Những điều chỉnh mới này được kỳ vọng sẽ cắt giảm tối đa thủ tục hành chính cho người dân, đồng thời nâng cao trách nhiệm giải trình của chính quyền cơ sở trong việc giám sát trật tự xây dựng.
 |
| Giấy phép xây dựng là văn bản pháp lý do cơ quan Nhà nước có thẩm quyền cấp cho chủ đầu tư để xây dựng mới, sửa chữa, cải tạo, di dời công trình. Việc cấp giấy phép xây dựng là cơ sở đảm bảo quản lý Nhà nước về xây dựng, đặc biệt là việc xây dựng theo quy hoạch và tuân thủ các quy định pháp luật có liên quan; bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho các cá nhân, tổ chức, hộ gia đình trong xây dựng công trình; đồng thời tạo điều kiện kiểm tra, giám sát, xử lí các vi phạm về xây dựng. |
Những nội dung cốt lõi của quy định mới ban hành tập trung vào việc siết chặt các tiêu chuẩn kỹ thuật và pháp lý đối với hồ sơ xin cấp phép xây dựng mới nhằm bảo vệ an toàn tối đa cho cộng đồng. Theo quy định, công trình muốn được cấp phép phải chứng minh sự phù hợp tuyệt đối với mục đích sử dụng đất thể hiện trên các giấy tờ hợp pháp.
Khâu thiết kế cũng được phân loại chi tiết, trong đó công trình dự án phải khớp với quy hoạch ngành, nhà ở riêng lẻ phải tuân thủ đúng quy hoạch phân khu đô thị nông thôn, còn công trình nông nghiệp phải theo sát quy định của UBND cấp tỉnh.
Đặc biệt, công trình xây dựng ảnh hưởng lớn đến an toàn, lợi ích cộng đồng hoặc dự án có công trình có quy mô lớn, kỹ thuật phức tạp phải được thẩm tra thiết kế xây dựng về nội dung an toàn công trình, sự tuân thủ quy chuẩn kỹ thuật, tiêu chuẩn áp dụng và các nội dung khác theo thỏa thuận hợp đồng xây dựng. Đối với các trường hợp sửa chữa, cải tạo hoặc di dời, chủ đầu tư bắt buộc phải đảm bảo phương án tháo dỡ không làm ảnh hưởng đến kết cấu chịu lực của các công trình lân cận và hệ thống hạ tầng kỹ thuật xung quanh.
 |
| Ủy ban nhân dân cấp tỉnh ban hành quy định cụ thể về quy mô, chiều cao đối với công trình xây dựng mới và công trình đề nghị cấp giấy phép sửa chữa, cải tạo; thời hạn tồn tại của công trình để làm căn cứ cấp Giấy phép xây dựng có thời hạn (Ảnh minh họa). |
Một điểm mới đáng chú ý khác giải quyết trực tiếp quyền lợi của người dân nằm ở khu vực quy hoạch treo thông qua điều kiện cấp giấy phép xây dựng có thời hạn. Quy định mới nêu rõ người dân nằm trong vùng quy hoạch chi tiết đã công bố nhưng chưa có quyết định thu hồi đất vẫn được quyền đề nghị cấp phép xây dựng có thời hạn theo đúng quy mô và thời gian tồn tại do UBND cấp tỉnh ban hành, đi kèm cam kết tự phá dỡ khi nhà nước thu hồi đất.
Đáng chú ý, đối với công trình xây dựng thuộc trường hợp ở định tại khoản 1 mục này và đã có kế hoạch sử dụng đất cấp xã thì không cấp giấy phép xây dựng có thời hạn cho việc xây dựng mới mà chỉ cấp giấy phép xây dựng có thời hạn để sửa chữa, cải tạo.
Tuy nhiên, nghị định cũng mở ra lối thoát rất thoáng khi quy định nếu sau 2 năm liên tục kể từ ngày công bố kế hoạch sử dụng đất cấp xã mà cơ quan chức năng vẫn chưa thực hiện thu hồi đất hoặc chưa cho phép chuyển mục đích sử dụng, người dân lại được khôi phục quyền đề nghị cấp Giấy phép xây dựng có thời hạn. Khi hết hạn công trình mà quy hoạch vẫn bất động, cơ quan cấp phép có trách nhiệm thông báo gia hạn tự động để người dân yên tâm ổn định cuộc sống.
Thay đổi có tác động sâu rộng nhất đến đời sống người dân và doanh nghiệp chính là sơ đồ phân cấp thẩm quyền cấp phép hoàn toàn mới. Nghị định quy định Ủy ban nhân dân cấp xã cấp giấy phép xây dựng cho công trình cấp III, cấp IV, công trình nhà ở riêng lẻ của hộ gia đình, cá nhân trên địa bàn do mình quản lý (trừ các công trình quy định tại các khu công nghiệp, khu chế xuất, khu công nghệ cao, khu kinh tế).
Trong khi đó, Ban quản lý các khu công nghiệp, khu kinh tế sẽ chịu trách nhiệm cấp phép cho các dự án nội khu, còn Sở Xây dựng sẽ bao quát các công trình lớn còn lại trên toàn địa bàn tỉnh. Quy định cũng nêu rõ cơ quan nào có thẩm quyền cấp phép thì cơ quan đó có quyền điều chỉnh, gia hạn, thu hồi hoặc hủy bỏ giấy phép. Để tránh tình trạng bao che sai phạm ở cấp cơ sở, trường hợp cơ quan có thẩm quyền cấp Giấy phép xây dựng không thu hồi Giấy phép xây dựng đã cấp không đúng quy định thì Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh trực tiếp quyết định thu hồi giấy phép xây dựng.
Bên cạnh việc phân quyền, Chính phủ cũng thiết lập hành lang xử lý nghiêm khắc đối với các sai phạm trong xây dựng để bảo bọc tính nghiêm minh của pháp luật. Nghị định quy định rõ giấy phép xây dựng sẽ bị tịch thu, thu hồi triệt để trong trường hợp phát hiện được cấp không đúng quy định pháp luật hoặc khi chủ đầu tư cố tình chây ỳ, không chịu khắc phục các sai phạm xây dựng sai phép trong thời hạn ghi trên văn bản xử lý vi phạm của cơ quan quản lý.
Toàn bộ các quy định mới mang tính chuẩn hóa và siết chặt kỷ cương này sẽ chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2026, buộc các chủ đầu tư và hộ gia đình phải chủ động cập nhật để tránh rủi ro pháp lý đáng tiếc.
