Các chuyên gia của Tạp chí Doanh nghiệp và Hội nhập đã giải mã hiện tượng Mr. Pips từ một TikToker từ hai bàn tay trắng đã dựng nên cả một đế chế hút máu cộng đồng. Phù thủy giao dịch tài chính Phó Đức Nam từng bước vươn vào giới siêu giàu bằng những kỹ xảo thao túng lòng tin, một quá trình tha hóa từ tài năng công nghệ thành cỗ máy lừa đảo.
 |
| Luôn xuất hiện là doanh nhân “thành đạt”, Phó Đức Nam khoe khối tài sản khủng ở nước ngoài. |
Phó Đức Nam xuất hiện như một hiện tượng thời đại số: nắm bắt tâm lý người xem thông qua vai chuyên gia giao dịch với những lời dự đoán, chia sẻ kiến thức đến những clip check-in sang chảnh để bán cho họ một thông điệp vô cùng cuốn hút: giàu nhanh, dễ dàng, “ai cũng có thể làm được”. Các chiêu trò không mới vẫn là các chuyên gia bán hàng đỉnh cao về thôi miên cảm xúc, bán hàng bằng kỹ thuật tâm lý và “vật chất quyết định ý thức”. Với Phó Đức Nam, cách kết hợp giữa kỹ thuật kể chuyện trực tuyến, mô hình trả hoa hồng đa tầng, giao diện nền tảng giao dịch điện tử và một chiến lược nhắm vào cảm xúc hơn là con số. Nhà đầu tư không thực sự hiểu biết về cách giao dịch, họ được tư vấn "chỉ cần sao chép lệnh chuyên gia". Điểm chung của các nhà đầu tư này là ảo tưởng làm giàu nhanh, được hướng dẫn giao dịch dễ dàng trên những sàn tài chính quốc tế. Tất cả nạn nhân khát khao có được cuộc sống siêu giàu như Phó Đức Nam.
Yếu tố tạo nên lòng tin nằm ở thao tác cảm xúc tập thể. Một vài giao dịch thắng lớn được chia sẻ, tung hô chúc mừng. Các lời tâm sự và biết ơn rồi các clip khoe lợi nhuận, vài khoảnh khắc “check-in nước ngoài” là đủ để người ta thiết lập mỏ neo tâm lý: khi cộng đồng nhìn thấy thành công, từng cá nhân đều bị lây nhiễm và tin rằng mình hoàn toàn có thể đạt được. Tiếp đó là hiệu ứng “chứng thực từ số đông”: nếu hàng trăm người khác công khai lợi nhuận trên Zalo, Telegram, Facebook thì nghi ngờ cá nhân dễ chìm vào bóng đen của sự đồng thuận. Thậm chí đội chân gỗ “khách hàng rởm” còn inbox riêng, tư vấn ngược cho khách hàng thật để tăng thêm tính hiệu quả của đầu tư. Sự pha trộn giữa các chiến thắng dàn dựng, nhóm kín chứa toàn câu chuyện thành công và khẩu hiệu “không tham gia là mất lợi nhuận, mất cơ hội tỷ phú” bằng cách kích hoạt FOMO (nỗi sợ bị bỏ lỡ cơ hội) cực độ. Con người, vốn bị mê hoặc bởi phần thưởng được và mất như những kẻ khát máu cờ bạc. Các tài khoản Vip, tài khoản cá nhân được tư vấn 1:1 bởi các chuyên gia riêng cho những giao dịch khủng, đã làm nhiều nạn nhân gục ngã và sốc nặng khi sau đó biết bị lừa khi không thể rút tiền mình đã thắng. Muốn nhận được tiền, nạn nhân phải chuyển thêm tiền trước cho chúng, để "hợp thức hóa quy trình nhận tiền", nếu không làm theo, toàn bộ số tiền thắng đều sẽ mất sạch. Và đương nhiên nhà đầu tư sẽ bị đẩy ra khỏi hệ thống và nhóm, chặn, khóa liên hệ nếu thắc mắc.
