Muối Hòn Khói: Vựa muối thủ công trở thành lợi thế đặc trưng bứt phá kinh tế biển

Nghề làm muối tại Ninh Hải, Phường Ninh Hòa, tỉnh Khánh Hòa, thường được biết đến rộng rãi qua tên gọi cánh đồng muối Hòn Khói, là một trong những vựa muối thủ công lớn và lâu đời nhất khu vực miền Trung. Đây không chỉ là sinh kế lâu đời của người dân mà còn là một nét văn hóa, điểm đến du lịch đặc thù của địa phương, được định hướng là lợi thế đặc trưng để bứt phá kinh tế biển.

Địa phương đang quyết liệt triển khai các giải pháp đồng bộ nhằm thay đổi phương thức sản xuất từ thô sang tinh. Hiện nay, bên cạnh 494 hộ diêm dân duy trì mô hình sản xuất truyền thống, xã Ninh Hải đã thu hút và phát triển được 3 doanh nghiệp sản xuất muối công nghiệp hiện đại cùng 9 lò chế biến sâu. Sự chuyển dịch này giúp đa dạng hóa danh mục sản phẩm, từ muối hạt thô chuyển sang muối tinh và muối I-ốt chất lượng cao.

Cánh đồng muối Ninh Diêm, món quà của biển. (Ảnh: Su Su)

Vùng muối Hòn Khói có diện tích khoảng 400 ha, đóng vai trò là một trong những nguồn cung cấp muối chủ lực cho tỉnh Khánh Hòa và các khu vực lân cận. Song song với hoạt động của các doanh nghiệp sản xuất muối công nghiệp và lò chế biến tinh. Thời vụ vụ mùa làm muối thường kéo dài từ tháng 1 đến tháng 7 hàng năm, trùng vào mùa khô, thời điểm nắng gắt và độ bốc hơi nước biển đạt mức tối đa. Quy trình làm muối của diêm dân, nghề muối tại Ninh Hải gắn liền với sự nhọc nhằn, "ăn nắng, uống gió" qua các công đoạn hoàn toàn thủ công. Dẫn nước, nước biển được dẫn qua hệ thống kênh mương vào các ô ruộng nền đất để phơi. Cơ giới và làm sạch, diêm dân đầm nện nền sân cho thật chặt, loại bỏ tạp chất để đảm bảo độ tinh khiết. Kết tinh, nước biển liên tục được chuyển qua các ô nền (ô chịu, ô kết tinh) để bốc hơi dưới ánh nắng mặt trời cho đến khi kết tinh thành hạt muối trắng. Khi thu hoạch, diêm dân dùng cào gom muối thành từng đống, sau đó dùng gánh hoặc xe đẩy đưa về kho bãi tập kết. Hiện nay, nhiều hộ đã áp dụng mô hình muối phủ bạt giúp rút ngắn thời gian và nâng cao độ sạch của hạt muối. Định hướng nâng cao giá trị hạt muối, theo định hướng phát triển kinh tế mới nhất của xã Ninh Hải là chế biến sâu. Địa phương thúc đẩy chuyển đổi từ bán muối thô sang chế biến sâu (muối tinh, muối I-ốt, các dòng sản phẩm giá trị cao) để tăng thu nhập cho người dân. Liên kết chuỗi, tăng cường liên kết giữa hàng trăm hộ diêm dân với các doanh nghiệp bao tiêu nhằm ổn định đầu ra và giá cả.

Chỉ tính riêng trong 6 tháng đầu năm 2026, toàn địa phương đã chế biến thành công 1.180 tấn muối (bao gồm 950 tấn muối tinh và 230 tấn muối I-ốt). Đây là những số liệu khả quan tạo đà vững chắc đáp ứng thị trường trong nước lẫn định hướng xuất khẩu. Mục tiêu cốt lõi thời gian tới là rà soát quy hoạch vùng sản xuất và hỗ trợ người dân nhân rộng mô hình muối sạch trải bạt. Việc liên kết chặt chẽ với các doanh nghiệp lớn sẽ giúp diêm dân tối ưu hóa quy trình từ khâu thu hoạch, chế biến sâu đến tiêu thụ, loại bỏ tình trạng ép giá muối thô. Đặc biệt, bước đi mang tính đột phá của địa phương là tích hợp phát triển kinh tế biển với du lịch trải nghiệm.

Cánh đồng muối Ninh Diêm, điểm đến cho những nhiếp ảnh gia. (Ảnh Báo Khánh Hòa)

Tận dụng cảnh quan thiên nhiên độc đáo từ những cánh đồng muối trắng trải dài, Ninh Hải kỳ vọng biến hình ảnh lao động đặc trưng của diêm dân thành một sản phẩm du lịch đặc sắc. Phát triển du lịch, từng bước gắn kết những cánh đồng muối trắng trải dài đầy tính nghệ thuật với các tour du lịch trải nghiệm, thu hút các nhiếp ảnh gia và du khách đến tham quan, check-in vào lúc bình minh hoặc hoàng hôn. Sự kết hợp này hứa hẹn sẽ tối đa hóa giá trị hạt muối, tạo thêm thu nhập và khẳng định vị thế thương hiệu nông sản địa phương.