IMF cảnh báo ba rủi ro lớn với thị trường tài chính

Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) ngày 13/10 cảnh báo tâm lý tự mãn đang xuất hiện trên thị trường tài chính toàn cầu. Theo tổ chức này, làn sóng bán tháo liên quan đến trí tuệ nhân tạo (AI), lợi suất trái phiếu chính phủ tăng cao và các cuộc tấn công mạng là những rủi ro có thể đe dọa sức chống chịu của thị trường.

IMF cảnh báo ba rủi ro lớn với thị trường tài chính

Trong Báo cáo Ổn định Tài chính Toàn cầu mới nhất, IMF nhận định việc lợi nhuận hoặc đầu tư vào AI suy giảm có thể kéo theo sự điều chỉnh giá của các tài sản liên quan, sau đó lan rộng sang những thị trường khác. Cùng với khả năng lợi suất trái phiếu chính phủ tăng vọt hoặc xảy ra một cuộc tấn công mạng quy mô lớn, đây là những tác nhân ngắn hạn mà các nhà hoạch định chính sách cần theo dõi sát.

IMF cho rằng từng rủi ro riêng lẻ chưa nhất thiết đe dọa ổn định tài chính, nhưng có thể trở thành rủi ro mang tính hệ thống nếu bị khuếch đại bởi các điểm yếu tiềm ẩn. Tổ chức này đồng thời đánh giá rủi ro đối với ổn định tài chính vẫn ở mức cao.

Theo IMF, dòng vốn đầu tư vào AI đến nay đã góp phần bù đắp những tác động kinh tế tiêu cực từ chiến tranh tại Trung Đông và tình trạng bất định chính sách. Tuy nhiên, ngày càng có nhiều dấu hiệu cho thấy việc phát triển năng lực AI có thể không đòi hỏi lượng vốn lớn như dự kiến, hoặc lợi ích kinh tế tiềm năng không đạt kỳ vọng. Nếu đà tăng trưởng chậm lại, mức đòn bẩy gia tăng trong lĩnh vực AI có thể khuếch đại cú sốc thông qua hoạt động bán tháo bắt buộc và khiến biến động thị trường mạnh hơn. Hiện các doanh nghiệp điện toán đám mây quy mô lớn chiếm 10% tổng lượng trái phiếu cấp độ đầu tư phát hành trên toàn cầu, so với mức dưới 1% vào năm 2024.

IMF cảnh báo một đợt điều chỉnh trong lĩnh vực AI có thể gây tác động trên phạm vi toàn cầu. Tổ chức này khuyến nghị các nhà hoạch định chính sách kiểm soát việc sử dụng đòn bẩy quá mức, trong đó có công cụ phái sinh và các khoản vay ký quỹ.

Rủi ro trên thị trường trái phiếu đã gia tăng kể từ báo cáo tháng 4 của IMF, trong bối cảnh giá năng lượng leo thang đẩy lợi suất trái phiếu chính phủ đi lên. Các nhà hoạch định chính sách có thể phải nâng lãi suất để kiềm chế lạm phát, qua đó làm nặng thêm gánh nợ của những quốc gia đang tái cấp vốn cho các khoản vay ngắn hạn. Bên cạnh đó, sự tham gia lớn hơn của nhóm nhà đầu tư nhạy cảm với giá có thể tạo thêm áp lực tăng lợi suất, trong khi thanh khoản thị trường đứng trước nguy cơ suy giảm khi biến động gia tăng.

IMF nhận định mỗi yếu tố trên đều có thể khiến lợi suất trái phiếu tăng đột ngột. Áp lực còn lớn hơn khi nợ công ở mức cao kỷ lục và thâm hụt ngân sách tại các nền kinh tế lớn chưa được xử lý. Dù vậy, thị trường trái phiếu đến nay vẫn hấp thụ tương đối tốt những sức ép này; các quỹ phòng hộ đã có thể thu hẹp một phần khoản vay theo thỏa thuận mua lại mà không gây biến động trên thị trường repo. IMF đề nghị các nhà hoạch định chính sách đưa nợ công trở lại quỹ đạo bền vững.

IMF cũng lưu ý tiến bộ công nghệ cùng sự phụ thuộc ngày càng lớn vào một số ít nhà cung cấp chủ chốt đang làm gia tăng thách thức đối với năng lực phòng thủ mạng. Trong hơn 70% số trường hợp tính đến năm 2026, các nhà cung cấp phần mềm gần như không có thời gian vá lỗ hổng trước khi chúng bị khai thác, tăng 20 điểm phần trăm so với một năm trước. Theo IMF, AI có thể hỗ trợ xử lý một phần rủi ro, nhưng đồng thời cũng khiến các cuộc tấn công mạng trở nên tinh vi hơn.

Theo IMF, một cuộc tấn công quy mô lớn nhằm vào dịch vụ thiết yếu hoặc tổ chức tài chính có thể làm xói mòn niềm tin và nhanh chóng lan truyền tác động trên các thị trường. Do đó, các nhà hoạch định chính sách cần củng cố năng lực an ninh mạng, đồng thời tăng cường giám sát các nhà cung cấp công nghệ bên thứ ba.

Kết quả kiểm tra sức chịu đựng của IMF cho thấy bộ đệm vốn của các ngân hàng vẫn vững chắc ngay cả trong kịch bản suy thoái giả định, xuất phát từ đà giảm tốc của lĩnh vực AI và sự mong manh của thị trường trái phiếu. Tuy nhiên, một số điểm yếu vẫn hiện hữu: các ngân hàng được đánh giá có mức vốn yếu hiện chiếm 22% tổng tài sản ngân hàng toàn cầu, tăng từ 18% trong kỳ kiểm tra năm 2025.