Ngày nay, đối với những người trẻ sống ở thành phố nhịp độ cao, thời lượng sử dụng trung bình của một bộ trang phục không quá 3 tháng. Một số lượng lớn quần áo cũ bị vứt bỏ hoặc chất thành đống trong một góc nhà gây ra lãng phí tài nguyên. Lấy giá tại thành phố Thượng Hải làm tiêu chuẩn, giá mua tất cả vật liệu tái chế bao gồm cả quần áo đã qua sử dụng là 0,8 NDT/ kg. Trong đó, chỉ riêng ngành tái chế trực tiếp quần áo đã qua sử dụng bị loại bỏ vào năm 2020 đạt giá trị cao tới 40 tỷ NDT. Nếu coi quần áo cũ như rác thải thông thường có thể đốt hoặc chôn lấp thì đây không chỉ là hành vi lãng phí tài nguyên mà còn làm gia tăng ô nhiễm môi trường. Trên thực tế, chuỗi ngành tái chế hàng secondhand tại Trung Quốc đã và đang vươn đến quy mô 100 nghìn tỷ NDT.
Wang Jincheng, người sáng lập Nhà máy phân loại hàng may mặc Shandong Chengxin cho biết: “Thực tế, không một món quần áo cũ nào là rác, tất cả quần áo cũ đều là báu vật. Ta có thể tái sản xuất bông cách nhiệt, găng tay bảo vệ môi trường, và các sản phẩm khác. Quần áo cũ cao cấp hơn như váy voan, sau khi xuất khẩu từ Trung Quốc sang châu Phi, có thể được bán cho người dùng châu Phi với giá rẻ chỉ 7 USD”.
Hiện tại, tỷ lệ tái chế quần áo đã qua sử dụng ở Trung Quốc chưa đến 10%, toàn bộ nền công nghiệp đang ở giai đoạn rất sơ khai nhưng một hệ thống công nghiệp và phân công lao động rõ ràng đã được hình thành. Với việc mở rộng chuỗi công nghiệp, gần 30% quần áo đã qua sử dụng được xuất khẩu sang châu Phi, Đông Nam Á và nhiều khu vực, 70% còn lại chủ yếu được tái chế trong nước. Tái chế quần áo cũ không chỉ là một ngành bảo vệ môi trường mà còn mang giá trị thương mại, tạo ra số lượng lớn việc làm mà còn mở ra một số ngành công nghiệp cụ thể ở châu Phi và Đông Nam Á.
Hành trình toàn cầu của hàng may mặc cũ
Tìm nguồn hàng
Năm 2009, ngành công nghiệp tái chế quần áo cũ còn non nớt và hơn 95% thị trường đang trong tình trạng trống rỗng. Sau những nỗ lực gian khổ để tích lũy những mẻ hàng đầu tiên, cuối cùng hai nhà sáng lập Nhà máy tái chế Tengzhou là Qu Chengfeng và Wang Jin cũng thực hiện công việc kinh doanh đầu tay. Qu nhớ lại: “Thời điểm đó, chúng tôi chủ yếu thu mua nguyên liệu, phân loại quần áo cũ theo yêu cầu của các nhà xuất khẩu rồi bán cho họ. Nhà máy của chúng tôi mới khởi công, công nhân đều là người mới tuyển dụng nên việc kiểm soát chất lượng rất không ổn định. Các nhà xuất khẩu yêu cầu sản phẩm cao nhưng trả giá rất thấp”.
Phân loại và tiêu chuẩn xuất khẩu
Quần áo đã qua sử dụng của Trung Quốc xuất khẩu sang châu Phi được chia theo chủng loại và tiêu chuẩn rất rõ ràng, không bị hỏng, bẩn, mục nát, không ảnh hưởng đến hao mòn thứ cấp, đây là những tiêu chuẩn cơ bản để xuất khẩu quần áo đã qua sử dụng.
Đi đầu trong ngành công nghiệp tái chế quần áo đã qua sử dụng là những buôn lái thu gom. Tại các thành phố lớn ở Trung Quốc, nhiều người di cư đang làm công việc này. Những người thu mua phế liệu thường đến thu gom quần áo đã qua sử dụng với giá từ 0,4-0,6 NDT/ kg. Họ không cần phải chịu áp lực hàng tồn kho, khối lượng tái chế hàng tháng thường là 20-30 tấn và lợi nhuận mỗi tấn là 400-800 NDT. Giá thu mua quần áo cũ của các trạm thu mua lớn là 800 đến 1.200 NDT / tấn. Những trạm tái chế này thường có nhà kho riêng và có thể thực hiện việc phân loại quần áo đã qua sử dụng.
