Mike Adenuga: Lái taxi ở New York để trang trả học phí và trở thành tỷ phú Nigeria phá vỡ độc quyền viễn thông của châu lục

Ít ai khi đó nghĩ rằng người đàn ông chở khách qua những con phố đêm Manhattan sẽ một ngày trở thành người phá vỡ thế độc quyền viễn thông của cả một lục địa, người xây dựng đường cáp quang dưới đáy biển nối Tây Phi với Anh Quốc và sở hữu khối tài sản 6,5 tỷ USD theo danh sách Forbes 2026.

Mike Adenuga, nhà sáng lập Globacom và Conoil, là một trong những tỷ phú có ảnh hưởng lớn nhất châu Phi với khối tài sản khoảng 6,5 tỷ USD.

Adenuga sinh năm 1953 tại Ibadan, vùng Tây Nam Nigeria. Trước khi trở thành tỷ phú viễn thông và dầu khí, ông kiếm được triệu đô đầu tiên ở tuổi 26 bằng cách bán đăng ten và phân phối nước ngọt, những công việc mà không ai nghĩ có thể tạo ra ông trùm.

Năm 1990, ông thâm nhập ngành dầu khí khi xin được giấy phép thăm dò và thành lập Consolidated Oil, sau đổi tên thành Conoil Producing Limited. Điều quan trọng hơn là Conoil trở thành công ty Nigeria đầu tiên tự mình phát hiện và khai thác dầu thương mại tại vùng nước nông Ondo State, một cột mốc mang tính biểu tượng khẳng định năng lực của doanh nghiệp bản địa trong ngành vốn bị chi phối bởi các tập đoàn nước ngoài.

Ngày nay, Conoil Producing vận hành sáu khối dầu tại vùng đồng bằng sông Niger, còn Conoil Plc, thực thể niêm yết mà ông nắm 74% cổ phần, phân phối xăng dầu, nhiên liệu hàng không và dầu nhờn qua mạng lưới bán lẻ rộng khắp Nigeria.

Nhưng thứ thực sự đưa tên Adenuga vào lịch sử viễn thông châu Phi là Globacom, hay còn gọi là Glo, được ông thành lập năm 2003. Khi đó, thị trường di động Nigeria đã có MTN của Nam Phi và Econet của Zimbabwe chiếm lĩnh.

Globacom (Glo) là nhà mạng lớn thứ hai Nigeria với hơn 56 triệu thuê bao, nổi tiếng nhờ chiến lược tính cước theo giây và đầu tư mạnh vào hạ tầng viễn thông tại Tây Phi.

Adenuga không bước vào thị trường với một sản phẩm khác biệt về công nghệ. Ông bước vào bằng một đòn phá giá chiến lược chưa ai từng làm, đó là giới thiệu hệ thống tính cước theo giây thay vì theo phút, cắt giảm chi phí gọi điện của người dùng đến mức mà MTN và các đối thủ buộc phải điều chỉnh theo. Ông can đảm chấp nhận biên lợi nhuận thấp hơn trong ngắn hạn để chiếm thị phần trong dài hạn. Đến tháng 3 năm 2025, Globacom đã có hơn 56 triệu thuê bao đang hoạt động, là mạng di động lớn thứ hai Nigeria và đang hoạt động tại Ghana và Cộng hòa Benin với giấy phép được cấp tại nhiều quốc gia châu Phi khác.

Thương vụ Glo-1, một trong những dự án hạ tầng tư nhân lớn nhất mà châu Phi từng chứng kiến. Năm 2009, Globacom khánh thành Glo-1, đường cáp quang ngầm dưới biển dài gần 9.800 km đầu tiên thuộc sở hữu tư nhân nối Tây Phi với Vương quốc Anh qua Ghana và Bồ Đào Nha với tổng đầu tư 800 triệu USD. Trước Glo-1, toàn bộ Tây Phi phụ thuộc vào băng thông vệ tinh đắt tiền và chất lượng thấp cho kết nối quốc tế. Sau Glo-1, giá băng thông internet giảm mạnh và tốc độ kết nối tăng vọt, tạo ra hiệu ứng lan tỏa cho toàn bộ nền kinh tế số khu vực. Đây không phải dự án làm từ thiện mà là cú đặt cược chiến lược của Adenuga vào vị trí hạ tầng không thể thay thế, loại tài sản mà khi đã xây xong, tạo ra rào cản gia nhập gần như không thể vượt qua cho bất kỳ đối thủ nào.

Cách Adenuga xây dựng tài sản phản ánh một triết lý kinh doanh rất cụ thể: kiểm soát tài sản cứng ở những lĩnh vực có nhu cầu không bao giờ biến mất. Dầu mỏ, viễn thông và bất động sản không phải ngành hào nhoáng nhất thế giới công nghệ, nhưng chúng là những ngành mà 200 triệu người Nigeria và hàng trăm triệu người châu Phi cần đến mỗi ngày mà không có sự thay thế dễ dàng.

Conoil Plc là doanh nghiệp năng lượng do Mike Adenuga kiểm soát, hoạt động trong lĩnh vực phân phối xăng dầu, nhiên liệu hàng không và dầu nhờn trên khắp Nigeria.

Trong khi nhiều tỷ phú công nghệ xây đế chế trên phần mềm và dữ liệu, Adenuga xây đế chế trên đường ống dẫn dầu dưới lòng đất và cáp quang dưới đáy biển, hai thứ mà đối thủ không thể nhân bản và không thể vượt qua mà không cần đầu tư nhiều tỷ đô.

Điều khiến Adenuga đặc biệt khó đoán và khó viết về trong mắt giới truyền thông là ông gần như không bao giờ xuất hiện công khai. Không phỏng vấn, không hội nghị, không tuyên bố báo chí. Trong nhiều thập kỷ, ông để Globacom và Conoil nói thay mình, và chính sự vắng mặt có chủ đích này trở thành thứ thu hút sự tò mò của thị trường hơn bất kỳ chiến dịch PR nào.

Cùng với Aliko Dangote và Abdul Samad Rabiu, Adenuga tạo thành bộ ba tỷ phú Nigeria đang định hình lại bức tranh kinh tế của quốc gia lớn nhất châu Phi, ba người đàn ông với ba mô hình kinh doanh khác nhau nhưng đều chung một điểm, đó là xây tài sản trên nhu cầu thực của hàng trăm triệu người, không phải trên kỳ vọng của nhà đầu tư ngắn hạn.