Hà Nội gấp rút mở rộng vùng phát thải thấp để đối phó ô nhiễm

Trong nỗ lực giải quyết vấn nạn ô nhiễm không khí và ùn tắc giao thông, thành phố Hà Nội đang thực hiện một bước đi quyết liệt khi lấy ý kiến về dự thảo Quy định thực hiện vùng phát thải thấp (LEZ) trên địa bàn. So với Nghị quyết 47/2024 của HĐND thành phố, dự thảo mới này thể hiện một tầm nhìn táo bạo và một lộ trình thực hiện nhanh chóng hơn đáng kể, nhằm đáp ứng Chỉ thị số 20 của Thủ tướng về một số nhiệm vụ cấp bách, quyết liệt ngăn chặn, giải quyết tình trạng ô nhiễm môi trường. Thay vì thí điểm từ năm 2025 đến 2030, Hà Nội đã rút ngắn lộ trình lên tới 5 năm, chính thức áp dụng từ ngày 1/7/2026.

Lộ trình mới được chia thành ba giai đoạn rõ rệt, mở rộng phạm vi cấm, hạn chế phương tiện ra các vành đai trọng yếu. Từ ngày 1/7/2026, vùng phát thải thấp sẽ được thực hiện trong Vành đai 1. Đến ngày 1/1/2028, phạm vi sẽ mở rộng tới Vành đai 2. Và từ ngày 1/1/2030, kế hoạch tiếp tục được triển khai tới Vành đai 3. Đây là một sự dịch chuyển mang tính chiến lược, không còn gói gọn trong khu vực nội đô cũ mà bao trùm các tuyến đường huyết mạch, ảnh hưởng trực tiếp đến mật độ giao thông và chất lượng không khí của toàn thành phố.

Hà Nội gấp rút mở rộng vùng phát thải thấp để đối phó ô nhiễm

Theo dự thảo, các khu vực thuộc vùng LEZ sẽ nghiêm cấm xe tải hạng nặng chạy bằng dầu diesel và xe mô tô, xe gắn máy sử dụng nhiên liệu hóa thạch. Ngoài ra, thành phố cũng không khuyến khích, hạn chế hoặc cấm ô tô không đáp ứng tiêu chuẩn khí thải mức 4 lưu thông vào vùng này theo khung giờ hoặc khu vực cụ thể. Để xác định vùng LEZ, Hà Nội dựa trên ba tiêu chí chính: khu vực thuộc vùng bảo vệ nghiêm ngặt trong Quy hoạch Thủ đô, khu vực thường xuyên xảy ra ùn tắc giao thông ở mức độ D đến F, và khu vực có chất lượng không khí trung bình năm không đạt chuẩn quy định. Điều này cho thấy thành phố đang áp dụng một cách tiếp cận khoa học và toàn diện, dựa trên cả yếu tố quy hoạch, giao thông và môi trường để đưa ra quyết định.

Quyết định này được đưa ra trong bối cảnh Hà Nội đang đối mặt với những thách thức nghiêm trọng về môi trường. Các báo cáo gần đây cho thấy nồng độ bụi PM2.5 trung bình năm tại thành phố vượt gần hai lần quy chuẩn kỹ thuật quốc gia. Bụi PM10 cũng vượt giới hạn quy chuẩn Việt Nam từ 1,3 đến 1,6 lần. Nguồn gây ô nhiễm không khí chủ yếu được xác định là từ phát thải của phương tiện giao thông, chiếm tới 58-74% tùy từng thời điểm, với xe máy là thủ phạm chính, tiếp đến là xe tải và taxi. Với hơn 9,2 triệu phương tiện đang hoạt động, chưa kể gần 1,2 triệu xe ngoại tỉnh thường xuyên lưu thông, việc kiểm soát khí thải là một nhiệm vụ cấp bách hơn bao giờ hết.

Để đảm bảo tính khả thi của dự thảo, UBND TP Hà Nội cũng sẽ đề xuất ban hành các loại phí và lệ phí đối với phương tiện có phát thải cao hoặc các phương tiện không khuyến khích lưu thông trong vùng LEZ. Tuy nhiên, song song với các biện pháp siết chặt, thành phố cũng nghiên cứu chính sách hỗ trợ người dân và doanh nghiệp thực hiện chuyển đổi phương tiện từ sử dụng nhiên liệu hóa thạch sang năng lượng sạch, không phát thải. Theo một dự thảo khác, người dân có xe máy xăng khi chuyển sang xe điện sẽ được hỗ trợ tối đa 3 triệu đồng, một chính sách thiết thực nhằm khuyến khích sự thay đổi hành vi và thói quen của người dân.

Dự thảo nghị quyết dự kiến được trình HĐND thành phố xem xét và thông qua tại kỳ họp cuối năm 2025, và sẽ có hiệu lực từ đầu năm 2026. Nếu được triển khai thành công, đây không chỉ là một giải pháp môi trường mà còn là một bước ngoặt trong việc quy hoạch đô thị, hướng Hà Nội tới một thành phố xanh, sạch, bền vững hơn. Tuy nhiên, việc thực hiện cần có sự chuẩn bị kỹ lưỡng về hạ tầng giao thông công cộng, các trạm sạc điện và đặc biệt là chính sách hỗ trợ tài chính đủ mạnh để giảm thiểu những khó khăn ban đầu cho người dân và doanh nghiệp.

Từ một thành phố với mật độ phương tiện cá nhân dày đặc, Hà Nội đang dần chuyển mình theo xu hướng của các đô thị lớn trên thế giới, đặt sức khỏe cộng đồng và môi trường lên hàng đầu. Sự thành công của dự án này sẽ là bài học quý báu cho các địa phương khác tại Việt Nam trong việc xây dựng một môi trường sống trong lành và văn minh hơn.