Chủ nhật 22/11/2026 11:32
Hotline: 024.355.63.010
Email: banbientap.dnhn@gmail.com
Thời cuộc

Sự trở lại của kinh tế học suy thoái

12/10/2020 00:00
Là tựa đề của một quyển sách được xuất bản năm 1999 của GS. Paul Krugman, chủ nhân giải Nobel Kinh tế năm 2008.

Sự trở lại của kinh tế học suy thoái

Ảnh minh họa

Sự lây lan đã làm phần lớn các nền kinh tế trên thế giới rơi vào đà sụt giảm GDP nghiêm trọng, kéo theo cuộc khủng hoảng nợ công ở châu Âu sau đó.

Và cũng một chu kỳ 10 năm sau, 2019 virus Corona một lần nữa khiến kinh tế toàn cầu đang có nguy cơ rơi vào một vòng xoáy suy thoái thậm chí còn nặng nề hơn trước đó. Cả Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF) và Ngân hàng Thế giới (WB) đều cho rằng kinh tế toàn cầu sẽ tăng trưởng âm trong năm 2020. Thậm chí sẽ tiếp tục xấu hơn trong năm 2021 nếu tình hình dịch bệnh không chuyển biến khả quan, cũng như vaccine không được nhanh chóng tìm ra và phổ biến rộng rãi.

Kinh tế Việt Nam có rơi vào suy thoái?

Thật khó để trả lời cho câu hỏi này khi dữ liệu vĩ mô vừa được Tổng cục Thống kê công bố cho thấy tăng trưởng GDP quý II của chúng ta chỉ ở mức 0,36%, thấp hơn tốc độ tăng trưởng của quý I là 3,82%.

Về lý thuyết, nếu tốc độ tăng trưởng của một nền kinh tế sụt giảm liên tục trong 2 quý liền kề, thì nền kinh tế đó có thể xem là rơi vào suy thoái. Tính hết 6 tháng đầu năm GDP cả nước chỉ tăng 1,81%, là mức tăng trưởng kinh tế thấp nhất trong nhiều thập niên, kể từ khi Việt Nam thực hiện đổi mới và mở cửa nền kinh tế.

Nhưng có lẽ tốc độ tăng trưởng kinh tế của quý I và thậm chí sang quý II có được là do thừa hưởng độ trễ của các hoạt động kinh tế sôi nổi, đặc biệt là chi tiêu dùng tăng mạnh của 2 tháng đầu năm trước kỳ nghỉ Tết. Tốc độ tăng trưởng GDP thấp kỷ lục của quý II đã phần nào phản ánh hậu quả tức thời của lệnh cách ly xã hội để chống dịch.

Nhưng đó chưa phải là những gì xấu nhất, bởi lẽ các hoạt động kinh tế thường có độ trễ lớn, hơn nữa trước và ngay sau lệnh cách ly, các nhà máy và khu vực sản xuất vẫn hoạt động cầm chừng với lượng nguyên liệu còn tồn kho để thực hiện các đơn hàng đã ký từ trước đó.

Thế nhưng từ tháng 6, nhiều nhà máy, khu công nghiệp đã bắt đầu thu hẹp sản xuất, thậm chí dừng hoạt động, số lượng người lao động bị sa thải đã tăng nhanh đến con số hàng ngàn người mỗi đơn vị, và dự kiến sẽ còn tiếp tục tăng trong tháng 7 và kéo dài không biết đến khi nào do các nước đối tác, bạn hàng lớn vẫn đang trong tình trạng cách ly để chống dịch.

Vì vậy, khả năng số liệu kinh tế vĩ mô quý III và sau đó sẽ còn xấu hơn. Nói cách khác, nền kinh tế vẫn chưa chạm đáy và “ngấm đòn” Covid một cách đầy đủ.

Đối phó với suy thoái kinh tế như thế nào?

Tuy còn hơi sớm và chưa đủ dữ liệu để nói rằng nền kinh tế Việt Nam có rơi vào suy thoái hay không, nhưng có một điều chắc chắn là chúng ta chưa hề đối phó với suy thoái kinh tế theo cách mà nó đang diễn ra. Nói cách khác, các nhà hoạch định chính sách của Việt Nam nói riêng và thế giới nói chung không có nhiều kinh nghiệm để xử lý những cuộc suy thoái kinh tế trên quy mô toàn cầu như lần này.

