Về giấc mơ đường sắt cao tốc của doanh nghiệp Việt

Chủ tịch FPT Trương Gia Bình tiết lộ giấc mơ chung của doanh nghiệp Việt với đường sắt cao tốc

Tại đại hội đồng cổ đông thường niên 2026, lãnh đạo FPT lần đầu nói rõ hơn về lý do tập đoàn lấn sân sang lĩnh vực đường sắt cao tốc, đồng thời hé lộ “ước mơ chung” của một số doanh nghiệp lớn Việt Nam: cùng tham gia triển khai hạ tầng đường sắt trong nước, trước khi tính đến cơ hội đi ra thị trường quốc tế.

Không chỉ là một hướng đi kinh doanh mới, FPT cho rằng đường sắt cao tốc còn là lĩnh vực gắn với an ninh, an toàn hệ thống và năng lực làm chủ công nghệ chiến lược của Việt Nam.

Từ tham vọng công nghệ đến giấc mơ chung của doanh nghiệp Việt

Trong báo cáo thường niên 2025, FPT cho biết từ năm 2026 và các năm tiếp theo, tập đoàn sẽ chuyển mình mạnh hơn theo hướng doanh nghiệp sáng tạo công nghệ, tập trung làm chủ các công nghệ chiến lược như AI, Quantum AI & Cybersecurity, UAV, công nghệ đường sắt, an ninh mạng và dữ liệu.

Định hướng này nhanh chóng thu hút sự chú ý của cổ đông, đặc biệt khi FPT tuyên bố sẽ gia nhập mảng đường sắt cao tốc – lĩnh vực vốn đòi hỏi vốn lớn, công nghệ phức tạp và có sự hiện diện của nhiều đối thủ quốc tế.

Giải đáp băn khoăn của cổ đông tại đại hội, Chủ tịch FPT Trương Gia Bình cho biết quyết định tham gia không phải là một ý tưởng đơn lẻ, mà nằm trong tầm nhìn rộng hơn của cộng đồng doanh nghiệp Việt. Theo ông, lãnh đạo một số tập đoàn lớn đều có chung khát vọng góp sức vào các dự án đường sắt cao tốc tại Việt Nam, với tinh thần mỗi doanh nghiệp đảm nhận phần việc phù hợp với năng lực cốt lõi của mình.

Ông Bình cho biết FPT sẽ tập trung vào mảng tín hiệu và điều khiển – phần việc gắn chặt với thế mạnh công nghệ của tập đoàn. Theo cách tiếp cận này, các doanh nghiệp nội địa không nhất thiết phải làm tất cả, mà có thể cùng nhau tạo nên hệ sinh thái triển khai, từ sản xuất công nghiệp, kết cấu kỹ thuật đến công nghệ điều hành và kiểm soát.

Xa hơn thị trường trong nước, lãnh đạo FPT còn đặt kỳ vọng sau khi tích lũy năng lực từ các dự án tại Việt Nam, doanh nghiệp Việt có thể hình thành một nhóm đủ sức bước ra thị trường quốc tế. Đây là cách tiếp cận cho thấy tham vọng không dừng ở vai trò nhà thầu phụ hay đơn vị cung ứng giải pháp riêng lẻ, mà hướng đến tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị hạ tầng đường sắt toàn cầu.

Trao đổi thêm với cổ đông, ông Phạm Minh Tuấn, Phó tổng giám đốc FPT, nhấn mạnh tiềm năng của lĩnh vực này đến từ quy mô đầu tư rất lớn. Theo lãnh đạo FPT, Việt Nam hiện có kế hoạch triển khai ít nhất 37 dự án đường sắt đô thị và đường sắt cao tốc, mở ra dư địa đáng kể cho các doanh nghiệp công nghệ, công nghiệp và hạ tầng.

Tuy nhiên, theo FPT, đường sắt không đơn thuần là một bài toán kinh doanh. Đây còn là hệ thống hạ tầng thiết yếu, liên quan trực tiếp đến chủ quyền công nghệ, an ninh vận hành và năng lực bảo vệ quốc gia trong bối cảnh số hóa ngày càng sâu rộng.

Lãnh đạo FPT cho rằng trong các kịch bản khủng hoảng, hệ thống giao thông công cộng luôn là một trong những mục tiêu dễ bị tác động để gây gián đoạn xã hội. Vì vậy, việc doanh nghiệp Việt tham gia sâu hơn vào công nghệ đường sắt không chỉ tạo ra thị trường mới, mà còn góp phần nâng cao khả năng tự chủ về công nghệ và bảo đảm an toàn cho hạ tầng trọng yếu.

Nhìn từ góc độ này, bước đi của FPT cho thấy tập đoàn đang định vị mình không chỉ là doanh nghiệp xuất khẩu phần mềm hay cung cấp dịch vụ công nghệ thông tin, mà muốn tham gia vào các lĩnh vực công nghệ hạ tầng có ý nghĩa chiến lược dài hạn.

