Sau gần 8 năm triển khai Đề án di dời dân cư, giải phóng mặt bằng khu vực 1 Kinh thành Huế, đến nay vẫn còn hàng trăm hộ dân chưa bàn giao mặt bằng. Trong bối cảnh dự án phải hoàn thành trước cuối năm 2026, các cơ quan chức năng đang tăng tốc tháo gỡ vướng mắc, đồng thời chuẩn bị phương án cưỡng chế đối với nhiều trường hợp cố tình chây ỳ, không chấp hành chủ trương di dời.
Được xem là “cuộc di dân lịch sử” của Huế, dự án bắt đầu triển khai từ năm 2019 với mục tiêu bảo tồn, phục hồi không gian di sản Kinh thành Huế và cải thiện điều kiện sống cho hàng nghìn hộ dân sinh sống quanh Thượng thành, Eo bầu, Hộ thành hào suốt nhiều thập niên.
Sau nhiều năm thực hiện, hàng nghìn hộ dân đã chuyển đến sinh sống tại Khu định cư Bắc Hương Sơ. Nhiều khu vực di tích từng bị lấn chiếm, xuống cấp đã được giải tỏa, chỉnh trang và dần khôi phục diện mạo vốn có. Tuy nhiên, tiến độ bàn giao mặt bằng hiện vẫn chưa đạt yêu cầu.
 |
| Hiện nay, còn gần 500 hộ chưa bàn giao mặt bằng dự án di dời dân cư Kinh thành Huế. |
Theo Ban Quản lý dự án Đầu tư xây dựng (BQLDA ĐTXD) khu vực 1 TP. Huế, giai đoạn 1 của dự án được triển khai tại 11 khu vực với diện tích khoảng 25,5ha, ảnh hưởng đến 2.233 hộ dân phải di dời.
Đến nay, cơ quan chức năng đã phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư cho 2.213 hộ, đạt hơn 99%; tổng giá trị phê duyệt khoảng 1.902 tỷ đồng trên tổng nguồn vốn 1.905 tỷ đồng. Trong đó, hơn 1.638 tỷ đồng đã được chi trả cho người dân.
Dù vậy, tính đến cuối tháng 4/2026, mới có 1.756 hộ bàn giao mặt bằng, đạt khoảng 78,6%; còn 477 hộ chưa bàn giao. Trước đó, thời điểm đầu tháng 4/2026, con số tồn đọng là 505 hộ.
Các trường hợp chưa bàn giao mặt bằng chủ yếu liên quan đến tranh chấp quyền sử dụng đất, chưa đồng thuận phương án bồi thường, chưa được bố trí tái định cư cho hộ phụ hoặc vướng các hồ sơ liên quan nhà thuộc sở hữu nhà nước, tài sản công.
Riêng khu vực Eo bầu hiện còn 39 hộ chưa bàn giao mặt bằng; trong đó 26 trường hợp đã có quyết định cưỡng chế. Các trường hợp còn lại đang được hoàn thiện hồ sơ để tiếp tục xử lý theo quy định.
Ông Bùi Ngọc Chánh, Trưởng phòng Giải phóng mặt bằng BQLDA ĐTXD khu vực 1 cho biết, phần lớn các hồ sơ còn tồn đọng đều là trường hợp phức tạp, liên quan lịch sử sử dụng đất kéo dài hoặc các vấn đề pháp lý liên quan nhà thuộc sở hữu nhà nước, người Việt Nam định cư ở nước ngoài và tài sản công.
Theo thống kê của BQLDA ĐTXD khu vực 1, hiện vẫn còn 20 hồ sơ chưa được phê duyệt lần đầu.
Trong đó, khu vực đàn Xã Tắc còn 2 trường hợp liên quan nhà thuộc sở hữu nhà nước; khu vực Lục Bộ còn 15 trường hợp vướng mắc do nhà ở xuống cấp, người được bố trí nhà đã qua đời hoặc nhiều thế hệ cùng sử dụng; khu vực hồ Học Hải còn 3 hồ sơ liên quan việc xác định đơn vị quản lý tài sản công.
Một trong những vấn đề phức tạp nhất hiện nay là chính sách tái định cư đối với hộ phụ.
Theo cơ quan chức năng, hiện còn 4 nhóm vướng mắc lớn chưa được giải quyết dứt điểm, gồm: vợ chồng có hộ khẩu ở hai nơi khác nhau; chồng đi làm ăn xa nhưng vợ con sinh sống ổn định tại khu vực giải tỏa; các trường hợp có yếu tố nước ngoài; và nhóm nhận chuyển nhượng nhà đất sau thời điểm ban hành khung chính sách năm 2018 nhưng trước khi có thông báo thu hồi đất.
