Giải phóng mặt bằng luôn được xem là “nút thắt” khó nhất trong triển khai các dự án hạ tầng đô thị, nhất là tại khu vực nội đô đông dân cư, nơi người dân đã sinh sống ổn định qua nhiều thế hệ. Với dự án đường Vành đai 2,5 qua địa bàn phường Thanh Xuân (Hà Nội), bài toán ấy càng trở nên phức tạp khi liên quan tới khoảng 700 hộ dân tại các khu làng cổ Quan Nhân, Nhân Chính, Chính Kinh.
Suốt hơn hai thập kỷ qua, dự án nhiều lần chậm tiến độ do vướng mắc trong công tác giải phóng mặt bằng. Không chỉ là câu chuyện đền bù hay tái định cư, đây còn là vấn đề liên quan trực tiếp đến đời sống, ký ức cộng đồng và các giá trị văn hóa lâu đời của người dân nội đô.
Trong bối cảnh đó, vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam phường Thanh Xuân ngày càng được khẳng định rõ nét khi trở thành “cầu nối” giữa cấp ủy, chính quyền với Nhân dân, góp phần tạo đồng thuận xã hội để từng bước tháo gỡ “điểm nghẽn” kéo dài nhiều năm.
 |
| Các gia đình thuộc diện chính sách nằm trong diện GPMB được phường hỗ trợ |
Thực tế triển khai tại Thanh Xuân cho thấy, với những dự án tác động trực tiếp đến quyền lợi của người dân, nếu chỉ dừng ở thông báo hành chính thì khó có thể tạo được sự đồng thuận thực chất. Chính vì vậy, MTTQ phường đã lựa chọn phương thức tiếp cận mềm dẻo hơn: đối thoại trực tiếp, lắng nghe trực tiếp và giải thích trực tiếp tới từng hộ dân.
Phương châm “đi từng ngõ, gõ từng nhà” được triển khai xuyên suốt trong toàn bộ quá trình vận động giải phóng mặt bằng. Từ cán bộ Mặt trận phường đến các Ban Công tác Mặt trận khu dân cư, tổ dân phố đều trực tiếp xuống cơ sở để nắm bắt tâm tư, nguyện vọng và những vướng mắc cụ thể của từng hộ dân.
Bởi trên thực tế, mỗi gia đình đều có hoàn cảnh riêng. Có hộ băn khoăn về diện tích đất, có hộ lo lắng về giấy tờ pháp lý, cũng có những gia đình trăn trở về nơi ở mới hay các công trình tâm linh gắn bó nhiều thế hệ. Nếu không lắng nghe đầy đủ, rất dễ phát sinh tâm lý hoài nghi, khiếu kiện hoặc phản ứng tiêu cực.
Chính vì vậy, MTTQ phường Thanh Xuân xác định phải lấy sự đồng thuận của người dân làm mục tiêu ưu tiên hàng đầu. Mô hình “Dân vận khéo” được triển khai không theo kiểu vận động hình thức, mà tập trung giải quyết từng vấn đề cụ thể của người dân trên tinh thần thấu tình, đạt lý.
 |
| Từ Lãnh đạo Đảng ủy đến Ban Công tác Mặt trận khu dân cư tập trung giải quyết từng vấn đề cụ thể của người dân trên tinh thần thấu tình, đạt lý. |
Sức mạnh của công tác dân vận cơ sở được thể hiện rõ qua hoạt động của 6 Ban Công tác Mặt trận tại các khu dân cư thuộc diện giải phóng mặt bằng. Các thành viên đã kiên trì đến từng hộ dân để giải thích ý nghĩa của dự án đối với phát triển hạ tầng giao thông và nâng cao chất lượng sống đô thị.
Nhiều hộ dân từ tâm lý lo lắng, chưa đồng thuận ban đầu đã dần chuyển sang ủng hộ chủ trương và tự nguyện bàn giao mặt bằng. Kết quả này không đến từ áp lực hành chính, mà chủ yếu từ sự gần dân, hiểu dân và kiên trì đối thoại.
Bà Nguyễn Thúy Ngần – Trưởng Ban Công tác Mặt trận khu dân cư Tó – cho biết, chỉ từ 1–2 ngày sau khi chính quyền ban hành thông báo, tổ công tác đã trực tiếp tới từng hộ dân để giải thích nội dung phương án đền bù, lắng nghe ý kiến và giải đáp các vướng mắc phát sinh.
