Chế độ thai sản đối với người tham gia BHXH bắt buộc từ 1/7/2025

Ngoài những nhóm lao động truyền thống, chính sách mới đã bổ sung thêm nhiều đối tượng như viên chức quốc phòng, kiểm soát viên, người đại diện phần vốn nhà nước, thành viên hội đồng quản trị, tổng giám đốc, giám đốc, thành viên ban kiểm soát của các liên hiệp hợp tác xã theo Luật Hợp tác xã 2023, bất kể họ có hưởng lương hay không.

Bên cạnh đó, chính sách mới cũng mở rộng đến người hoạt động không chuyên trách ở cấp xã, thôn, tổ dân phố, người lao động làm việc không trọn thời gian nhưng có thu nhập bằng hoặc cao hơn mức tối thiểu để đóng BHXH bắt buộc, chủ hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh, cũng như vợ hoặc chồng của thành viên cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài nếu không hưởng lương từ ngân sách nhà nước nhưng được cử đi công tác nhiệm kỳ. Đặc biệt, người lao động nước ngoài có hợp đồng lao động từ đủ 12 tháng trở lên cũng thuộc diện được hưởng chế độ, trừ trường hợp di chuyển nội bộ trong doanh nghiệp, đủ tuổi nghỉ hưu theo Bộ luật Lao động 2019 hoặc điều ước quốc tế có quy định khác.

Chế độ thai sản đối với người tham gia BHXH bắt buộc từ 1/7/2025

Điều kiện hưởng chế độ thai sản cũng có sự thay đổi quan trọng, đặc biệt đối với lao động nữ mang thai hộ và lao động nữ sinh con trong quá trình điều trị vô sinh. Cụ thể, lao động nữ mang thai hộ nếu đã đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc từ đủ 12 tháng trở lên mà phải nghỉ việc dưỡng thai theo chỉ định của bác sĩ thì cần đóng ít nhất 3 tháng trong 12 tháng trước khi sinh để được hưởng chế độ.

Trong khi đó, lao động nữ sinh con sau quá trình điều trị vô sinh cần có tối thiểu 6 tháng đóng bảo hiểm trong 24 tháng trước sinh mới đủ điều kiện. Một điểm mới khác là số ngày nghỉ để khám thai được tăng lên tối đa 2 ngày mỗi lần, không còn bị giới hạn bởi điều kiện về địa lý hay tình trạng sức khỏe của thai phụ như trước đây. Đây là một bước tiến quan trọng giúp lao động nữ có thêm thời gian chăm sóc thai kỳ mà không ảnh hưởng đến quyền lợi của mình.

Một thay đổi đáng chú ý khác là việc mở rộng phạm vi áp dụng chế độ thai sản cho mọi trường hợp phá thai, không chỉ giới hạn trong các trường hợp phá thai bệnh lý như trước đây. Ngoài ra, thời gian nghỉ việc hưởng chế độ thai sản khi sảy thai, thai chết lưu, thai ngoài tử cung cũng được điều chỉnh theo hướng có lợi hơn cho lao động nữ. Cụ thể, nếu thai từ đủ 13 tuần đến dưới 22 tuần tuổi, lao động nữ sẽ được nghỉ 40 ngày thay vì 25 tuần như trước đây, còn nếu thai từ đủ 22 tuần trở lên, thời gian nghỉ sẽ là 50 ngày thay vì 25 tuần trở lên như quy định cũ. Những điều chỉnh này giúp người lao động có thêm thời gian phục hồi thể chất và tinh thần trong các tình huống không mong muốn.

Bên cạnh những điều chỉnh về phạm vi đối tượng và điều kiện hưởng, Luật Bảo hiểm xã hội 2024 cũng thay đổi cách tính trợ cấp thai sản. Theo đó, mức trợ cấp một lần khi sinh con hoặc nhận con nuôi sẽ được tính bằng 2 lần mức tham chiếu, trong khi mức hưởng cho một ngày nghỉ dưỡng sức, phục hồi sức khỏe sau thai sản sẽ bằng 30% mức tham chiếu. Những điều chỉnh này nhằm đảm bảo quyền lợi của người lao động được tính toán trên cơ sở hợp lý và công bằng hơn.

Đặc biệt, một điểm đột phá trong chính sách lần này là việc mở rộng trợ cấp thai sản cho người tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện. Trước đây, nhóm đối tượng này chỉ được hưởng các chế độ hưu trí và tử tuất, nhưng từ ngày 1/7/2025, nhóm đối tượng này sẽ được bổ sung thêm quyền lợi về trợ cấp thai sản, bên cạnh bảo hiểm tai nạn lao động theo quy định của Luật An toàn, vệ sinh lao động 2015. Đây là bước tiến quan trọng nhằm khuyến khích người lao động tự do, chủ hộ kinh doanh cá thể tham gia bảo hiểm xã hội, tạo nền tảng an sinh xã hội vững chắc hơn cho toàn dân.

Từ ngày 1/7/2024, chế độ thai sản dành cho lao động nam khi vợ sinh con tiếp tục được áp dụng với nhiều quyền lợi quan trọng. Theo quy định, lao động nam đang tham gia bảo hiểm xã hội sẽ được nghỉ hưởng chế độ thai sản tùy theo từng trường hợp cụ thể. Cụ thể, thời gian nghỉ hưởng chế độ là 5 ngày làm việc đối với các trường hợp sinh con thông thường. Nếu vợ phải sinh mổ hoặc sinh con dưới 32 tuần tuổi, lao động nam được nghỉ 7 ngày làm việc. Trong trường hợp vợ sinh đôi, số ngày nghỉ tăng lên 10 ngày, và nếu sinh từ ba con trở lên thì cứ mỗi con sẽ được nghỉ thêm 3 ngày làm việc. Đặc biệt, nếu vợ sinh đôi trở lên và phải phẫu thuật, thời gian nghỉ có thể kéo dài đến 14 ngày làm việc.

Về mức hưởng chế độ thai sản, theo Điều 39 của Luật Bảo hiểm xã hội 2024, tiền trợ cấp thai sản của lao động nam trong thời gian nghỉ được tính theo công thức: mức bình quân tiền lương tháng đóng BHXH trong 6 tháng trước khi nghỉ chia cho 24, rồi nhân với số ngày nghỉ. Công thức này giúp đảm bảo lao động nam vẫn có thu nhập trong thời gian chăm sóc vợ con mà không ảnh hưởng lớn đến tài chính gia đình.

Bên cạnh thời gian nghỉ hưởng chế độ, lao động nam cũng có thể nhận trợ cấp một lần khi vợ sinh con, nếu đáp ứng điều kiện theo quy định. Theo Điều 38 của Luật Bảo hiểm xã hội 2014, mức trợ cấp này được tính bằng hai lần mức lương cơ sở. Với việc mức lương cơ sở tăng lên 2,34 triệu đồng/tháng từ ngày 1/7/2024, khoản trợ cấp một lần cho mỗi con sẽ là 4,68 triệu đồng. Điều này giúp giảm bớt phần nào gánh nặng tài chính cho gia đình trong giai đoạn đầu sau sinh.