Vì vậy, khi nói đến sự trở lại của kinh tế học suy thoái thì điều này có nghĩa rằng trong vòng gần 100 năm qua, kể từ sau cuộc Đại suy thoái của những năm 1930, những thất bại nặng nề ở phía cầu của nền kinh tế - khi người dân không có đủ thu nhập để thực hiện các khoản chi tiêu nhằm tận dụng hết sản lượng sẵn có của nền kinh tế, đã thực sự quay trở lại và ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự thịnh vượng nói chung của các nền kinh tế.

Có quan điểm cho rằng Việt Nam đã có kinh nghiệm tốt trong việc đối phó với các tác động của khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008-2009, thậm chí là thành công trong việc khôi phục lại đà tăng trưởng sau đó cho nền kinh tế. Tuy nhiên, bối cảnh lúc đó hoàn toàn là một câu chuyện khác, cái mà chúng ta đã xử lý thành công là những vấn đề nội tại thuộc về cấu trúc vĩ mô của nền kinh tế mà đặc biệt là khu vực tài chính-ngân hàng.

2 gói kích thích kinh tế trị giá hơn 230.000 tỷ đồng lúc đó để hỗ trợ lãi suất cho doanh nghiệp, giải cứu một phần thị trường bất động sản, chống đỡ cho thị trường chứng khoán và giảm sự tổn thương của hệ thống ngân hàng. Cộng với một chương trình tái cấu trúc hệ thống tài chính – ngân hàng mạnh tay sau đó, đã cơ bản giải quyết được các yếu kém căn cơ của nền kinh tế, tháo gỡ nhiều điểm tắc nghẽn và tạo động lực cho tăng trưởng sau đó.

Nhưng giờ đây, cái mà nền kinh tế Việt Nam cũng như nhiều quốc gia đang gặp phải là những cú sốc ngoại sinh, bắt nguồn từ các lệnh cách ly kinh tế trên quy mô toàn cầu mà IMF đã dùng cụm từ “Cuộc Đại Phong tỏa” (The Great Lockdown). Vì vậy, muốn ngăn chặn đà suy thoái kinh tế lần này các giải pháp phải mang tính đột phá. Kinh nghiệm lịch sử cho thấy các chính sách kiểu truyền thống sẽ khó hiệu quả và phát huy tác dụng mong muốn.

Trong “cỗ xe tam mã”, xuất khẩu và tiêu dùng khó có thể tạo ra đột phá. Bởi vì kể từ nay cho đến ít nhất là hết cuối năm, xuất khẩu sẽ gặp rất nhiều khó khăn do diễn biến dịch bệnh trên quy mô toàn cầu chưa có dấu hiệu khả quan, khiến cho thị trường thế giới, đặc biệt là các đối tác thương mại quan trọng của Việt Nam vẫn chưa thể phục hồi.

Còn tiêu dùng cũng là một bài toán khó, bởi lẽ nhu cầu thị trường nội địa của chúng ta vốn không đủ lớn để có thể bù trừ cho sự mất mát từ doanh số xuất khẩu, nay còn bị thu hẹp do tác động tiêu cực của việc cắt giảm thu nhập, công ăn việc làm và triển vọng kinh tế.

Những nỗ lực kích cầu nội địa, chẳng hạn như kích cầu du lịch trong nước đang được ráo riết triển khai ở khắp các địa phương nhưng kết quả bước đầu không khả quan. Các trung tâm thương mại, cửa hàng bán lẻ liên tục tung ra các chương trình khuyến mại, nhưng khách hàng vẫn thưa thớt là những minh chứng thực tế cho thấy tiêu dùng nội địa, có thể phần nào đó khả quan hơn xuất khẩu nhưng cũng khó có khả năng tạo ra lực đẩy đủ mạnh cho nền kinh tế.

