Hà Nội mạnh tay giảm rác nhựa bằng luật và hành động

Ngày Môi trường Thế giới 5/6/2025 mang chủ đề “Chống ô nhiễm nhựa” đã trở thành chất xúc tác mạnh mẽ thúc đẩy các đô thị hành động, trong đó Hà Nội nổi bật với vai trò đầu tàu. Trong bối cảnh Việt Nam phát sinh khoảng 1,8 triệu tấn rác thải nhựa mỗi năm – tương đương hơn 30 tỷ túi nilon, các đô thị lớn như Hà Nội đang chịu áp lực nặng nề cả về xử lý rác và duy trì chất lượng sống. Tuy nhiên, chính trong thách thức đó, Hà Nội đã chủ động lựa chọn hướng đi mới: thay đổi từ nhận thức, hành vi đến mô hình tiêu dùng và sản xuất.

Điểm đáng chú ý là các hoạt động của Hà Nội không dừng ở biểu tượng hay phong trào ngắn hạn, mà có chiều sâu thực tiễn và hiệu quả lan tỏa. Từ các tuyến phố treo băng rôn, pano, áp phích tuyên truyền, đến các chiến dịch truyền thông sáng tạo tại trường học, cơ quan, khu dân cư đều hướng đến một thông điệp xuyên suốt: thay đổi thói quen, từ bỏ nhựa dùng một lần, hướng tới tiêu dùng bền vững. Đặc biệt, giới trẻ Hà Nội nổi lên như lực lượng nòng cốt trong các phong trào hành động xanh. Chương trình tập huấn về tín chỉ carbon, giảm thiểu rác thải nhựa do T.Ư Đoàn phối hợp tổ chức đã thu hút đông đảo thanh niên, mở ra một thế hệ “công dân môi trường” có hiểu biết và cam kết hành động.

Hà Nội mạnh tay giảm rác nhựa bằng luật và hành động

Hưởng ứng Ngày Chủ nhật xanh toàn quốc 26/5, toàn bộ các cơ sở Đoàn tại Hà Nội đã ra quân đồng loạt với loạt hoạt động từ bóc xóa quảng cáo trái phép, tuyên truyền tác hại của túi nilon, đến vận động phân loại rác tại nguồn. Mô hình “Cơ quan không rác thải nhựa”, “Trường học không rác thải nhựa” được triển khai khắp nơi, từng bước tạo nên một hệ sinh thái sống xanh mới trong lòng đô thị đông đúc. Riêng tại quận Hoàn Kiếm, phong trào “Cuối tuần xanh” với tổng vệ sinh, thi đua giảm thiểu rác nhựa giữa các phường đã biến việc bảo vệ môi trường thành văn hóa cộng đồng.

Ở cấp độ doanh nghiệp, Hà Nội đang đẩy mạnh hỗ trợ đổi mới công nghệ, khuyến khích sản xuất bao bì xanh, vật liệu thay thế nhựa. Mô hình kinh tế tuần hoàn được lồng ghép vào nhiều chương trình phát triển, giúp cắt giảm nguồn thải ngay từ đầu vào sản xuất. Các siêu thị đã tiên phong chuyển sang dùng túi tự hủy sinh học, loại bỏ ống hút nhựa và thay bằng các vật liệu thân thiện. Đáng chú ý, nhiều mô hình cộng đồng thu hồi, tái chế nhựa không chỉ giúp làm sạch môi trường, mà còn tạo thêm việc làm và nâng cao thu nhập cho người dân. Tỷ lệ siêu thị dùng bao bì thân thiện tại Hà Nội hiện đã vượt 83%, một tín hiệu tích cực trong hành trình xây dựng Thủ đô không nhựa.

Một bước ngoặt lớn trong nỗ lực giảm ô nhiễm nhựa tại Hà Nội chính là sự ra đời của Luật Thủ đô 2024 – đạo luật được ví như “xương sống pháp lý” cho phát triển xanh đô thị. Đây là lần đầu tiên một luật địa phương đưa ra quy định riêng và cụ thể về trách nhiệm của từng chủ thể trong việc giảm thiểu rác thải nhựa. Từ chính quyền các cấp, doanh nghiệp đến người dân đều có vai trò rõ ràng và nghĩa vụ pháp lý bắt buộc.

Một trong những nội dung quan trọng của Luật là quy định về phân loại rác tại nguồn – điều kiện thiết yếu để rút ngắn quy trình xử lý, tăng hiệu quả tái chế. Đồng thời, luật cũng đưa ra các chính sách cấm sử dụng bao bì nhựa khó phân hủy trong một số ngành nghề cụ thể, thúc đẩy thay thế bằng vật liệu thân thiện hơn. Các chương trình ưu đãi, hỗ trợ doanh nghiệp sản xuất sản phẩm tái chế hoặc ứng dụng công nghệ mới trong xử lý rác cũng được đưa vào thành luật, từ đó chuyển hóa hành vi bảo vệ môi trường thành động lực kinh tế cụ thể.

Dù vậy, thách thức vẫn còn đó. Nhiều chuyên gia cho rằng vấn đề không chỉ là luật có hay, có mạnh, mà quan trọng hơn là cách thực thi, giám sát và duy trì sức nóng hành động. Việc biến quy định thành hành động thực tiễn đòi hỏi sự phối hợp xuyên suốt giữa chính quyền, doanh nghiệp và người dân. Không chỉ cần quyết tâm, Hà Nội còn cần một cơ chế vận hành linh hoạt, minh bạch và gắn trách nhiệm cụ thể cho từng nhóm đối tượng.

Hà Nội đang đứng trước cơ hội lớn để trở thành hình mẫu xanh của cả nước, nơi luật pháp không chỉ là công cụ quản lý, mà còn là động lực cho chuyển đổi xanh. Và nếu duy trì được nhịp độ hiện tại, Thủ đô hoàn toàn có thể vượt qua thách thức nhựa, để từng bước hiện thực hóa giấc mơ một thành phố xanh, sạch và đáng sống cho các thế hệ mai sau.