Road to AI 2026: "Trợ lý Pháp lý AI" giải được bài toán từ nỗi đau doanh nghiệp

Chủ đề của vòng thi lần này là Trợ lý Pháp lý AI -AI Legal Assistant dành cho doanh nghiệp vừa và nhỏ, một bài toán nghe qua có vẻ hẹp nhưng thực chất chạm đúng vào một trong những nỗi đau lớn nhất của cộng đồng SME Việt Nam, đó là tiếp cận pháp lý tốt mà không cần chi phí tư vấn ngốn ngân sách. Điều đáng chú ý là hầu hết các đội thi không dừng lại ở ý tưởng, mà đã có phiên bản demo hoàn chỉnh, vận hành trên mô hình AI nguồn mở kết hợp hệ thống truy xuất tri thức RAG, hướng tới khả năng triển khai thực tế.

Ban tổ chức Road to AI 2026 trao giải cho các đội thi.

Đó là tín hiệu mừng cho thấy thế hệ sinh viên công nghệ Việt Nam đang bắt đầu tư duy như người xây dựng sản phẩm, thấu hiểu nỗi đau của doanh nghiệp trong bối cảnh đầy biến động và nhiều đổi thay hiện nay.

TS. Nguyễn Thúy Lan, Chuyên gia Marketing.

Nhìn từ góc độ thị trường và người dùng thực tế, TS. Nguyễn Thúy Lan, Chuyên gia Marketing nhận xét về tính thực tiễn: "Sản phẩm tốt chưa đủ, sản phẩm phải được doanh nghiệp chấp nhận. Hôm nay, các đội không chỉ là demo chạy tốt, mà phần trình bày của các em đã giải quyết được câu hỏi: sản phẩm này mong muốn giải được nỗi đau cụ thể nào của doanh nghiệp, tính khả thi về đầu tư của doanh nghiệp và trong bao lâu có thể chứng minh giá trị? Tuy nhiên các đội cần có thêm số liệu thực từ thử nghiệm thực tế, đó mới là lúc sản phẩm thực sự sẵn sàng ra thị trường."

Từ góc nhìn của doanh nhân công nghệ, ông Lê Hồng Sơn, Giám đốc Kinh doanh Công ty MH Solution, thẳng thắn chỉ ra điều mà nhiều đội thi dễ bỏ quên trong sự hứng khởi với công nghệ. Ông nhận định: "Yếu tố quyết định để một sản phẩm AI Legal Assistant thành công là phải đạt được sự phù hợp giữa sản phẩm và nhu cầu thị trường (product-market fit), chứ không chỉ giải quyết tốt bài toán công nghệ."

Theo ông, một trợ lý pháp lý AI chỉ thực sự có giá trị khi chứng minh được điều doanh nghiệp SME cần thấy, đó là giảm thời gian soạn hợp đồng xuống bao nhiêu phần trăm, tiết kiệm được bao nhiêu chi phí tư vấn pháp lý bên ngoài và quan trọng là phải có mô hình giá phù hợp với khả năng chi trả thực tế của doanh nghiệp vừa và nhỏ, dù theo hình thức thuê bao định kỳ (subscription) hay trả phí theo mức sử dụng (pay-per-use), đồng thời tích hợp được vào quy trình làm việc đang vận hành thay vì buộc doanh nghiệp phải thay đổi toàn bộ hệ thống để đón nhận một công cụ mới.

Ông Lê Hồng Sơn, Giám đốc Kinh doanh Công ty Công nghệ MH Solution

Dù vậy, ông ghi nhận: "Tôi thấy rất nhiều đội có sản phẩm demo AI tốt và có giá trị. Nếu tiếp tục phát triển sâu hơn và đóng gói hoàn chỉnh thì hoàn toàn có thể ứng dụng ngay trong giai đoạn đầu." Thách thức lớn nhất mà ông nhận ra trong cuộc thi là khả năng kiểm soát hiện tượng AI tạo ra thông tin sai hoặc bịa đặt (hallucination), bảo đảm độ chính xác pháp lý và xây dựng nguồn dữ liệu đủ tin cậy để hệ thống có thể vận hành ổn định trong thời gian dài, đảm bảo độ chính xác pháp lý và xây dựng nguồn dữ liệu đủ tin cậy để hệ thống vận hành lâu dài.

Nhìn từ phía học thuật, TS. Nguyễn Xuân Đức, giảng viên Khoa Công nghệ Thông tin thuộc Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông, đánh giá các đội đang đi đúng hướng về mặt kỹ thuật. "Các đội cơ bản nắm được phương pháp hiện đại nhất để giải quyết bài toán trợ lý pháp luật", ông nhận xét, đồng thời chỉ ra điểm mạnh nổi bật là việc kết hợp truy vấn từ kho dữ liệu trước khi dùng mô hình AI tổng hợp câu trả lời, giúp giảm đáng kể nguy cơ AI suy diễn.

TS. Nguyễn Xuân Đức, giảng viên Khoa Công nghệ Thông tin thuộc Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông.

Tuy nhiên, để tiến tới một sản phẩm có thể sử dụng thực tế trong doanh nghiệp, ông cho rằng các nhóm cần hoàn thiện ba điểm cốt lõi: chuẩn hóa và liên tục cập nhật kho tri thức pháp luật bao gồm cả trạng thái hiệu lực của từng văn bản, nâng cao độ chính xác của hệ thống truy xuất để tìm đúng điều luật liên quan, và bổ sung lớp kiểm chứng sau suy luận để đảm bảo câu trả lời luôn chính xác trước khi gửi tới người dùng. Ông cũng khuyến nghị sinh viên cần dành nhiều thời gian hơn cho việc nghiên cứu bài toán thực tế của doanh nghiệp và triển khai sản phẩm trong môi trường sử dụng thật để liên tục tối ưu trải nghiệm.

