Cá tra Việt Nam bước vào “bản đồ sushi” Nhật Bản: Bước tiến thị trường hay thách thức doanh nghiệp?

Vượt qua rào cản văn hóa tiêu dùng

Việc cá tra Việt Nam lần đầu tiên xuất hiện trong thực đơn món sushi tại chuỗi nhà hàng Kura Sushi - một trong những thương hiệu sushi nổi tiếng tại Nhật Bản đang tạo nên tín hiệu tích cực cho ngành thủy sản. Tuy nhiên, đằng sau cơ hội mở rộng thị trường là không ít thách thức về chất lượng, tiêu chuẩn và định vị sản phẩm.

Kim ngạch xuất khẩu cá tra Việt Nam tháng 8/2025 vẫn tiếp tục tăng trưởng, với 200 triệu USD, tăng 5% so với tháng 8/2024. Ảnh: VASEP

Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP), khách hàng Nhật Bản đánh giá cao cá tra Việt Nam nhờ phần thịt trắng mịn, hương vị nhẹ nhàng, kết hợp hài hòa với wasabi và nước tương. Song, để có được sự chấp nhận này, cá tra đã trải qua hành trình dài thay đổi nhận thức người tiêu dùng.

Truyền thống ẩm thực Nhật Bản vốn ưu ái cá biển, đặc biệt là các loài đánh bắt tự nhiên. Cá nước ngọt nhập khẩu, nhất là cá nuôi, thường bị nhìn nhận với tâm lý dè dặt. Điều này lý giải tại sao năm 2011, kim ngạch xuất khẩu cá tra sang Nhật chỉ đạt 2,56 triệu USD, tương đương 0,14% tổng giá trị xuất khẩu cá tra của Việt Nam toàn cầu.

Tuy nhiên, nhờ chiến lược marketing và hợp tác với các hệ thống bán lẻ như AEON, cá tra từng bước chiếm được lòng tin. Việc vào được kệ siêu thị lớn, đáp ứng bộ tiêu chuẩn khắt khe, là tiền đề cho cú “bứt phá” hôm nay khi cá tra trở thành nguyên liệu trong một món ăn tinh hoa của Nhật.

Ông Kazumasa Suzuki, Giám đốc Công ty Toyo Reizo (Tokyo) nhận định nhu cầu cá tra tại Nhật Bản sẽ còn tăng khi người tiêu dùng tìm kiếm nguồn hải sản an toàn, chất lượng cao. Việc xuất hiện trong thực đơn của Kura Sushi không chỉ có ý nghĩa thương mại, mà còn là cột mốc về hội nhập văn hóa.

Các chuyên gia cho rằng, sushi không đơn thuần là món ăn, mà là tinh hoa văn hóa Nhật. Việc cá tra được chấp nhận chứng minh sản phẩm Việt đã vượt qua định kiến, không còn là ‘hàng thay thế giá rẻ’, mà trở thành nguyên liệu hợp pháp, đủ chất lượng và hương vị để góp mặt trong những món ăn cầu kỳ nhất thế giới.

Từ góc nhìn xuất khẩu, sự kiện này mở ra cơ hội nâng giá trị gia tăng, đồng thời mở rộng thị trường ngoài các khu vực truyền thống như EU và Mỹ. Đặc biệt, Nhật Bản thuộc khối CPTPP, nơi cá tra Việt Nam đang tăng trưởng 36% trong 8 tháng đầu năm 2025, đạt 242 triệu USD.

Duy trì đà tăng trưởng xuất khẩu cá tra

Cơ hội lớn nhưng thách thức cũng không nhỏ. Cá tra khi vào Nhật Bản, đặc biệt dưới dạng sushi phải đáp ứng các tiêu chuẩn nghiêm ngặt về an toàn thực phẩm, quy trình nuôi trồng và chế biến. Điều này đặt ra sức ép cải tiến công nghệ, kiểm soát chất lượng từ khâu nuôi, chế biến đến bảo quản và logistics.

Sự kiện tại Nhật Bản diễn ra trong bối cảnh ngành cá tra duy trì kết quả khả quan. Theo VASEP, xuất khẩu cá tra tháng 8/2025 đạt 200 triệu USD, tăng 5% so với cùng kỳ. Lũy kế 8 tháng đạt hơn 1,4 tỷ USD, tăng 10% so với năm trước.

Thị trường Mỹ đạt 234 triệu USD, tăng 3,7%, cho thấy xu hướng ổn định. Khối CPTPP nổi lên như động lực tăng trưởng, bên cạnh Brazil và ASEAN. EU cũng có sự phục hồi với mức tăng 6%, đạt 120 triệu USD.

Ở chiều ngược lại, Trung Quốc - thị trường lớn từng chiếm tỷ trọng áp đảo lại giảm 4%, chỉ còn 55 triệu USD. Diễn biến này cho thấy sự thay đổi trong hành vi tiêu dùng quốc tế, đòi hỏi ngành cá tra không thể phụ thuộc vào một thị trường, mà cần đa dạng hóa điểm đến, cũng như chú trọng các thị trường chất lượng cao.

Việc cá tra Việt Nam “lên bàn sushi” Nhật Bản có thể coi là dấu mốc quan trọng, nhưng chỉ là bước khởi đầu. Để tận dụng cơ hội này, các chuyên gia cho rằng, ngành cần giải bài toán dài hạn: Chất lượng và truy xuất nguồn gốc đảm bảo đồng bộ từ con giống, vùng nuôi đến chế biến theo chuẩn quốc tế; Tránh để cá tra chỉ gắn với hình ảnh “giá rẻ”, thay vào đó cần xây dựng thương hiệu “chất lượng cao, an toàn, văn hóa”. Không chỉ dừng ở phi lê đông lạnh, mà cần đẩy mạnh sản phẩm giá trị gia tăng, chế biến sâu phù hợp với khẩu vị từng thị trường. Tiếp cận người tiêu dùng qua các kênh ẩm thực, văn hóa, thay vì chỉ dựa vào bán lẻ truyền thống.

Nhìn từ thực tế, cá tra đã có bước tiến ngoạn mục tại Nhật sau gần 15 năm kiên trì. Nhưng để giữ vững vị trí và mở rộng quy mô, doanh nghiệp không thể chỉ dựa vào lợi thế giá, mà cần đầu tư mạnh mẽ vào chất lượng, bền vững và thương hiệu./.