Đáng chú ý, hiện vẫn còn gần 100 hộ thuộc diện “Thông báo 13” - nhóm phát sinh giao dịch sau thời điểm ban hành chính sách nhưng trước khi thu hồi đất. Đây được xem là nhóm hồ sơ gây nhiều tranh cãi và mất nhiều thời gian xử lý nhất.
Ngoài ra, còn hơn 60 trường hợp sử dụng nhà thuộc sở hữu nhà nước tại các khu vực Xã Tắc, Lục Bộ và Quốc Tử Giám. Nhiều hộ vẫn còn hợp đồng thuê nhà công sản còn hiệu lực tại thời điểm thu hồi đất, dẫn đến việc xác định quyền lợi rất phức tạp.
“Người dân chỉ bàn giao mặt bằng khi quyền lợi của họ được đảm bảo. Khó đến đâu cũng phải giải quyết”, ông Bùi Ngọc Chánh nói.
Theo kế hoạch được phê duyệt, dự án phải hoàn thành trước ngày 31/12/2026. Tuy nhiên, khối lượng công việc còn lại vẫn rất lớn.
Ngoài công tác giải phóng mặt bằng, nhiều hạng mục dọn dẹp, hoàn trả không gian di tích tại Thượng thành, Eo bầu, Hộ thành hào, hồ Tịnh Tâm, hồ Học Hải, Khâm Thiên Giám, Xiển Võ Từ, Lục Bộ… vẫn đang được triển khai.
Hiện khối lượng chỉnh trang tại các khu vực trọng điểm như Thượng thành, Eo bầu, Hộ thành hào, tuyến phòng lộ và Trấn Bình đài mới đạt khoảng 78%.
Đối với giai đoạn 2, dự án tiếp tục triển khai tại 15 khu vực với khoảng 519 hộ dân bị ảnh hưởng trên diện tích 44,4ha, tổng kinh phí khoảng 367,7 tỷ đồng.
Theo ông Nguyễn Thanh Tuấn Anh, Phó Giám đốc BQLDA ĐTXD khu vực 1, đơn vị đã chuyển 506/510 hồ sơ cho các địa phương xác nhận nguồn gốc đất; trong đó 491 hồ sơ đã được xác nhận.
Tuy nhiên, dự án vẫn gặp khó ở các trường hợp mua bán giấy tay sau ngày 1/7/2014, lấn chiếm đất tại khu vực lăng Dục Đức và một số hộ chưa phối hợp kiểm kê.
Một khó khăn khác là việc di dời 40 công trình chiến đấu (lô cốt) còn tồn tại trong khu vực Kinh thành. Hiện Bộ Quốc phòng đã quyết định loại biên 38 công trình để thực hiện phá dỡ; riêng 2 công trình tại khu vực Văn Miếu - Võ Miếu đang được rà soát nguồn gốc để xử lý.
Để tháo gỡ vướng mắc, mới đây Ban Chỉ đạo giải phóng mặt bằng, bồi thường, hỗ trợ tái định cư phường Phú Xuân đã thống nhất xem xét bố trí tái định cư cho các hộ phụ có nhà ở bị ảnh hưởng toàn bộ nhưng không còn nhà, đất khác trên địa bàn.
Song song với công tác vận động, chính quyền địa phương cũng yêu cầu hoàn thiện hồ sơ cưỡng chế đối với hàng chục trường hợp chưa chấp hành bàn giao mặt bằng. Theo kế hoạch, nhiều trường hợp sẽ bị cưỡng chế trong tháng 6 và 7/2026 nếu tiếp tục không thực hiện chủ trương di dời của Nhà nước.
Dự án di dời dân cư khu vực 1 Kinh thành Huế được Chính phủ cho phép triển khai theo cơ chế đặc thù bởi đây không chỉ là một dự án giải phóng mặt bằng đơn thuần mà còn gắn với nhiệm vụ bảo tồn Quần thể Di tích Cố đô Huế.
Sau nhiều năm triển khai, nhiều đoạn thành cổ từng bị che khuất hàng chục năm đã dần lộ diện; hệ thống Hộ thành hào, Eo bầu, tuyến phòng lộ từng nhếch nhác đang được chỉnh trang. Đồng thời, hàng nghìn hộ dân sau khi chuyển đến Khu định cư Bắc Hương Sơ cũng có điều kiện sống tốt hơn nhờ hạ tầng đồng bộ, khang trang hơn trước.