Một điểm đáng chú ý được TS. Trần Mai Vũ, Giám đốc Nghiên cứu và Phát triển Công ty TiniX, nhấn mạnh là mặt bằng kỹ thuật của Top 10 năm nay đang ở mức khá cao so với kỳ vọng. "Các đội đều làm chủ được việc triển khai mô hình AI chạy local, xây dựng hệ tri thức RAG và tạo ra các trợ lý AI có tính ứng dụng cao trong tư vấn pháp lý cho doanh nghiệp SME", ông đánh giá. Ấn tượng hơn, nhiều giải pháp còn cho kết quả phù hợp hơn một số AI thương mại trong những tình huống chuyên biệt nhờ sử dụng nguồn tri thức pháp lý được xây dựng riêng. Việc lựa chọn AI chạy local, theo ông, cũng là một hướng đi rất đáng chú ý vì giải quyết được bài toán bảo mật dữ liệu, yếu tố đặc biệt quan trọng trong lĩnh vực pháp lý.

TS. Trần Mai Vũ, Giám đốc Nghiên cứu và Phát triển Công ty TiniX.

Ông Trần Mai Vũ chia sẻ từ góc nhìn doanh nghiệp: "Doanh nghiệp Việt sẽ mạnh dạn ứng dụng AI khi các giải pháp chứng minh được ba yếu tố, đó là, hiệu quả rõ ràng trong công việc, dễ tích hợp với quy trình hiện có và đảm bảo an toàn thông tin."

PGS.TS. Phan Xuân Hiếu, giảng viên Trường Đại học Công nghệ thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội, thì đặt ra một thách thức mang tính học thuật sâu hơn khi nhắc nhở rằng pháp luật là lĩnh vực có độ phức tạp cao hơn rất nhiều so với các bài toán hỏi đáp thông thường. Các văn bản pháp luật không tồn tại độc lập mà có mối quan hệ chặt chẽ với nhau, đồng thời hiệu lực của từng văn bản cũng thay đổi theo thời gian.

Vì vậy, theo ông, nếu muốn xây dựng một AI Legal Assistant đủ tin cậy, các nhóm cần mô hình hóa được các mối quan hệ này trong hệ thống tri thức để nâng cao độ chính xác và tính logic của câu trả lời, song song với việc đầu tư nhiều hơn cho giao diện, tính năng và trải nghiệm người dùng để sản phẩm thực sự hữu ích khi đưa vào sử dụng.

PGS.TS. Phan Xuân Hiếu, giảng viên Trường Đại học Công nghệ thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội,

Một thành viên khác của Ban Giám khảo bổ sung thêm góc nhìn từ phía doanh nghiệp người dùng cuối, nhấn mạnh rằng điều SME thực sự cần không phải là một AI trả lời thật dài hay thật thông minh, mà là một AI có căn cứ pháp lý rõ ràng để hỗ trợ ra quyết định. Yếu tố then chốt, theo ông, là khả năng tổng hợp tri thức dựa trên văn bản luật chính thống, có trích dẫn đầy đủ, không tự suy diễn và duy trì được ngữ cảnh xuyên suốt cuộc trao đổi. Chỉ khi tạo dựng được sự tin cậy đó, doanh nghiệp mới sẵn sàng đưa AI vào quy trình làm việc hằng ngày. Chuyên gia gửi thông điệp sâu sắc với các đội thi: "AI có thể ngày càng thông minh, nhưng lợi thế cạnh tranh sẽ đến từ sự am hiểu nghiệp vụ. Hãy dành thời gian tìm hiểu cách vận hành và những vấn đề thực tế. Khi hiểu đúng bài toán, AI mới có thể đưa ra những hỗ trợ thực sự hữu ích."

Khép lại vòng Demoday, điều mà cả Ban Giám khảo thống nhất và cảm thấy đáng mừng nhất không phải là mức độ phức tạp của công nghệ mà các đội đã làm chủ được. Điều đáng mừng hơn là các đội thi không còn dừng ở nghiên cứu học thuật mà đã bắt đầu tiếp cận tư duy xây dựng sản phẩm thực sự. Nhiều nhóm đã sở hữu những phiên bản demo hoàn chỉnh, làm chủ công nghệ AI nguồn mở, xây dựng được hệ thống RAG, giao diện thân thiện và khả năng xử lý các tình huống pháp lý dành cho doanh nghiệp.

Thành viên Ban giáo khảo Road to AI 2026 đều là các chuyên gia, doanh nhân và giảng viên thực chiến của các trường Đại học về Công nghệ hàng đầu Việt Nam.

Thông điệp mà các chuyên gia đồng lòng nhấn mạnh là AI không kết thúc ở việc xây dựng mô hình, mà bắt đầu từ việc giải quyết đúng bài toán của doanh nghiệp. Khi sản phẩm vừa đảm bảo độ chính xác pháp lý, vừa tích hợp được vào quy trình vận hành và sở hữu mô hình thương mại phù hợp, những AI Legal Assistant được hình thành từ Road to AI hoàn toàn có cơ hội bước ra khỏi khuôn khổ cuộc thi để trở thành những giải pháp phục vụ cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam trong tương lai rất gần.