Là một nhà máy phân loại xuất khẩu sang châu Phi, Shandong Chengxin có giá bán đồng phục mùa hè cao nhất, có thể lên tới 10.000 NDT/tấn, tiếp theo là đồng phục giày ở mức 3.000 đến 7.000 NDT. Đối với ngành tái chế quần áo cũ, đặc biệt là ngành xuất khẩu, mức độ phân loại là chỉ tiêu chính để đo lường khả năng kiêm cơ sở chính để xác định giá xuất hàng của nhà máy. Shandong Chengxin xuất khẩu khoảng 2.000 tấn mỗi tháng, chuyên phân loại hàng hóa mùa hè để xuất khẩu. Phân xưởng phân loại có diện tích 5.000m2 được chia thành ba khu: khu nguyên liệu, khu sản xuất và khu thành phẩm. Toàn bộ phân xưởng phân loại có 4 dây chuyền lắp ráp và 3 máy đóng kiện nén, công suất sản xuất hàng ngày tối đa của mỗi dây chuyền là 20 tấn.
Hơn 60 công nhân trong xưởng phân loại đều là phụ nữ trung niên từ các làng xung quanh. Kế đó, nhân viên sẽ tiến hành kiểm tra chất lượng kết quả phân loại rồi cân và cuối cùng được đẩy đến khu vực đóng gói. Toàn bộ quần áo được bao gói bằng vật liệu đóng gói trong suốt và buộc bằng băng dính nhựa, sau đó được đưa vào khu thành phẩm của xưởng chờ xuất đi.
Xuất khẩu sang 20 quốc gia ở Châu Phi
Uganda nằm ở phía Đông châu Phi và là một trong những quốc gia kém phát triển nhất trên thế giới, đây cũng là quốc gia châu Phi nhập khẩu một lượng lớn quần áo cũ. Thủ đô Kampala có một khu chợ quần áo cũ khổng lồ với đầy những gian hàng secondhand giống như chợ nông thôn Trung Quốc những năm 1980.
Các nhà bán buôn chính nhập quần áo đã qua sử dụng từ Chengxin, Sơn Đông không kinh doanh bán lẻ mà trực tiếp phân phối hàng hóa cho các nhà bán buôn thứ cấp ở Uganda. Những người bán buôn cấp hai sau đó bán chúng cho các nhà phân phối các cấp theo "gói", từ đại lý cấp thành phố đến đại lý cấp quận, và việc phân phối phải trải qua ít nhất bốn cấp trước khi cuối cùng xuất hiện trên các quầy hàng ở chợ. Mỗi lần bốc hàng là một lần mở “hộp bí mật” chưa đầy thú vị bởi không ai biết hàng hóa bên trong là gì trước khi mở gói. Chất lượng và kiểu dáng của quần áo trong gói hàng quyết định lợi nhuận cuối cùng của gói hàng đó.
Người bán sẽ bán từng phần, bắt đầu với giá 6 USD cho phép người dùng chọn loại tốt nhất và phần còn lại ở mức 5 USD rồi và sau đó giảm giá cho đến khi tất cả quần áo được bán hết. Qu Chengfeng cho biết: “Khi một nhà bán buôn cấp một nhập hàng, giá là 1,2 USD/kg. Một gói hàng 100 kg chứa khoảng 600 đến 700 chiếc áo phông nữ và phí thông quan cho một container (20 đến 30 tấn) là 30.000 USD, gần bằng giá trị của hàng hóa. Từ người bán buôn đến nhà phân phối cuối cùng là người bán, tổng lợi nhuận là khoảng 1,5 lần”.
Người tiêu dùng châu Phi về cơ bản có thể chấp nhận tất cả quần áo cũ từ Trung Quốc, Fu Fei Fei đến từ Cameroon, Trung Phi, hiện đang theo học ngành kinh tế và tài chính tại Đại học Thượng Hải sinh ra trong một gia đình địa phương rất giàu có nhưng vẫn có thói quen mua quần áo cũ. Anh kể: “Trong ký ức của tôi, mẹ tôi thường đi chợ để chọn quần áo cũ. Trước năm 2010, 50 tệ có thể mua quần áo của một đứa trẻ trong cả năm”.