Theo bà Ngần, khi người dân được lắng nghe và đối thoại thẳng thắn, mức độ tin tưởng đối với chính quyền cũng tăng lên đáng kể, từ đó hạn chế nguy cơ phát sinh đơn thư khiếu nại, tố cáo kéo dài.
Thực tế này cho thấy, trong công tác giải phóng mặt bằng, dân vận không chỉ là tuyên truyền một chiều mà phải là quá trình đối thoại, chia sẻ và tháo gỡ từng vấn đề cụ thể gắn với quyền lợi chính đáng của người dân.
 |
| Ông Nguyễn Xuân Hải – Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam phường Thanh Xuân (Người mặc áo đỏ) cùng Tổ công tác trong quá trình đối thoại, chia sẻ và tháo gỡ từng vấn đề cụ thể gắn với quyền lợi chính đáng của người dân. |
Không chỉ làm tốt công tác tuyên truyền, vận động, MTTQ phường Thanh Xuân còn phát huy mạnh vai trò giám sát và phản biện xã hội trong toàn bộ quá trình thực hiện dự án.
Đại diện MTTQ tham gia đầy đủ các hội nghị của Hội đồng bồi thường, hỗ trợ và tái định cư để đóng góp ý kiến phản biện vào các dự thảo phương án trước khi phê duyệt, nhằm bảo đảm việc thực hiện đúng quy định pháp luật, khách quan và minh bạch.
Quan trọng hơn, MTTQ đóng vai trò phản ánh kịp thời những kiến nghị chính đáng của người dân tới cấp ủy, chính quyền để có hướng xử lý phù hợp. Đây cũng là yếu tố giúp người dân cảm nhận rõ hơn rằng quyền lợi của mình được lắng nghe và bảo vệ trong quá trình triển khai dự án.
Một điểm đáng chú ý là sự chủ động của MTTQ phường trong việc đề xuất chính quyền quan tâm đến các công trình tâm linh, nhà thờ họ và những ngôi nhà cổ thuộc khu vực làng cổ Nhân Chính – Chính Kinh khi xây dựng phương án đền bù.
Trong quá trình đô thị hóa, đây không chỉ là câu chuyện tài sản vật chất mà còn liên quan đến văn hóa, tín ngưỡng và ký ức cộng đồng. Việc tôn trọng những giá trị ấy chính là cách để công tác dân vận đi vào chiều sâu và tạo dựng niềm tin bền vững trong Nhân dân.
Theo ông Nguyễn Xuân Hải – Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam phường Thanh Xuân, kết quả bước đầu trong công tác giải phóng mặt bằng là nhờ sự phối hợp đồng bộ giữa MTTQ, các đoàn thể và hệ thống chính trị cơ sở.
Tuy nhiên, ông cũng thẳng thắn nhìn nhận rằng điều người dân quan tâm không chỉ là mức hỗ trợ đền bù, mà còn là chất lượng khu tái định cư, điều kiện sinh hoạt và khả năng ổn định cuộc sống lâu dài sau di dời.
Thực tiễn triển khai cho thấy, trong những vấn đề liên quan trực tiếp đến quyền lợi của người dân, yếu tố con người và sự sẻ chia luôn đóng vai trò quyết định. Muốn vận động hiệu quả thì trước hết cán bộ phải thực sự gần dân, hiểu dân và đặt lợi ích chính đáng của người dân làm trung tâm.
 |
| MTTQ Việt Nam phường giám sát công tác GPMB |
Ông Vũ Đức Kiên – Trưởng Ban Công tác Mặt trận khu dân cư Cự Lộc 2 – cho biết, nhiều cán bộ phải tranh thủ cả buổi tối, ngày nghỉ để gặp gỡ từng hộ dân. Công việc này đòi hỏi không chỉ tinh thần trách nhiệm mà còn cần sự mềm dẻo, kiên trì và kỹ năng vận động quần chúng.
Từ thực tế tại phường Thanh Xuân có thể thấy, muốn tháo gỡ những “điểm nghẽn” kéo dài trong giải phóng mặt bằng thì trước hết phải khơi thông lòng dân. Khi người dân được đối thoại, được tôn trọng và được bảo vệ quyền lợi chính đáng, sự đồng thuận xã hội sẽ trở thành nền tảng quan trọng để các công trình hạ tầng trọng điểm của Hà Nội được triển khai đúng tiến độ, góp phần thúc đẩy phát triển đô thị văn minh, hiện đại.
