiệp đương nhiên có thêm hợp đồng. Khi cạnh tranh vượt ra ngoài phạm vi quốc gia, những hạn chế về tài chính, công nghệ và kinh nghiệm có thể trở thành rào cản lớn đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa, hộ kinh doanh.
Cánh cửa mua sắm công không mở đồng loạt
Hội nhập thị trường mua sắm công không có nghĩa mọi gói thầu đều phải mở cửa cho nhà thầu nước ngoài. Đây là ranh giới pháp lý doanh nghiệp cần nhận diện trước khi đánh giá cơ hội kinh doanh.
Theo các điểm a, b, c, d khoản 1 Điều 1 Nghị định 374/2026/NĐ-CP, một gói thầu chỉ thuộc phạm vi điều chỉnh khi đồng thời đáp ứng điều kiện về ngưỡng giá, cơ quan mua sắm, danh mục hàng hóa, dịch vụ và không thuộc trường hợp loại trừ.
Các Phụ lục I, II, III tiếp tục phân định phạm vi áp dụng theo từng hiệp định.
Đáng chú ý, điểm b khoản 1 Điều 13 yêu cầu xác định tổng giá trị ước tính tối đa của gói thầu trong toàn bộ thời gian thực hiện, bao gồm các khoản có thể thanh toán và giá trị tùy chọn mua thêm.
Quy định này hạn chế nguy cơ xác định không đầy đủ giá trị mua sắm, dẫn đến áp dụng sai cơ chế lựa chọn nhà thầu.
Từ góc độ doanh nghiệp, việc đầu tiên không phải tìm kiếm đối tác hay lập hồ sơ dự thầu, mà là xác định đúng cơ quan mua sắm, đối tượng mua sắm, ngưỡng giá và cam kết áp dụng.
Một nhận định sai về phạm vi gói thầu có thể khiến doanh nghiệp đầu tư đáng kể vào hồ sơ nhưng không đáp ứng điều kiện tham dự.
 |
| Nghị định 374/2026/NĐ-CP: Mở cửa đấu thầu theo FTA, Doanh nghiệp Việt có thêm thị trường hay thêm đối thủ? |
Doanh nghiệp nhỏ trước sức ép cạnh tranh không cân sức
Khoản 1 Điều 4 Nghị định 374 cho phép cơ quan mua sắm lựa chọn đấu thầu nội khối hoặc đấu thầu quốc tế đối với gói thầu thuộc phạm vi điều chỉnh.
Khoản 1 Điều 5 đặt ra nguyên tắc đối xử quốc gia và không phân biệt đối xử, trừ những trường hợp được áp dụng ưu đãi trong nước theo Điều 10.
Đây là nguyên tắc quan trọng để mở rộng cạnh tranh, nhưng cũng đặt doanh nghiệp Việt trước những đối thủ có tiềm lực tài chính, năng lực công nghệ và kinh nghiệm tham gia mua sắm công quốc tế.
Với doanh nghiệp nhỏ và vừa, thách thức không chỉ là giá chào thầu. Khả năng chứng minh năng lực, tổ chức thực hiện, quản trị rủi ro hợp đồng và đáp ứng yêu cầu kỹ thuật có thể quyết định cơ hội cạnh tranh.
Tuy nhiên, hội nhập cũng tạo ra những hướng tham gia mới.
Điểm b khoản 1 Điều 10 cho phép áp dụng biện pháp yêu cầu nhà thầu nước ngoài liên danh hoặc sử dụng nhà thầu phụ trong nước trong những trường hợp được phép ưu đãi. Điểm c cùng khoản đề cập chuyển giao công nghệ, hỗ trợ nghiên cứu phát triển.
Đây có thể trở thành cơ hội để doanh nghiệp Việt tham gia chuỗi cung ứng dự án lớn và tích lũy năng lực.
Nhưng liên danh không tự động đem lại lợi thế. Nếu chỉ đảm nhận công việc đơn giản, giá trị thấp hoặc phụ thuộc hoàn toàn vào đối tác, doanh nghiệp có thể nhận thêm trách nhiệm mà không tạo được năng lực dài hạn.
Hộ kinh doanh có quyền dự thầu, nhưng cơ hội thực tế đến đâu?
Khoản 2 Điều 6 Nghị định 374 quy định tư cách hợp lệ của nhà thầu là hộ kinh doanh, trên cơ sở đáp ứng các điều kiện được dẫn chiếu tại Luật Đấu thầu và không đang trong thời gian bị cấm tham dự thầu theo quy định.
Khoản 4 Điều 6 cho phép nhà thầu có tư cách hợp lệ tham dự độc lập hoặc liên danh.
Điều này khẳng định hộ kinh doanh không mặc nhiên bị loại khỏi hoạt động đấu thầu thuộc phạm vi Nghị định.
Tuy nhiên, có tư cách hợp lệ không đồng nghĩa có đủ năng lực thực hiện mọi gói thầu.
Một hộ kinh doanh cung cấp hàng hóa, thiết bị hoặc dịch vụ chuyên môn có thể tìm được cơ hội phù hợp. Nhưng những gói thầu có giá trị lớn, yêu cầu bảo đảm thực hiện hợp đồng, năng lực tài chính hoặc tổ chức kỹ thuật phức tạp có thể vượt quá khả năng của hộ.
Do đó, hộ kinh doanh cần lựa chọn thị trường theo năng lực thực tế, tránh tham gia chỉ vì nhận thấy cơ hội doanh thu hấp dẫn.
Ở chiều ngược lại, việc công khai thông tin và xây dựng điều kiện mời thầu phù hợp là yếu tố quan trọng để những chủ thể quy mô nhỏ có khả năng tham gia cạnh tranh thực chất.
Mở cửa không đồng nghĩa mọi doanh nghiệp đều có cơ hội như nhau
Nghị định 374 mở rộng không gian cạnh tranh trong mua sắm công, nhưng đồng thời nâng yêu cầu đối với năng lực doanh nghiệp.
Doanh nghiệp nhỏ và vừa cần chủ động nhận diện gói thầu phù hợp, nâng chất lượng sản phẩm, năng lực tài chính và quản trị hợp đồng. Hộ kinh doanh phải phân biệt quyền dự thầu với khả năng đáp ứng yêu cầu thực hiện.
Mở cửa thị trường là điều kiện cần của hội nhập. Khả năng biến quyền tiếp cận thành hợp đồng có hiệu quả mới là phép thử thực sự đối với doanh nghiệp Việt Nam.