Tái chế quần áo trực tuyến
Trong những năm gần đây, thị phần quần áo đã qua sử dụng của Trung Quốc ở châu Phi đã tăng lên hàng năm. Về giá cả, hàng secondhand Trung Quốc thấp hơn đáng kể so với Châu Âu và Hoa Kỳ. Các công ty Trung Quốc cũng linh hoạt hơn để đáp ứng nhu cầu của khách hàng châu Phi.
Tại thị trường châu Phi, mặt hàng quần áo được sử dụng phổ biến nhất là váy, đặc biệt là váy lụa và voan với giá xuất khẩu cao tới 38.000-39.000 NDT / tấn. Do trong thùng hàng thường có nhiều chủng loại cho từng phân khúc khác nhau, các nhà cung cấp Trung Quốc sẽ kết hợp tỉ lệ theo yêu cầu bên mua trong khi các nhà sản xuất Mỹ và Châu Âu thường phớt lờ. Vì thế, ngày càng nhiều khách hàng châu Phi lựa chọn hợp tác với các công ty Trung Quốc.
Một sự thay đổi lớn hơn diễn ra vào năm 2020 khi ảnh hưởng bởi dịch bệnh khiến quần áo đã qua sử dụng ở các nước Châu Âu và Mỹ, Nhật Bản và Hàn Quốc trở nên không an toàn. Toàn bộ ngành công nghiệp đang phải đối mặt với một số lượng lớn thiếu hụt. Tuy nhiên, đối với Trung Quốc, đây có thể là cơ hội vượt qua thị phần của các nước còn lại trên thị trường quần áo secondhand châu Phi. Thách thức cấp bách nhất hiện nay là giải quyết vấn đề cung ứng trong nước.
Để đạt được mục tiêu này, Wang Jincheng và Qu Chengfeng đã bắt đầu triển khai mô hình tái chế trực tuyến. Nhóm đã thành lập Công ty Tài nguyên Tái tạo Quần áo Chuangxin, tập trung vào hoạt động kinh doanh tái chế trực tuyến và sử dụng nền tảng trực tuyến, mô hình đối tác để mở rộng nguồn cung cấp hàng hóa.
Hiện tại, chương trình “Tái chế quần áo Chuangxin” do công ty phát triển đã được khởi động. Người dùng chọn danh mục tương ứng và điền trọng lượng của các mặt hàng cần tái chế, sau đó có thể đặt lịch hẹn tái chế tại chỗ hoặc nhân viên tái chế sẽ được ủy quyền thực hiện. Sau khi thu thập khối lượng lớn, họ sẽ bán trực tiếp cho Shandong Chengxin. Wang Jincheng cho hay: "Thông qua nền tảng internet, có thể bỏ qua trung gian và các đối tác thành phố kết nối trực tiếp với các nhà máy. Mô hình này cho phép các đối tác thành phố trở thành nhà tái chế nguồn chính”.
Các đối tác thành thị được chia thành đại lý cấp tỉnh, cấp thành phố, đại lý cấp quận, huyện tiến hành kinh doanh tại các thành phố tương ứng. Hiện tại, ứng dụng tái chế quần áo Chuangxin có thể đạt khối lượng tái chế hàng tháng khoảng 1.000 tấn và dự kiến sẽ vượt 4.000 tấn mỗi tháng vào cuối năm nay. Về mô hình đổi mới tái chế trực tuyến, các công ty internet trong nước đang cố gắng khám phá và các nền tảng tái chế như Flying Ants, Beluga, Ouyan và Dangdang ra đời. Năm 2020, ngành công nghiệp tái chế phát triển tột bậc.
Mặt tối của ngành nằm ở quần áo phế thải hư hỏng không thể xuất khẩu sẽ được các nhà máy ở hạ nguồn xử lý lại và làm nguyên liệu công nghiệp như bông cách nhiệt nhà kính. Quy trình này bị cục bảo vệ môi trường cấm và sẽ điều tra ngay khi phát hiện ra, nhưng bông cách nhiệt vẫn được lưu thông trên thị trường một cách bình thường.
Việc tái sử dụng một loại quần áo đã qua sử dụng trên toàn cầu góp phần tạo nên một ngành công nghiệp to lớn. Mỗi mắt xích đều có sự phân công lao động chi tiết, thể hiện tính trật tự. Mặc dù các quy trình này còn hơi non nớt nhưng đừng quên rằng đây là một ngành mới với lịch sử phát triển chỉ một thập kỷ và đang trong thời kỳ vươn mình nhanh chóng. Trong thị trường tỷ đô này, trong tương lai chắc chắn sẽ xuất hiện những công ty khổng lồ mới cam kết tạo dựng giá trị khổng lồ.
TL
