Carlos Wizard Martins: Con trai tài xế xe tải và bí quyết xây hệ thống nhượng quyền giáo dục lớn nhất Brazil

Carlos Wizard Martins sinh năm 1956 trong một gia đình bình dân, cha làm tài xế xe tải. Không có tài sản thừa kế, không có mối quan hệ gia đình nào trong giới kinh doanh. Thứ duy nhất ông có từ thuở nhỏ là khả năng ngôn ngữ và một niềm tin sắt đá rằng học tiếng Anh là con đường ngắn nhất để mở ra thế giới rộng lớn hơn.

Carlos Wizard Martins là nhà sáng lập Wizard và Grupo Multi. Từ một lớp học tiếng Anh mở tại nhà, ông xây dựng hệ thống giáo dục lớn nhất Brazil trước khi bán cho Pearson với giá gần 720 triệu USD năm 2013.

Ở tuổi mười bảy, ông tự trả tiền vé máy bay đến New Jersey bằng mười lần trả góp, làm bồi bàn kiếm sống trong khi học cách nói tiếng Anh như người bản ngữ. Sau đó ông về Brazil, làm nhân viên phân tích máy tính tại một công ty giấy, và bắt đầu dạy tiếng Anh cho đồng nghiệp vào ban đêm tại nhà mình.

Chỉ sau vài tháng, số học viên tăng đến mức thu nhập từ việc dạy tiếng Anh vượt qua lương chính thức. Ông từ chỗ làm ban ngày và dồn toàn bộ tiết kiệm để mở trường đầu tiên mang tên Wizard, lấy cảm hứng từ bộ phim The Wizard of Oz vì ông tin rằng ai cũng có khả năng phi thường tiềm ẩn bên trong chờ được khơi dậy.

Điểm khác biệt độc đáo cốt lõi của Wizard, và sau này là toàn bộ Grupo Multi, không phải là dạy tiếng Anh rẻ nhất hay nhiều trường nhất. Đó là phương pháp dạy ngôn ngữ độc quyền được Martins phát triển dựa trên triết lý Speak English Within 24 Hours, tức là người học phải bắt đầu nói ngay từ giờ học đầu tiên thay vì học ngữ pháp trừu tượng trong nhiều tháng.

Phương pháp này nghe qua như một chiêu quảng cáo nhưng thực chất được Harvard Business School chọn làm case study vì tính hiệu quả thực sự, khi hàng triệu người Brazil có thể giao tiếp tiếng Anh sau khi học qua hệ thống của Wizard trong khi các trường ngoại ngữ truyền thống vẫn dạy theo mô hình cũ mất nhiều năm mà kết quả không chắc.

Bên cạnh phương pháp, Martins đầu tư mạnh vào đào tạo giáo viên, điều mà ông luôn nhấn mạnh là bí mật thực sự của thành công Wizard, bởi ông hiểu rằng hệ thống nhượng quyền (franchise) chỉ nhân rộng được nếu chất lượng dạy học đồng đều từ trường này sang trường khác ở mọi bang của Brazil.

Chuỗi Wizard phát triển từ một trường ngoại ngữ nhỏ thành hơn 2.600 cơ sở tại nhiều quốc gia nhờ mô hình nhượng quyền (franchise) và phương pháp học tập chú trọng giao tiếp ngay từ buổi đầu tiên.

Mô hình nhượng quyền (franchise) là đòn bẩy làm thay đổi tất cả. Thay vì tự mở từng trường và cần vốn khổng lồ, Martins cho phép các nhà đầu tư địa phương mua quyền kinh doanh thương hiệu Wizard và vận hành theo chuẩn của công ty, trong khi Grupo Multi thu phí nhượng quyền và doanh thu từ tài liệu đào tạo.

Mô hình này cho phép Wizard mở rộng với tốc độ mà không chuỗi giáo dục Brazil nào theo kịp, từ một trường đầu tiên ở Campinas đến hơn 2.600 cơ sở tại mười quốc gia chỉ trong vài thập kỷ, phục vụ 1,4 triệu học viên mỗi năm với 45.000 nhân viên vào thời đỉnh điểm. Trong khi dạy học, Martins cũng giúp hàng chục người Brazil trở thành triệu phú thông qua chính hệ thống franchise mà ông tạo ra, một chi tiết ít được nhắc đến nhưng phản ánh rõ triết lý kinh doanh của ông là tạo ra cơ hội cho người khác cùng thắng thay vì chỉ tập trung vào lợi nhuận của bản thân.

Tháng 12 năm 2013, Pearson, tập đoàn xuất bản và giáo dục lớn nhất thế giới, chính thức mua lại Grupo Multi với giá 719,6 triệu USD bằng tiền mặt, thương vụ lớn nhất trong lịch sử ngành giáo dục Brazil và đưa tên Martins vào danh sách tỷ phú của Forbes lần đầu tiên.

Năm 2013, tập đoàn giáo dục Pearson hoàn tất thương vụ mua lại Grupo Multi với giá 719,6 triệu USD, đánh dấu một trong những thương vụ lớn nhất lịch sử ngành giáo dục Brazil.

Nhưng điều rất ít người biết về thương vụ này là cách nó được thực hiện, bởi Martins không chạy đuổi nhà đầu tư chiến lược. Ông xây dựng một doanh nghiệp đủ mạnh đến mức chính Pearson phải tìm đến. Sau khi bán, ông không nghỉ hưu mà lập tức bắt đầu lại với Sforza Holding, tập đoàn gia đình hiện điều hành danh mục đa dạng gồm bất động sản, dịch vụ tài chính, thể thao, giáo dục và đặc biệt là nhượng quyền thức ăn nhanh, nơi gia đình ông trở thành một trong những nhà nhượng quyền Taco Bell, Pizza Hut và KFC lớn nhất Brazil.

Đây là pattern quen thuộc của Martins, nhìn thấy mô hình franchise hoạt động hiệu quả trong giáo dục rồi áp dụng sang thực phẩm và dịch vụ với cùng nguyên lý vận hành.

Sau khi bán Grupo Multi, Carlos Wizard Martins thành lập Sforza Holding, mở rộng đầu tư sang bất động sản, tài chính và hệ thống nhượng quyền thức ăn nhanh, trở thành một trong những đơn vị vận hành Taco Bell, Pizza Hut và KFC lớn nhất Brazil.

Phần ít được biết đến nhất trong câu chuyện của Carlos Wizard Martins là hoạt động nhân đạo quy mô lớn sau khi trở thành tỷ phú. Ông và vợ Vânia, trong vai trò thừa sai dịch vụ cho Giáo hội Mormon, đã tổ chức tái định cư cho hơn 20.000 người tị nạn Venezuela tại Brazil, một chiến dịch logistics và nhân đạo kết hợp mà ông triển khai với cùng tinh thần hệ thống hóa và đào tạo nhân lực như khi xây dựng chuỗi trường Wizard.

Câu chuyện của Carlos Wizard Martins có lẽ là một trong những bài học khởi nghiệp thực tế nhất cho các doanh nhân trẻ Việt Nam đang xây dựng sự nghiệp từ điểm xuất phát thấp, đó là tài sản lớn nhất không phải là vốn ban đầu mà là một phương pháp khác biệt thực sự, một mô hình nhân rộng đủ bền vững, và đủ kỷ luật để từ chối những con đường tắt có thể làm mỏng giá trị thương hiệu trước khi nó đủ mạnh để tự đứng vững.