Đàm phán Iran - Mỹ đạt tiến triển, Pakistan thúc đẩy khuôn khổ chấm dứt xung đột

Iran, Mỹ và Pakistan – nước đang đóng vai trò trung gian hòa giải – ngày 23/5 cho biết các cuộc đàm phán nhằm chấm dứt cuộc chiến kéo dài gần ba tháng đã đạt tiến triển.

Tehran cho biết đang tập trung hoàn thiện bản ghi nhớ sau cuộc gặp giữa các quan chức cấp cao Iran và Tư lệnh quân đội Pakistan Asim Munir.

Quân đội Pakistan đánh giá các cuộc đàm phán đã đạt bước tiến “đáng khích lệ” hướng tới một thỏa thuận cuối cùng. Hai nguồn tin Pakistan tham gia thương lượng cho biết dự thảo hiện nay là một thỏa thuận "khá toàn diện" nhằm chấm dứt xung đột.

Theo các nguồn tin của Reuters, khuôn khổ được đề xuất gồm ba giai đoạn: chính thức chấm dứt chiến tranh, xử lý khủng hoảng tại eo biển Hormuz và dành 30 ngày để đàm phán một thỏa thuận rộng hơn, với khả năng gia hạn.

Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết ông sẽ thảo luận với các cố vấn về dự thảo thỏa thuận mới nhất với Iran và có thể đưa ra quyết định trong ngày 24/5 về việc có nối lại các cuộc tấn công nhằm vào nước này hay không. Theo Axios, ông Trump tuyên bố: “Hoặc chúng ta có một thỏa thuận tốt, hoặc tôi sẽ giáng đòn mạnh xuống họ.”

Một nguồn tin Pakistan cho biết chưa có gì bảo đảm Mỹ sẽ chấp nhận bản ghi nhớ. Nếu Washington và Tehran đạt đồng thuận, văn bản này sẽ mở đường cho các cuộc đàm phán tiếp theo sau ngày 29/5.

Ông Trump ngày 22/5 cho biết sẽ không dự đám cưới con trai vào cuối tuần này, đồng thời viện dẫn Iran là một trong những lý do khiến ông ở lại Washington D.C. Quyết định được đưa ra trong bối cảnh chiến sự tiếp tục gây áp lực lên giá năng lượng và ảnh hưởng tới mức độ ủng hộ dành cho ông trong nước.

Một quan chức trả lời hãng tin Reuters rằng ông Trump dự kiến điện đàm trong ngày 24/5 với các nhà lãnh đạo Ả Rập Saudi, Qatar, UAE, Jordan, Ai Cập, Thổ Nhĩ Kỳ và Pakistan.

Pakistan đang nỗ lực làm trung gian nhằm thu hẹp bất đồng giữa Iran và Mỹ sau nhiều tuần giao tranh. Cuộc xung đột đã khiến eo biển Hormuz – tuyến hàng hải chiến lược – bị gián đoạn đối với phần lớn hoạt động vận tải, bất chấp lệnh ngừng bắn mong manh, qua đó làm rung chuyển thị trường năng lượng toàn cầu.

Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio nhắc lại các yêu cầu của ông Trump, theo đó Iran không được phép sở hữu vũ khí hạt nhân, eo biển Hormuz phải được mở lại mà không thu phí và Tehran phải bàn giao lượng uranium đã được làm giàu.

Trong chuyến thăm Ấn Độ, ông Rubio cho biết đã xuất hiện một số tiến triển và các nỗ lực vẫn đang tiếp tục. Phát biểu với báo giới tại New Delhi, ông nói công việc vẫn được xúc tiến và có thể sẽ có thông tin mới vào cuối ngày, ngày mai hoặc trong vài ngày tới.

Iran bác bỏ cáo buộc theo đuổi vũ khí hạt nhân, khẳng định nước này có quyền làm giàu uranium phục vụ mục đích dân sự. Tehran cũng yêu cầu được giám sát eo biển Hormuz, chấm dứt phong tỏa của Mỹ đối với các cảng và dỡ bỏ các lệnh trừng phạt nhằm vào hoạt động xuất khẩu dầu.

Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmail Baghaei cho biết căng thẳng trong tuần qua có dấu hiệu hạ nhiệt, song vẫn còn những vấn đề cần tiếp tục trao đổi thông qua trung gian. Theo ông, phải chờ thêm ba đến bốn ngày nữa mới có thể đánh giá rõ diễn biến.

Tư lệnh quân đội Pakistan Asim Munir rời Tehran trong ngày 24/5 sau cuộc đàm phán với Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Baqer Qalibaf và Ngoại trưởng Abbas Araqchi.

Ông Baghaei cho biết việc Mỹ phong tỏa hoạt động vận chuyển hàng hóa của Iran là vấn đề quan trọng, song ưu tiên trước mắt vẫn là loại bỏ nguy cơ Mỹ tiến hành thêm các đợt tấn công và chấm dứt xung đột tại Lebanon, nơi Hezbollah – lực lượng đồng minh của Iran – đang giao tranh với quân đội Israel ở phía nam. Trong khi đó, ông Qalibaf khẳng định Iran sẽ bảo vệ “các quyền hợp pháp” của mình bằng cả biện pháp quân sự lẫn ngoại giao, đồng thời cáo buộc Mỹ là “một bên hoàn toàn không trung thực”. Ông cũng cho biết lực lượng vũ trang Iran đã khôi phục năng lực trong thời gian ngừng bắn và cảnh báo rằng nếu Mỹ “ngu ngốc tái khởi động chiến tranh”, hậu quả sẽ “mạnh mẽ và cay đắng hơn” so với thời điểm xung đột bắt đầu.

Bất chấp nhiều tuần giao tranh, Iran vẫn duy trì kho dự trữ uranium được làm giàu ở mức gần cấp độ vũ khí, cùng năng lực sản xuất tên lửa, máy bay không người lái và mạng lưới lực lượng ủy nhiệm.