FPT nhìn cạnh tranh với Trung Quốc theo hướng hợp tác và kế thừa

Một trong những vấn đề khiến cổ đông quan tâm là lợi thế cạnh tranh của FPT khi tham gia sân chơi mà nhiều doanh nghiệp Trung Quốc đã có kinh nghiệm và nền tảng công nghệ mạnh.

Trả lời câu hỏi này, lãnh đạo FPT thừa nhận cạnh tranh trực diện là thách thức không nhỏ. Tuy nhiên, tập đoàn cho rằng thị trường đủ lớn để tồn tại mô hình “co-opetition” – vừa hợp tác, vừa cạnh tranh. Theo cách nhìn này, doanh nghiệp Việt không nhất thiết chọn hướng đối đầu toàn diện, mà có thể tận dụng, tiếp nối và phát triển trên nền tảng các công nghệ đã được nghiên cứu trước đó.

Đây là quan điểm mang tính thực dụng, phản ánh cách tiếp cận linh hoạt của doanh nghiệp công nghệ Việt trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu đang tái cấu trúc. Thay vì tự phát triển mọi công đoạn từ đầu với chi phí lớn, doanh nghiệp có thể tham gia vào những khâu có giá trị gia tăng cao hơn như điều khiển, vận hành, bảo mật, dữ liệu và tối ưu hệ thống.

FPT cũng cho rằng xu hướng đa dạng hóa công nghệ trên thế giới đang mở ra khoảng trống mới. Khi một số quốc gia hạn chế sử dụng công nghệ từ Trung Quốc vì những lý do riêng, doanh nghiệp Việt có thể tận dụng cơ hội này để xây dựng vị thế như một lựa chọn thay thế, đặc biệt ở những mảng đòi hỏi sự kết hợp giữa năng lực phần mềm, AI và an ninh mạng.

AI có thể trở thành lợi thế của FPT trong lĩnh vực đường sắt

Theo lãnh đạo FPT, dù metro không phải lĩnh vực mới, đường sắt cao tốc vẫn là không gian còn nhiều dư địa để tối ưu hóa bằng công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo.

Việc ứng dụng AI có thể giúp nâng cao hiệu quả điều hành, tối ưu tốc độ vận hành, tăng cường độ an toàn, đồng thời hỗ trợ dự báo bảo trì, kiểm soát sự cố và phân tích dữ liệu theo thời gian thực. Đây là những mảng phù hợp với nền tảng công nghệ mà FPT đang xây dựng trong nhiều năm qua.

Nếu xem đường sắt cao tốc là sự kết hợp giữa hạ tầng vật lý và hạ tầng số, lợi thế của FPT không nằm ở việc cạnh tranh ở mọi khâu, mà ở khả năng tham gia vào “bộ não số” của hệ thống. Điều này cũng phù hợp với chiến lược dài hạn của tập đoàn khi đẩy mạnh các lĩnh vực AI, an ninh mạng, dữ liệu và công nghệ chiến lược.

Năm 2025, FPT đã thành lập ban chỉ đạo công nghệ chiến lược với 5 đơn vị gồm Viện Quantum AI và Cybersecurity, FPT UAV, Công nghệ Đường sắt FPT, FPT Cybersecurity và DC5. Động thái này cho thấy việc bước vào lĩnh vực đường sắt không phải quyết định mang tính thời điểm, mà đã được đặt trong cấu trúc chiến lược mới của tập đoàn.

Tuyên bố của lãnh đạo FPT phản ánh một xu hướng đáng chú ý: doanh nghiệp Việt đang muốn tiến sâu hơn vào những lĩnh vực công nghệ – hạ tầng có hàm lượng kỹ thuật cao, thay vì chỉ đứng ở vai trò gia công hoặc cung ứng dịch vụ phụ trợ.

Trong bối cảnh Việt Nam thúc đẩy đầu tư vào hạ tầng giao thông quy mô lớn, câu hỏi đặt ra không chỉ là ai sẽ thi công hay ai cung cấp vốn, mà còn là doanh nghiệp nội địa có thể nắm giữ bao nhiêu phần giá trị công nghệ trong chuỗi dự án. Nếu thành công, đây không chỉ là dư địa tăng trưởng mới cho khối tư nhân, mà còn là cơ hội nâng cấp năng lực công nghiệp – công nghệ của nền kinh tế.

Với FPT, bước chân vào đường sắt cao tốc rõ ràng là một phép thử lớn. Nhưng ở góc nhìn rộng hơn, tuyên bố này cho thấy tham vọng của doanh nghiệp Việt đã thay đổi: từ làm chủ phần mềm, dữ liệu và AI, đến tham gia các hệ thống hạ tầng chiến lược, nơi công nghệ ngày càng quyết định năng lực cạnh tranh quốc gia.