Hoạt động bên trong mô hình của các chuyên gia tài chính rởm này như một doanh nghiệp với đầy đủ các phòng ban, vị trí. Đội kinh doanh mời khách vào nhóm sau khi hướng dẫn, trưởng nhóm - leader làm chim mồi với câu chuyện lãi lớn từ những thông tin mật, không đâu có, đồng thời quản lý trấn an khi có nghi ngờ hoặc giao dịch thử với việc thắng dễ dàng giao dịch tiền về. Mỗi mắt xích được trả hoa hồng, biến người trong hệ thống thành người tiếp tay lan truyền niềm tin. Hệ thống có vẻ ngoài giống kinh doanh thật, nhưng bản chất là vòng luân chuyển: người sau trả cho người trước. Từ nhiều fanpage với tên sàn giao dịch, tên và hình ảnh các Shark, clip giao dịch ảo được chia sẻ với lời tạo động lực từ chính các Shark. Chiêu trò dụ dỗ người dân đầu tư chứng khoán, Forex quốc tế, báo cáo khớp lệnh, thống kê giao dịch lợi nhuận khủng, giao dịch qua ngân hàng sao kê rởm, dẫn dắt đến các website có tên tương tự các sản giao dịch quốc tế là màn che tinh vi để hợp thức hóa vẻ ngoài minh bạch. Chúng đầu tư chạy quảng cáo liên tục để các con mồi cắn câu, khi thấy các Shark trên truyền hình mà an tâm tham gia xuống tiền.
Dưới góc nhìn tội phạm học, mô hình của Mr. Pips là điển hình của hành vi lừa đảo có tổ chức, với cấu trúc phân tầng chặt chẽ và tính gián tiếp cao. Thay vì trực tiếp thu tiền từ từng nạn nhân, người cầm đầu thiết kế và điều phối một hệ thống phức tạp, nơi dòng tiền được vận hành qua nhiều mắt xích để làm lu mờ dấu vết.
Khối tài sản tích lũy không tập trung tại một nơi mà được phân tán rộng khắp nhiều quốc gia, không phải để thể hiện sự giàu có, mà là chiến lược nhằm phân tán rủi ro pháp lý. Từ việc đứng tên tài sản thông qua người thân, mở tài khoản tại các quốc gia thứ ba, đến xây dựng chuỗi sở hữu lòng vòng qua các pháp nhân khác nhau, tất cả đều nhằm hợp pháp hóa nguồn tiền có nguồn gốc mờ ám.
Đáng chú ý, việc tẩu tán tài sản được lên kế hoạch bài bản: dòng tiền được chuyển qua các ví điện tử quốc tế, sau đó chia nhỏ để đầu tư vào bất động sản và gửi vào tài khoản tại nhiều quốc gia, đặc biệt là những nơi có hệ thống pháp lý bảo mật cao. Một số tài sản còn được đứng tên người nước ngoài để né tránh sự kiểm soát và phong tỏa từ cơ quan chức năng. Cách lập pháp nhân ở nhiều nước khác nhau khiến việc truy vết dòng tiền trở nên phức tạp, tốn kém và kéo dài về mặt pháp lý.
Và đương nhiên, con số và số lượng cũng như giá trị công bố chưa chắc là chính xác, đầy đủ vì tính chất tinh vi của tội phạm cũng như nhiều nạn nhân không dám khai báo.
Chiêu trò của Mr. Pips thực chất là hình ảnh phản chiếu của một lỗ hổng lớn trong kiến thức tài chính cộng đồng và lỗ hổng pháp lý. Khi người ta được mời mua niềm tin dưới hình thức lợi nhuận cao, rủi ro thấp, tâm lý trở nên nhạy cảm với chiêu trò cảm xúc. Cùng lúc, khoảng trống pháp lý đa quốc gia và sự thiếu thống nhất trong phối hợp điều tra quốc tế mở ra cơ hội cho những mô hình nóng lên trước khi bị vạch trần. Khi hệ thống giám sát từ cơ quan chính quyền còn chậm chân, và mạng xã hội biến mỗi cá nhân thành phát ngôn viên, thì thao túng đại chúng vẫn vô cùng hiệu quả.
