Gang thép Thái Nguyên (Tisco) "mắc kẹt" với dự án "đắp chiếu" hơn một thập kỉ

TISCO bị xử phạt hơn 225 tỷ đồng phí môi trường

CTCP Gang thép Thái Nguyên (TISCO – Mã: TIS) vừa bị Chi cục Thuế khu vực VII ra quyết định xử phạt và truy thu phí bảo vệ môi trường, với số tiền hơn 225,5 tỷ đồng, do kê khai sai loại tài nguyên trong nhiều năm liên tiếp tại mỏ sắt Tiến Bộ.

Cụ thể, trong giai đoạn 2017-2024, chi nhánh này đã kê khai không đúng loại tài nguyên quặng nghèo nguyên khai, dẫn đến xác định sai mức phí bảo vệ môi trường phải nộp tại các tờ khai quyết toán phí.

Mỏ sắt Tiến Bộ là nơi Tisco được cấp phép khai thác quặng sắt bằng phương pháp lộ thiên từ năm 2008 và thành lập chi nhánh khai thác từ năm 2013. Do doanh nghiệp vi phạm hành chính nhiều lần, cơ quan thuế xác định có một tình tiết tăng nặng.

Theo quyết định có hiệu lực từ ngày 20/6, công ty bị phạt hành chính 9 triệu đồng, buộc truy nộp gần 151,6 tỷ đồng phí bảo vệ môi trường thiếu vào ngân sách nhà nước, cùng với gần 74 tỷ đồng tiền chậm nộp. Số tiền chậm nộp phí trên được tính đến ngày ban hành quyết định xử phạt, TISCO có trách nhiệm tự tính và nộp số tiền chậm nộp phát sinh đến thời điểm thực nộp số tiền.

Bi kịch của TISCO vì dự án "đắp chiếu" hơn 1 thế kỉ

Theo tìm hiểu, CTCP Gang thép Thái Nguyên được thành lập năm 1959. Hiện tại, doanh nghiệp này có 3 nhà máy sản xuất thép cán bao gồm nhà máy cán thép Lưu Xá, nhà máy cán thép Thái Nguyên và cán thép Thái Trung với công suất hơn 1 triệu tấn/năm.

Từ hơn một thập kỉ nay, TISCO đối diện với bức tranh kinh doanh không mấy sáng sủa. Nguyên nhân xuất phát từ dự án Dây chuyền sản xuất thép của dự án TISCO-II tại khu vực Lưu Xá (Thái Nguyên) “đắp chiếu” hàng chục năm trời, khiến tiêu tốn của doanh nghiệp hàng trăm tỷ đồng mỗi năm.

Dây chuyền sản xuất thép đang xây dựng dở dang của dự án TISCO-II tại khu vực Lưu Xá, Thái Nguyên. Ảnh: Tisco.

Dự án TISCO - II được khởi công xây dựng từ năm 2007 với tổng mức đầu tư ban đầu hơn 3.843 tỷ đồng, gói thầu chính là dây chuyền luyện kim trị giá hơn 160 triệu USD, công suất 500.000 tấn phôi/năm.

Tập đoàn Xây lắp luyện kim Trung Quốc (MCC) làm Tổng thầu EPC, hoàn thành sau 30 tháng thi công. Tuy nhiên, do thời điểm triển khai trùng đợt khủng hoảng kinh tế thế giới, mọi chi phí nguyên vật liệu, thiết bị, tỷ giá, tài chính,… đều tăng “phi mã”, nếu duy trì giá trị hợp đồng cũ sẽ không khả thi. Phía MCC đã dừng thi công và đề nghị điều chỉnh hợp đồng. Năm 2013, dự án được điều chỉnh tăng tổng mức đầu tư lên hơn 8.100 tỷ đồng, kế hoạch hoàn thành năm 2014.

Tuy nhiên, việc tăng tổng mức đầu tư gấp hơn 2 lần đã gây ảnh hưởng đến hiệu quả dự án, cùng việc khó khăn trong thu xếp vốn, nên từ năm 2013 trở lại đây, dự án hoàn toàn “án binh bất động” dù phần lớn các hạng mục xây dựng, thiết bị đều đã được đưa về công trường.

