Tạo lực đẩy mới cho chuyển dịch năng lượng, hướng tới Net Zero vào năm 2050

Ông Nguyễn Quang Vinh, Phó Chủ tịch VCCI, Chủ tịch Hội đồng Doanh nghiệp vì sự phát triển bền vững Việt Nam phát biểu tại sự kiện.

Biến đổi khí hậu đang chuyển từ nguy cơ dài hạn thành sức ép hiện hữu đối với mọi nền kinh tế. Các hiện tượng thời tiết cực đoan, rủi ro thiên tai gia tăng cùng với những biến động địa chính trị toàn cầu đã và đang tác động trực tiếp đến an ninh năng lượng, chi phí sản xuất và chuỗi cung ứng. Trong bối cảnh đó, Net Zero không còn là lựa chọn, mà trở thành chuẩn mực phát triển mới, buộc các quốc gia phải tái cấu trúc mô hình tăng trưởng theo hướng xanh và bền vững.

Với Việt Nam, thách thức mang tính “kép”: vừa duy trì tốc độ tăng trưởng, vừa thực hiện các cam kết quốc tế về giảm phát thải. Cam kết đạt Net Zero vào năm 2050 đặt ra yêu cầu cấp thiết phải đổi mới toàn diện mô hình phát triển theo hướng bền vững và bao trùm. Thời gian qua, hệ thống chính sách về tăng trưởng xanh và chuyển dịch năng lượng đã từng bước được hoàn thiện, cùng với việc tham gia các sáng kiến quốc tế như chương trình chuyển đổi năng lượng công bằng (JETP), mở ra cơ hội tiếp cận nguồn lực tài chính và công nghệ.

Tuy nhiên, quá trình triển khai vẫn tồn tại nhiều điểm nghẽn. Nguồn lực đầu tư còn hạn chế, công nghệ lõi chưa đáp ứng yêu cầu, hệ thống đo đếm phát thải chưa đồng bộ, trong khi năng lực thực thi ở địa phương còn yếu. Đặc biệt, khu vực doanh nghiệp – lực lượng trung tâm của quá trình chuyển đổi – vẫn chưa được “kích hoạt” đầy đủ do thiếu các cơ chế kết nối hiệu quả với thị trường. Khoảng cách giữa chính sách và thực thi vì vậy vẫn là rào cản lớn nhất trong hành trình Net Zero.

Phát biểu tại lễ phát động, ông Nguyễn Quang Vinh – Phó Chủ tịch VCCI, Chủ tịch Hội đồng Doanh nghiệp vì sự phát triển bền vững Việt Nam – nhấn mạnh rằng chuyển đổi xanh và chuyển dịch năng lượng không chỉ là yêu cầu môi trường mà còn là cơ hội chiến lược để tái cấu trúc nền kinh tế. Theo ông, quá trình này không chỉ góp phần bảo vệ môi trường mà còn mở ra những lợi ích kinh tế – xã hội rộng lớn hơn, từ tạo việc làm bền vững, nâng cao năng suất lao động đến cải thiện năng lực cạnh tranh quốc gia.

Ông cho rằng trong bối cảnh nền kinh tế chịu nhiều tác động từ biến đổi khí hậu và biến động toàn cầu, việc thúc đẩy chuyển đổi xanh, chuyển dịch năng lượng công bằng và hoàn thiện khung pháp lý là những điều kiện tiên quyết để đạt mục tiêu Net Zero vào giữa thế kỷ. Đây không chỉ là yêu cầu về môi trường mà còn là cơ hội để nâng cấp mô hình tăng trưởng, hướng tới một nền kinh tế có khả năng chống chịu tốt hơn trước các cú sốc bên ngoài.

Những năm gần đây, Việt Nam đã đạt được nhiều kết quả tích cực trong xây dựng chính sách và chiến lược tăng trưởng xanh. Nhiều bộ, ngành và địa phương đã chủ động triển khai kế hoạch giảm phát thải, đồng thời tăng cường hợp tác quốc tế để huy động nguồn lực tài chính và công nghệ cho quá trình chuyển đổi. Tuy nhiên, theo đánh giá, các thách thức vẫn còn lớn, đặc biệt là hạn chế về vốn đầu tư cho các ngành xanh, công nghệ lõi chưa phát triển, cũng như hệ thống đo đếm phát thải còn thiếu đồng bộ.

