 |
| Tòa cảnh tọa đàm Pháp lý về sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả |
TP.HCM đối mặt áp lực điện năng chưa từng có
Những ngày giữa tháng 5, TP.HCM liên tục trải qua các đợt nắng nóng gay gắt với nền nhiệt thực tế dao động 36-37 độ C, trong khi nhiệt độ cảm nhận ngoài trời có thời điểm lên đến 40-42 độ C. Điều này kéo theo nhu cầu sử dụng điều hòa, thiết bị làm mát và hệ thống điện dân dụng tăng đột biến.
Theo số liệu ngành điện, ngày 12/5/2026, sản lượng điện tiêu thụ tại TP.HCM đạt 195,09 triệu kWh; ngày 13/5 tăng lên 196,19 triệu kWh và đến ngày 14/5 tiếp tục lập đỉnh mới với 197,68 triệu kWh. Công suất cực đại Pmax đạt 9.471 MW, cao hơn khoảng 6% so với mức đỉnh năm 2025.
Đáng chú ý, mức tiêu thụ điện ngày cao nhất tính đến giữa tháng 5/2026 đã vượt hơn 10,6% so với kỷ lục của năm trước. Điều này phản ánh tốc độ gia tăng nhu cầu điện rất lớn của đô thị đầu tàu kinh tế cả nước.
Không chỉ là câu chuyện thời tiết, áp lực điện năng hiện nay còn đến từ tốc độ đô thị hóa nhanh, gia tăng dân số cơ học và sự phát triển mạnh của các ngành kinh tế tiêu thụ điện lớn như trung tâm dữ liệu, AI, logistics, thương mại điện tử và giao thông điện hóa.
 |
| Ông Ngô Sơn Hải - Phó Tổng giám đốc Tập đoàn Điện lực Việt Nam tại tọa đàm |
Tại tọa đàm “Pháp lý về sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả” do Báo Pháp luật TP.HCM tổ chức ngày 20/5, nhiều chuyên gia nhận định Việt Nam đang bước sang giai đoạn mới trong quản trị năng lượng, khi tiết kiệm điện không còn mang tính khuyến khích mà từng bước trở thành nghĩa vụ pháp lý.
Thời gian gần đây, hàng loạt chính sách mới đã được ban hành nhằm siết chặt việc sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả. Trong đó, Văn phòng Quốc hội ban hành Văn bản hợp nhất số 38/VBHN-VPQH ngày 13/3/2026 về Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, quy định rõ trách nhiệm của tổ chức, cá nhân; quản lý chặt các cơ sở sử dụng năng lượng trọng điểm và yêu cầu thực hiện nghiêm công tác tiết kiệm điện.
Tiếp đó, Chỉ thị 09/CT-TTg ngày 19/3/2026 của Thủ tướng Chính phủ yêu cầu tăng cường tiết kiệm năng lượng, thúc đẩy chuyển dịch năng lượng và phát triển giao thông điện.
Đặc biệt, Chỉ thị 10/CT-TTg ngày 30/3/2026 đã đặt ra mục tiêu tiết kiệm tối thiểu 3% điện năng mỗi năm và tối thiểu 10% trong mùa cao điểm, đồng thời thúc đẩy phát triển điện mặt trời mái nhà tự sản, tự tiêu.
Theo các chuyên gia, đây là bước chuyển quan trọng từ cơ chế vận động sang quản trị bằng pháp luật, có chỉ tiêu, giám sát và tiến tới áp dụng chế tài cụ thể.
An ninh năng lượng trở thành vấn đề sống còn
Trong bối cảnh hệ thống điện quốc gia chịu áp lực ngày càng lớn, việc phát triển mô hình điện phân tán, tự sản tự tiêu được xem là xu hướng tất yếu của các đô thị lớn.
Phát biểu tại tọa đàm, bà Nguyễn Thị Kim Ngọc cho rằng những biến động địa chính trị toàn cầu đang tác động trực tiếp đến an ninh năng lượng, khiến việc sử dụng điện tiết kiệm trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Theo bà Ngọc, dù các quy định về tiết kiệm điện đã được ban hành từ nhiều năm qua, song điều quan trọng nhất vẫn là khả năng triển khai hiệu quả trong thực tế và thay đổi nhận thức của cộng đồng. Tiết kiệm điện hiện không chỉ là bài toán chi phí mà còn liên quan trực tiếp đến bảo vệ môi trường, giảm phát thải khí nhà kính và bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.
Đáng chú ý, HĐND TP.HCM đã giao Sở Công Thương TP.HCM nghiên cứu xây dựng nghị quyết hỗ trợ người dân và doanh nghiệp lắp đặt điện mặt trời mái nhà nhằm giảm áp lực lên lưới điện và hạ chi phí sử dụng điện.
Để bảo đảm cung cấp điện an toàn và ổn định trong mùa nắng nóng, ngành điện TP.HCM đang triển khai đồng loạt nhiều giải pháp kỹ thuật và quản lý phụ tải. Các đơn vị điện lực đã rà soát toàn bộ máy biến áp, đường dây vận hành lâu năm hoặc thường xuyên mang tải cao; hoàn tất bảo trì, bảo dưỡng trước cao điểm mùa khô nhằm hạn chế tối đa nguy cơ sự cố. Bên cạnh đó, công tác dự báo phụ tải, theo dõi dữ liệu SCADA, đo xa và dữ liệu khách hàng cũng được tăng cường nhằm chủ động điều hành hệ thống.