Nhưng cũng bởi TISCO-II chưa đi vào hoạt động, nên công ty không tự chủ được nguồn phôi thép phục vụ sản xuất khoảng 400.000 tấn/năm, phải mua ngoài với giá cao hơn, cộng thêm chi phí gia nhiệt phôi trong quá trình cán, mỗi năm mất hàng trăm tỷ đồng. Điều này khiến TISCO bị giảm lợi thế cạnh tranh, bỏ lỡ “cơ hội vàng” ở thời kỳ đỉnh cao của ngành thép (đỉnh điểm năm 2021).

Không những thế, dự án TISCO II dù "đắp chiếu" nhưng hằng năm lại tiêu tốn của doanh nghiệp một khoản tiền khổng lồ vì chi phí lãi vay, hay nói đúng hơn đã “vắt kiệt sức” TISCO – doanh nghiệp một thời có tiếng trong ngành luyện kim Việt.

Nguồn: Báo cáo tài chính kiểm toán.

Gánh nặng nợ vì dự án đội vốn, vốn lưu động âm hàng nghìn tỷ và bị nghi ngờ khả năng hoạt động liên tục

Kết quả kinh doanh các năm qua cho thấy dù doanh thu nhận về hàng nghìn tỷ đồng mỗi năm nhưng lợi nhuận sau thuế của TISCO đa số dưới trăm tỷ đồng, ngoại trừ năm 2016 và 2021 có lãi lần lượt 206 tỷ và 122 tỷ. Đặc biệt, TISCO đã lỗ sau thuế 3 năm liên tiếp gần nhất.

Số liệu đã kiểm toán mới nhất năm 2024 cho thấy, trong khi lợi nhuận gộp cả năm là 340 tỷ đồng, nhưng chi phí lãi vay đã lên tới 140 tỷ. Chưa kể các chi phí hoạt động khác nên công ty lỗ thuần 62 tỷ đồng từ hoạt động kinh doanh chính trong cả năm vừa rồi.

Cuối năm 2024, dư nợ đi vay TISCO lên tới hơn 4.500 tỷ đồng, chiếm 44% tổng nguồn vốn, trong đó số vay quá hạn chưa thanh toán vượt nghìn tỷ.

Thuyết minh cho thấy, riêng khoản vay dành cho dự án TISCO II có số dư nợ gốc lên 2.788 tỷ đồng từ hai ngân hàng BIDV và VietinBank, vay bằng đồng VND và USD.

Các khoản vay dành cho dự án TISCO II. Nguồn: Báo cáo tài chính kiểm toán năm 2024.

Các chuyên gia kinh tế và dư luận xã hội đều bức xúc khi TISCO-II giống như một “xác sống”, nhưng hằng năm vẫn tiêu tốn hàng trăm tỷ đồng lãi vay của TISCO. Chưa kể, theo tính toán, nếu tiếp tục kéo dài tình trạng đắp chiếu, mỗi năm TISCO-II còn “đốt” thêm hàng triệu USD do các hạng mục, trang thiết bị công trình bị xuống cấp, hư hỏng theo thời gian, không thể khắc phục,…

Vấn đề nhức nhối này đã khiến bức tranh tài chính TISCO càng thêm xấu. Tại ngày 31/12/2024, nợ phải trả ngắn hạn của TISCO đã vượt quá tài sản ngắn hạn (vốn lưu động âm) với giá trị 3.455 tỷ đồng, đồng nghĩa dù có bán hết tài sản ngắn hạn có tính thanh khoản cũng không đủ để TISCO thanh toán các khoản nợ đến hạn.

“Những dấu hiệu này cho thấy sự tồn tại của các yếu tố không chắc chắn trọng yếu có thể dẫn đến nghi ngờ về khả năng hoạt động liên tục của Tisco”, Công ty TNHH Hãng Kiểm toán AASC nhấn mạnh trong báo cáo kiểm toán năm 2024.