Đáng chú ý, trong bối cảnh kinh tế thế giới nhiều biến động, từ xung đột địa chính trị đến biến động giá năng lượng, các yếu tố này đang tác động mạnh đến chi phí đầu vào, lạm phát và chuỗi cung ứng toàn cầu. Điều này càng làm nổi bật yêu cầu xây dựng một hệ thống năng lượng bền vững, linh hoạt và có khả năng chống chịu cao. Dù vậy, niềm tin của cộng đồng doanh nghiệp và nhà đầu tư vào triển vọng phát triển bền vững của Việt Nam vẫn được duy trì, đặc biệt khi xu hướng kinh doanh có trách nhiệm và bền vững ngày càng trở thành yếu tố cốt lõi giúp doanh nghiệp nâng cao khả năng thích ứng và phục hồi.

Điểm nhấn của chương trình là chuỗi hoạt động đa dạng gồm các phiên thảo luận chuyên sâu về năng lượng, môi trường, tài chính xanh và công nghệ.

Trong bối cảnh đó, Diễn đàn “Năng lượng và Môi trường Thế giới – Việt Nam 2026”, dự kiến diễn ra trong hai ngày 11 - 12/6/2026 tại Hà Nội, được thiết kế như một nền tảng kết nối đa bên nhằm thu hẹp khoảng cách giữa thể chế và thị trường. Sự kiện do VCCI, thông qua Hội đồng Doanh nghiệp vì sự phát triển bền vững Việt Nam, phối hợp với Hội đồng Năng lượng Thế giới tại Việt Nam (WEC-VN) tổ chức, với chủ đề “Việt Nam cụ thể hóa con đường tới Net Zero”.

Diễn đàn dự kiến quy tụ lãnh đạo Chính phủ, các tổ chức quốc tế, chuyên gia, nhà khoa học và cộng đồng doanh nghiệp. Điểm nhấn của chương trình là chuỗi hoạt động đa dạng gồm các phiên thảo luận chuyên sâu về năng lượng, môi trường, tài chính xanh và công nghệ; chương trình bình xét, vinh danh các sáng kiến “Năng lượng và môi trường xanh bền vững tại Việt Nam” dựa trên bộ tiêu chí tiệm cận chuẩn mực quốc tế; cùng triển lãm “Con đường xanh – Net Zero Việt Nam”.

Đáng chú ý, không gian triển lãm được định vị như một “thị trường thu nhỏ”, nơi các doanh nghiệp, dự án và giải pháp công nghệ có thể kết nối trực tiếp với các quỹ đầu tư, tổ chức tài chính xanh và nhà tài trợ. Qua đó, các sáng kiến chuyển đổi xanh có cơ hội tiếp cận nguồn lực để chuyển hóa thành các dự án triển khai thực tế.

Theo bà Nguyễn Thị Thanh Thúy – Chủ tịch WEC-VN, Diễn đàn sẽ góp phần đưa các chuẩn mực và công cụ quốc tế vào thực tiễn Việt Nam, hỗ trợ doanh nghiệp xây dựng lộ trình chuyển dịch năng lượng hiệu quả và bền vững. Đồng thời, một cơ chế kết nối liên tục giữa doanh nghiệp với hệ sinh thái chuyên gia, quỹ khí hậu và các chương trình hỗ trợ tài chính xanh cũng sẽ được hình thành.

Ở góc độ tổng thể, Diễn đàn không chỉ dừng lại ở việc tôn vinh các mô hình điển hình, mà hướng tới xây dựng một hệ sinh thái hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi xanh, từ tiêu chuẩn, công nghệ đến nguồn lực tài chính. Song song đó, các chương trình thúc đẩy phát triển bền vững của cộng đồng doanh nghiệp cũng sẽ tiếp tục được triển khai, nhằm nâng cao vai trò của doanh nghiệp trong thực hiện các mục tiêu về môi trường, xã hội và quản trị (ESG), hướng tới hình thành các mô hình kinh tế tuần hoàn và tăng trưởng xanh trong dài hạn.

Diễn đàn được kỳ vọng tạo hiệu ứng lan tỏa trong cộng đồng doanh nghiệp và các địa phương, góp phần thu hẹp khoảng cách giữa hoạch định chính sách và năng lực thực thi. Tuy nhiên, hiệu quả thực chất vẫn phụ thuộc vào tiến độ hoàn thiện thể chế, đặc biệt là các nền tảng như thị trường carbon, tiêu chuẩn ESG và cơ chế tài chính xanh.