Giữa các mục tiêu cần có sự đánh đổi

Vì vậy, chỉ có chính sách kích thích tài khóa, thông qua việc đẩy mạnh đầu tư công với quy mô có thể lên đến 700.000 tỷ đồng, trị giá hơn 30 tỷ USD, xấp xỉ 10% GDP của Việt Nam là hứa hẹn có tác động tích cực lên tổng cầu, bằng cách tạo ra công ăn việc làm, thu nhập cho người dân, đầu ra cho nhiều ngành sản xuất và từ đó kích thích hay chí ít cũng duy trì được tốc độ tăng trưởng cho 6 tháng cuối năm. Hơn nữa, đây cũng là yếu tố mà Chính phủ nắm quyền chủ động.

Chỉ cần đầu tư công được đẩy mạnh một cách hợp lý, các tác động sẽ đến đủ sớm để hỗ trợ cho đà phục hồi kinh tế. Kích thích các hoạt động kinh tế bằng đầu tư công cũng có 2 ưu điểm lớn là tiền bơm ra chắc chắn sẽ được chi tiêu hết, và các tài sản công (cầu, đường, các công trình công cộng khác) sẽ được hình thành và phục vụ cho người dân.

Và để đảm bảo cho tính hiệu quả của chính sách nới lỏng tài khóa thông qua đầu tư công, chính sách tiền tệ cũng cần có những bước đi phù hợp nhằm khơi thông dòng vốn tín dụng. Có một đặc tính quan trọng của nền kinh tế chúng ta là tính tương quan thuận khá cao giữa tăng trưởng GDP và tăng trưởng tín dụng.

Vì vậy, khi xem xét các động cơ của tăng trưởng nên chú ý đến mối tương quan này và cần tập trung giải quyết các điểm tắc nghẽn của dòng vốn tín dụng hiện nay trong nền kinh tế. Thậm chí, có một quan điểm còn hài hước cho rằng khi nền kinh tế rơi vào suy thoái, thì sự xuất hiện của một bong bóng tài sản mới sẽ là một cơ hội tuyệt vời để thoát khỏi suy thoái.

Điều hành kinh tế vĩ mô đôi khi không thể nào đạt được tất cả các mục tiêu cùng một lúc. Cũng như chúng ta đã từng thảo luận về cái nào quan trọng hơn giữa sức khỏe toàn dân và tăng trưởng kinh tế để đưa ra các quyết định sáng suốt, kịp thời và dứt khoát để chống dịch, dập dịch.

Hiện nay cũng vậy, giữa các mục tiêu chống suy thoái kinh tế, kiểm soát lạm phát hay đảm bảo trần nợ công đôi khi phải có sự đánh đổi. Cố gắng cùng một lúc để đạt được hết những mục tiêu này cũng giống như cố gắng giải bài toán bộ ba bất khả thi vốn nổi tiếng trong lý thuyết kinh tế học, mà cho đến giờ này vẫn chưa có ai làm được.

PGS.TS Nguyễn Khắc Quốc Bảo, Trưởng khoa Tài chính, UEH

TAGS:

Tin bài khác
Thủ tướng Chính phủ yêu cầu hạn chế tăng giá hàng thiết yếu dịp Tết Nguyên đán 2027

Thủ tướng Chính phủ yêu cầu hạn chế tăng giá hàng thiết yếu dịp Tết Nguyên đán 2027

Trước áp lực lạm phát và chi phí sản xuất tăng, Thủ tướng Chính phủ yêu cầu các bộ, ngành, địa phương triển khai đồng bộ giải pháp bình ổn thị trường, thúc đẩy tiêu thụ hàng Việt và bảo đảm nguồn cung hàng hóa thiết yếu phục vụ Tết Nguyên đán 2027.
Ba tuyến cao tốc 162.393 tỷ đồng mở rộng kết nối Tây Bắc và miền Trung

Ba tuyến cao tốc 162.393 tỷ đồng mở rộng kết nối Tây Bắc và miền Trung

Ba dự án cao tốc kết nối Tây Bắc, duyên hải miền Trung và Tây Nguyên vừa được Quốc hội thông qua chủ trương đầu tư với tổng vốn sơ bộ 162.393 tỷ đồng. Các tuyến đường được kỳ vọng tháo gỡ điểm nghẽn giao thông liên vùng, mở rộng không gian phát triển kinh tế và nâng cao khả năng kết nối thị trường.
Bộ Công Thương rà soát toàn bộ hạ tầng dự trữ xăng dầu, khí đốt