 |
| Mr. Pips đánh vào tâm lý: “Người ta chỉ tin những gì nhìn thấy và vật chất quyết định ý thức”. |
Thành công của Mr. Pips không chỉ là nhận diện các chiêu thức lừa đảo, mà là minh hoạ cho một thực tế: kỹ năng truyền thông có thể trở thành công cụ tội phạm. Những thành tố vốn được dùng để xây dựng, chọn góc quay, ánh sáng, biểu cảm, thông điệp thuyết phục, ngôn từ thôi miên trong giao tiếp cộng đồng, tạo ra ảo giác: vẻ ngoài giàu có đã đánh vào lòng tham của hàng trăm ngàn nạn nhân. Hậu quả không chỉ là mất mát tài sản: đó là nỗi đau tinh thần, sự tan vỡ các mối quan hệ, tan nát nhiều gia đình và niềm tin vào pháp luật bị giảm sút.
Nguyên nhân sâu xa không chỉ vì lượng người tố cáo tăng mà chính từ mâu thuẫn nội bộ: một số leader lớn không được chia đều lợi nhuận như cam kết và chứng kiến sự khoe khoang lố bịch của Nam, "kém miếng khó chịu", từ đó tiết lộ các thông tin mật ra ngoài. Khi hệ thống quá lớn, Mr. Pips cũng không thể kiểm soát được sự sao chép của tuyến dưới. Ngay cả khi Nam đã vô tù, chính đội nhóm tham lam đã nhân bản hàng loạt mô hình để tiếp tục kiếm lợi bất chính. Chúng lập hàng nghìn tài khoản doanh nghiệp giao dịch với những cái tên rất chuyên nghiệp để người chuyển tiền vào đó. Thực chất chúng đều thuê người đứng tên thành lập doanh nghiệp, lập tài khoản doanh nghiệp rồi chuyển giao. Không có văn phòng hay trụ sở công ty nào. Các giấy phép kinh doanh đều là giả mạo. Việc này cũng khiến các ngân hàng đau đầu khi tiếp nhận nhiều đơn khiếu nại về việc đã giao dịch số tiền lớn cho các doanh nghiệp này. Những nhân sự quản lý khối doanh nghiệp của các ngân hàng cũng không thể nào liên lạc được với các tài khoản doanh nghiệp ma. Nạn nhân chỉ biết khóc lóc và khai báo công an trong sự tuyệt vọng.
 |
| Luật Nhân quả: Phù thủy giao dịch đã vô tù và ngàn tỷ lừa đảo cũng mất hết. |
Từ đơn tố cáo ban đầu bị xem nhẹ, nhưng nhờ có dữ liệu cụ thể và trùng khớp nhiều tài khoản giao dịch, cơ quan điều tra mở rộng truy vết, lộ ra mạng lưới chiêu dụ cả người nổi tiếng và nhiều lãnh đạo doanh nghiệp tham gia đầu tư. Chính sự tàn độc của cả một ê-kíp đã thể hiện rõ khi người tham gia có ý định rút tiền hoặc ngừng giao dịch. Chúng lập tức tiến hành tống tiền, dọa tung ảnh nóng (do chính chúng chỉnh sửa), rao bán thông tin cá nhân của nạn nhân, thậm chí huy động hàng chục số điện thoại và tài khoản Telegram để liên tục quấy rối, tra tấn tinh thần nhằm buộc con mồi tiếp tục chuyển tiền hoặc không dám tố cáo. Chính hành vi man rợ này đã đẩy sự phẫn nộ của các nạn nhân lên đến đỉnh điểm, dẫn tới làn sóng đơn thư và tố giác tội phạm quy mô lớn, với số tiền bị lừa đảo lên tới hàng nghìn tỷ đồng qua mạng. Có những nạn nhân không thể chịu đựng được áp lực và đối mặt với khủng hoảng tài chính đã làm điều dại dột để lại con thơ, cha mẹ già ở lại.
Thông điệp cho nhà đầu tư cá nhân vẫn là: Giàu bền vững không có đường tắt. Chỉ có con đường tạo ra giá trị, sống có trách nhiệm, kinh doanh minh bạch mới dẫn đến thành công chân chính. Và chỉ có sự hiểu biết sâu sắc và học hỏi liên tục mới có thể tránh được nhiều rủi ro trong lĩnh vực đầu tư tài chính. Những phiên bản của Phó Đức Nam vẫn còn đó, chưa có hồi kết.