Đặc biệt, chương trình tuyên truyền tiết kiệm điện tiếp tục được triển khai rộng khắp thông qua phối hợp với 168 xã, phường; đẩy mạnh truyền thông trên website, ứng dụng chăm sóc khách hàng và các nền tảng mạng xã hội.
Ngành điện cũng đang phối hợp vận động khách hàng dịch chuyển từ 5-10% công suất tiêu thụ trong khung giờ cao điểm 17-20 giờ sang sau 22 giờ, với tổng tiềm năng dịch chuyển khoảng 210 MW. Theo giới chuyên gia, đây là giải pháp mang lại hiệu quả nhanh và ít tốn kém hơn nhiều so với đầu tư nguồn điện mới.
 |
| Ông Bùi Quốc Hoan - Phó Tổng Giám đốc Tổng công ty Điện lực miền Nam phát biểu tại tọa đàm |
Điều chỉnh phụ tải điện mở ra hướng đi mới
Một trong những giải pháp được đánh giá hiệu quả hiện nay là chương trình Điều chỉnh phụ tải điện (DR). Ông Bùi Quốc Hoan cho biết Tổng công ty Điện lực miền Nam đã ký thỏa thuận DR với 5.371 doanh nghiệp tại 8 tỉnh, thành phía Nam gồm An Giang, Cà Mau, Cần Thơ, Đồng Nai, Đồng Tháp, Lâm Đồng, Tây Ninh và Vĩnh Long.
Dù chưa phải kích hoạt sự kiện DR trong thực tế, nhưng chương trình này cho phép ngành điện huy động tức thời khoảng 260 MW trong 2 giờ và 555 MW trong 24 giờ mà không cần đầu tư thêm nhà máy điện mới. Đây được xem là giải pháp quản lý phía cầu mang tính chiến lược trong bối cảnh chi phí đầu tư nguồn điện ngày càng lớn. Không chỉ hỗ trợ hệ thống điện, các doanh nghiệp tham gia DR còn được ưu tiên bảo đảm chất lượng điện áp, rút ngắn thời gian xử lý sự cố và được tư vấn miễn phí về kiểm toán năng lượng, tối ưu hóa sản xuất.
Ở góc độ kinh tế, ông Phạm Bình An nhận định tiết kiệm điện đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong mục tiêu tăng trưởng hai con số của TP.HCM giai đoạn 2026-2030. Theo ông, Thành phố đang xây dựng kịch bản tăng trưởng khoảng 10,2%/năm, đòi hỏi phát triển mạnh các ngành công nghệ cao như bán dẫn, AI, trung tâm dữ liệu và logistics hiệu năng cao. Tuy nhiên, thay vì chỉ tập trung đầu tư thêm nguồn điện với chi phí hàng nghìn tỷ đồng và thời gian kéo dài nhiều năm, việc tiết kiệm 1-2% điện năng tiêu thụ đã mang lại hiệu quả kinh tế rất lớn cho xã hội.
Quan điểm này cũng được ông Ngô Sơn Hải nhấn mạnh khi cho rằng nếu toàn xã hội tiết kiệm khoảng 2% điện năng tiêu thụ thì hiệu quả tương đương bổ sung thêm một nguồn điện lớn cho hệ thống. Trong bối cảnh nhu cầu điện toàn quốc 4 tháng đầu năm 2026 tăng khoảng 8% so với cùng kỳ, tiết kiệm điện được xem là giải pháp nhanh nhất, rẻ nhất và bền vững nhất để bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.
 |
| Luật sư Đinh Thị Quỳnh Như nêu quan điểm tại tọa đàm |
Theo các chuyên gia, thách thức lớn nhất hiện nay không nằm ở công nghệ mà nằm ở thay đổi hành vi tiêu dùng điện của cộng đồng.
Luật sư Đinh Thị Quỳnh Như nhận định tiết kiệm điện hiện đã trở thành trách nhiệm pháp lý của cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp và người dân. Theo đó, doanh nghiệp phải rà soát mức tiêu thụ điện, xây dựng định mức sử dụng phù hợp, ban hành quy chế nội bộ và phân công bộ phận theo dõi. Đối với các cơ sở sử dụng năng lượng trọng điểm, pháp luật yêu cầu thực hiện kiểm toán năng lượng, xây dựng kế hoạch tiết kiệm điện và báo cáo định kỳ. Tuy nhiên, việc thực thi vẫn còn nhiều hạn chế do cơ chế giám sát và xử phạt chưa đủ mạnh, nguồn lực thanh tra còn hạn chế, trong khi một số đơn vị chưa thực hiện nghiêm túc.
Các chuyên gia cho rằng cần đẩy mạnh tuyên truyền theo hướng dễ hiểu, dễ áp dụng; đồng thời tăng tính răn đe của chế tài xử phạt và minh bạch hóa thông tin sử dụng điện. Trong dài hạn, việc hình thành văn hóa sử dụng điện tiết kiệm sẽ là nền tảng quan trọng cho quá trình chuyển đổi xanh, phát triển kinh tế bền vững và nâng cao năng lực cạnh tranh của Việt Nam trong giai đoạn mới.