Bộ Công Thương rà soát toàn bộ hạ tầng dự trữ xăng dầu, khí đốt

Quy hoạch hạ tầng dự trữ, cung ứng xăng dầu, khí đốt quốc gia sẽ được rà soát tổng thể, từ nhu cầu tiêu thụ, nguồn cung đến vị trí, quy mô và công suất các công trình. Việc điều chỉnh nhằm đáp ứng yêu cầu bảo đảm an ninh năng lượng, đồng thời tạo cơ sở định hướng đầu tư cho doanh nghiệp trong giai đoạn tới.
Việt Nam mở rộng nguồn lực tài chính carbon, bảo đảm sinh kế người giữ rừng

Việt Nam mở rộng nguồn lực tài chính carbon, bảo đảm sinh kế người giữ rừng

Tại COP31, Việt Nam thúc đẩy hoàn tất đàm phán Thỏa thuận mua bán kết quả giảm phát thải (ERPA) với các đối tác thuộc Liên minh LEAF, hướng tới chuyển giá trị carbon rừng thành nguồn tài chính dài hạn. Trọng tâm không chỉ là huy động vốn cho bảo vệ rừng mà còn bảo đảm chia sẻ lợi ích công bằng, cải thiện sinh kế cho cộng đồng trực tiếp gắn bó với rừng.
Thủ tướng Lê Minh Hưng đề xuất 3 ưu tiên hợp tác ASEAN - Liên Hợp Quốc

Thủ tướng Lê Minh Hưng đề xuất 3 ưu tiên hợp tác ASEAN - Liên Hợp Quốc

Trước những biến động sâu sắc của tình hình thế giới, Thủ tướng Lê Minh Hưng đề nghị ASEAN và Liên Hợp Quốc tăng cường phối hợp, lấy hòa bình, phát triển và con người làm trung tâm; đồng thời thúc đẩy quản trị các chuyển đổi mới và gắn kết chương trình nghị sự khu vực với mục tiêu toàn cầu.
Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương Nguyễn Thanh Nghị: Chuyển phát triển kinh tế bạc từ nhận thức sang hành động

Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương Nguyễn Thanh Nghị: Chuyển phát triển kinh tế bạc từ nhận thức sang hành động

Nhấn mạnh già hóa dân số vừa là thách thức, vừa mở ra cơ hội phát triển, đồng chí Nguyễn Thanh Nghị đề nghị sớm tháo gỡ những điểm nghẽn về thể chế, nguồn lực, hạ tầng và thị trường, đưa kinh tế bạc trở thành một động lực tăng trưởng mới, gắn với bảo đảm an sinh và phát huy vai trò của người cao tuổi.
Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà: Lấy người cao tuổi làm trung tâm phát triển kinh tế bạc

Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà: Lấy người cao tuổi làm trung tâm phát triển kinh tế bạc

Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà nhấn mạnh, phát triển kinh tế bạc không chỉ nhằm mở rộng thị trường mà quan trọng hơn là nâng cao sức khỏe, chất lượng sống, khả năng tự chủ và phát huy vai trò đóng góp của người cao tuổi.
Cứ một doanh nghiệp rút lui có 1,3 doanh nghiệp gia nhập thị trường

Cứ một doanh nghiệp rút lui có 1,3 doanh nghiệp gia nhập thị trường

Trong 9 tháng năm 2026, cứ một doanh nghiệp rút lui thì có khoảng 1,3 doanh nghiệp gia nhập thị trường hoặc quay trở lại hoạt động. Khoảng cách dương cho thấy dòng doanh nghiệp mới vẫn được duy trì, nhưng sức ép chi phí, vốn và thị trường tiếp tục thử thách khả năng tồn tại của doanh nghiệp nhỏ.
Bội chi ngân sách nhà nước năm 2025 ở mức 3,1% GDP, thấp hơn dự toán

