Nông sản Việt trước "ngưỡng cửa xanh": Từ tăng trưởng xuất khẩu đến giá trị bền vững

Tăng trưởng ấn tượng, khẳng định vị thế toàn cầu

Từ năm 2020 đến nay, kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản của Việt Nam liên tục tăng, đưa nước ta vào nhóm 15 quốc gia xuất khẩu nông sản hàng đầu thế giới, với thị trường phủ rộng trên 200 quốc gia và vùng lãnh thổ. Riêng 9 tháng năm 2025, tổng kim ngạch xuất khẩu đạt 52,31 tỷ USD, tăng 14% so với cùng kỳ. Cán cân thương mại thặng dư 15,93 tỷ USD, tăng gần 18%. Việt Nam hiện nằm trong nhóm dẫn đầu toàn cầu về nhiều mặt hàng chủ lực như hồ tiêu, điều, cà phê, gạo…

Thông tin tại buổi Họp báo công bố kết quả sản xuất, kinh doanh tháng 9 và 9 tháng năm 2025 do Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức sáng 6/10, Phó Vụ trưởng Vụ Hợp tác quốc tế Vũ Đức Đam Quang nhấn mạnh, thành tựu này có đóng góp quan trọng từ 17 Hiệp định thương mại tự do (FTA) mà Việt Nam đã ký kết, giúp mở cánh cửa vào những thị trường khó tính như EU, Hoa Kỳ, Nhật Bản. Nhờ đó, không chỉ lượng hàng tăng, mà tiêu chuẩn chất lượng, truy xuất nguồn gốc và an toàn thực phẩm cũng được nâng tầm.

“Trong thời gian tới, việc đàm phán thêm 6 FTA mới sẽ mở ra cơ hội cho nông sản Việt tiếp cận các thị trường tiềm năng tại Trung Đông, Mỹ Latin, châu Phi, Trung – Đông Âu và Trung Á” - ông Quang thông tin.

Nông sản Việt trước “ngưỡng cửa xanh”: Từ tăng trưởng xuất khẩu đến giá trị bền vững

Song song mở rộng thị trường, Việt Nam đang chủ động tháo gỡ rào cản kỹ thuật, đáp ứng các tiêu chuẩn mới như quy định chống mất rừng (EUDR) của EU hay các biện pháp kiểm soát gỗ 301 và thủy sản MMPA của Hoa Kỳ. Đây vừa là thách thức, vừa là cơ hội để ngành nông nghiệp bước vào giai đoạn phát triển minh bạch, trách nhiệm và bền vững.

Không chỉ là “cửa xuất”, Việt Nam cũng đang trở thành điểm đến hấp dẫn của dòng vốn FDI trong nông nghiệp. Hiện có hơn 500 dự án đầu tư trực tiếp, tổng vốn gần 4 tỷ USD; nếu tính cả lĩnh vực chế biến, dịch vụ liên quan, tổng vốn vượt 20 tỷ USD. Các tập đoàn đa quốc gia mang theo công nghệ hiện đại, quản trị tiên tiến và kết nối chuỗi cung ứng toàn cầu, góp phần tạo nền tảng cho nông nghiệp giá trị cao.

“Hộ chiếu xanh” của nông sản Việt

Trên nền tảng hội nhập đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã cùng các đối tác quốc tế triển khai các nhóm hợp tác công – tư (PPP) trong những ngành hàng chủ lực như cà phê, gạo, hồ tiêu, thủy sản. Đây là mô hình tiên phong kết nối doanh nghiệp đa quốc gia, doanh nghiệp trong nước, hiệp hội ngành hàng và nông dân, nhằm kiến tạo chuỗi giá trị minh bạch, đáp ứng chuẩn quốc tế.

Theo ông Vũ Đức Đam Quang, thực tiễn ngành cà phê cho thấy, thông qua PPP, năng suất tăng 15 – 20%, chi phí giảm 10 – 15%, đồng thời hình thành chuỗi cung ứng trách nhiệm từ sản xuất đến tiêu dùng. Các nhóm PPP không chỉ giúp nông dân tiếp cận vốn, công nghệ và thị trường, mà còn góp phần giải quyết những thách thức lớn như truy xuất nguồn gốc, giảm phát thải và tuân thủ EUDR, hướng tới mục tiêu tăng trưởng xanh.

Bên cạnh PPP, những sáng kiến mới như Trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR) đang dần thay đổi cách thức sản xuất kinh doanh, gắn trách nhiệm của doanh nghiệp với toàn bộ vòng đời sản phẩm. Đây được xem là “tấm hộ chiếu xanh” giúp nông sản Việt Nam chinh phục các thị trường khó tính.

Song hành với đó, thị trường tín chỉ carbon trong nông nghiệp đang hình thành, mở ra nguồn lực kinh tế xanh mới vừa hỗ trợ mục tiêu Net Zero 2050, vừa tạo nguồn thu tái đầu tư cho nông dân và cộng đồng.

Các sáng kiến này đang hội tụ để đưa nông nghiệp Việt Nam trở thành lĩnh vực “kép” vừa sản xuất lương thực, vừa cung cấp “dịch vụ môi trường”, nâng cao giá trị và thương hiệu quốc gia.

Theo ông Quang, trong nhiều năm qua, nông nghiệp Việt Nam đã nhận được sự đồng hành mạnh mẽ từ các đối tác quốc tế thông qua nguồn vốn ODA. Những dự án này không chỉ góp phần xây dựng công trình thủy lợi, phục hồi rừng ngập mặn, mà còn tạo sinh kế bền vững cho hàng triệu nông dân.

Hiện Bộ đang triển khai 6 dự án ODA với tổng vốn 651 triệu USD, tập trung vào quản lý nước, giảm lũ, phục hồi rừng và hiện đại hóa ngành lâm nghiệp. Ngoài ra, 9 dự án mới trị giá 1,15 tỷ USD và 4 dự án khác quy mô 544 triệu USD đang được chuẩn bị, trong đó nổi bật là Dự án hỗ trợ Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp, một cột mốc quan trọng trên hành trình hướng tới Net Zero 2050.

Đáng chú ý, hơn 160 dự án viện trợ không hoàn lại với tổng vốn 356 triệu USD đã lan tỏa khắp các lĩnh vực từ nông nghiệp, lâm nghiệp, thủy lợi đến biến đổi khí hậu và bảo tồn biển trực tiếp hỗ trợ hàng triệu nông dân và cộng đồng ven biển.

Những kết quả này đã giúp nông nghiệp Việt Nam tăng khả năng chống chịu trước biến đổi khí hậu, cải thiện hạ tầng thủy lợi, phục hồi rừng ngập mặn và nâng cao năng lực quản trị tài nguyên thiên nhiên. ODA cũng góp phần thúc đẩy tái cơ cấu ngành theo hướng thông minh, tuần hoàn và phát thải thấp, đồng thời cải thiện sinh kế và thu nhập cho nông dân.

Trong giai đoạn tới, Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ tiếp tục kết nối với các tổ chức quốc tế, ngân hàng phát triển và quỹ khí hậu để huy động nguồn lực cho các chương trình lớn: Chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi, quản lý tài nguyên đất và nước, phát triển kinh tế tuần hoàn và sinh kế xanh cho nông thôn. Mục tiêu cuối cùng là xây dựng một nền nông nghiệp Việt Nam có trách nhiệm, minh bạch, bền vững, đủ năng lực cạnh tranh và hội nhập sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu, đồng thời góp phần hiện thực hóa cam kết Net Zero 2050.