Bội chi ngân sách nhà nước năm 2025 ở mức 3,1% GDP, thấp hơn dự toán

Quốc hội đã thông qua quyết toán ngân sách nhà nước năm 2025 với mức bội chi 400.163 tỷ đồng, tương đương 3,1% GDP, thấp hơn 15,1% so với dự toán. Tuy nhiên, áp lực từ chuyển nguồn ngân sách, chậm phân bổ và giải ngân vốn vẫn là những vấn đề cần tiếp tục xử lý.
Bài toán huy động hơn 6 triệu tỷ đồng cho tăng trưởng 10% năm tới

Bài toán huy động hơn 6 triệu tỷ đồng cho tăng trưởng 10% năm tới

Tổng vốn đầu tư toàn xã hội năm 2027 được xác định cần đạt khoảng 36-38% GDP, tương đương 6-6,4 triệu tỷ đồng. Trong bối cảnh mục tiêu tăng trưởng từ 10% trở lên, bài toán lớn không chỉ là tìm đủ vốn mà còn là phân bổ đúng chỗ, nâng hiệu quả đầu tư và giữ ổn định vĩ mô.
Giải ngân hết vốn đầu tư công: Kỳ vọng tạo thêm 1,7% tăng trưởng

Giải ngân hết vốn đầu tư công: Kỳ vọng tạo thêm 1,7% tăng trưởng

Chính phủ đang tập trung tháo gỡ vướng mắc, đẩy nhanh tiến độ giải ngân nhằm hoàn thành 100% kế hoạch vốn đầu tư công năm 2026. Theo Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng, mục tiêu này có thể đóng góp thêm 1,7% vào tăng trưởng kinh tế.
Doanh nghiệp nhỏ sẽ được hỗ trợ theo đầu ra để vào chuỗi FDI

Doanh nghiệp nhỏ sẽ được hỗ trợ theo đầu ra để vào chuỗi FDI

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết chính sách hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa sẽ tiếp tục được hoàn thiện theo hướng gắn với kết quả cụ thể, tăng liên kết với doanh nghiệp FDI và tạo điều kiện để doanh nghiệp Việt tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.
Kinh tế cửa khẩu Lào Cai đến năm 2030: Mục tiêu 9 tỷ USD và bài toán giảm chi phí logistics

Kinh tế cửa khẩu Lào Cai đến năm 2030: Mục tiêu 9 tỷ USD và bài toán giảm chi phí logistics

Với vị trí kết nối Việt Nam, ASEAN và vùng Tây Nam Trung Quốc, Lào Cai đang đứng trước cơ hội nâng tầm kinh tế cửa khẩu. Tuy nhiên, mục tiêu 9 tỷ USD vào năm 2030 không chỉ phụ thuộc vào lượng hàng hóa xuất nhập khẩu, mà còn nằm ở khả năng hiện đại hóa hạ tầng, rút ngắn thời gian thông quan, giảm chi phí vận tải và hình thành hệ sinh thái logistics đủ sức phục vụ doanh nghiệp.
Lào Cai: Ba vùng kinh tế, hai cực phát triển và một trục động lực cho giai đoạn mới

Lào Cai: Ba vùng kinh tế, hai cực phát triển và một trục động lực cho giai đoạn mới

Tổ chức lại không gian phát triển theo mô hình một trục động lực dọc sông Hồng, hai cực phát triển phía Bắc - phía Nam và ba vùng kinh tế, Lào Cai đang định hình chiến lược phát triển mới với tầm nhìn dài hạn. Cùng mục tiêu tăng trưởng GRDP trên 10%/năm, tỉnh đặt trọng tâm vào phát triển kinh tế cửa khẩu, logistics, công nghiệp chế biến, nông nghiệp hàng hóa và hạ tầng liên vùng, tạo nền tảng để trở thành cực tăng trưởng của vùng Trung du và miền núi phía Bắc.
Cao tốc Khánh Hòa - Buôn Ma Thuột đạt 89%, chạy nước rút về đích

Cao tốc Khánh Hòa - Buôn Ma Thuột đạt 89%, chạy nước rút về đích

Cao tốc Khánh Hòa - Buôn Ma Thuột giai đoạn 1 đã hoàn thành khoảng 89% khối lượng theo hợp đồng. Toàn tuyến đang tăng tốc để cơ bản hoàn thành trước 31/12/2026, trong đó Dự án thành phần 1 tại Khánh Hòa cam kết hoàn tất quyết toán khối lượng trong quý 1/2027.