Bắc Âu siết quy định về PFAS: Doanh nghiệp dệt may, da giày Việt Nam cần khẩn trương thích ứng

Theo thông tin từ Thương vụ Việt Nam tại Thụy Điển (kiêm nhiệm Đan Mạch, Na Uy, Iceland và Latvia), các quy định về kiểm soát PFAS - nhóm hóa chất còn được gọi là "hóa chất vĩnh cửu" - đang được siết chặt nhanh chóng tại châu Âu, đặc biệt đối với các mặt hàng dệt may, da giày, vật liệu chống thấm và sản phẩm có tính năng chống nước, chống dầu, chống bẩn.

Đan Mạch và Thụy Điển là hai quốc gia đi đầu trong việc thúc đẩy quản lý PFAS theo hướng kiểm soát toàn bộ nhóm chất thay vì chỉ hạn chế từng hợp chất riêng lẻ.

Doanh nghiệp dệt may, da giày Việt Nam cần khẩn trương thích ứng

EU tiến tới hạn chế PFAS trên diện rộng

PFAS (Per- and Polyfluoroalkyl Substances) là nhóm hóa chất tổng hợp được sử dụng phổ biến nhờ đặc tính chống nước, chống dầu, chống bám bẩn và chịu nhiệt. Trong ngành dệt may và da giày, PFAS thường có trong vải chống thấm, áo khoác ngoài trời, quần áo mưa, giày dép, túi xách, da tổng hợp và các hóa chất xử lý bề mặt.

Tuy nhiên, theo đánh giá của Ủy ban châu Âu (EC), PFAS có khả năng tồn lưu lâu dài trong môi trường, phát tán qua nước, đất, không khí và thực phẩm, gây rủi ro đối với sức khỏe con người cũng như hệ sinh thái.

Vì vậy, EU đang từng bước hoàn thiện lộ trình hạn chế và tiến tới cấm sử dụng rộng rãi nhóm hóa chất này. Ngoài các chất đã bị kiểm soát như PFOS, PFOA và PFHxS, EU đã ban hành Quy định (EU) 2024/2462, theo đó từ ngày 10/10/2026, PFHxA, các muối của PFHxA và các chất liên quan sẽ bị giới hạn nghiêm ngặt trong hàng dệt may, da, lông thú, giày dép và mỹ phẩm dành cho người tiêu dùng.

Quy định đặt ra ngưỡng rất thấp, tối đa 25 ppb đối với tổng PFHxA và các muối của chất này, cùng 1.000 ppb đối với các hợp chất liên quan.

Song song với đó, Cơ quan Hóa chất châu Âu (ECHA) đang xem xét đề xuất hạn chế toàn bộ nhóm PFAS, chỉ cho phép sử dụng trong những lĩnh vực thiết yếu chưa có giải pháp thay thế phù hợp.

Bắc Âu siết quy định về PFAS

Đan Mạch và Thụy Điển tăng tốc kiểm soát

Tại Đan Mạch, lệnh cấm nhập khẩu và bán cho người tiêu dùng các sản phẩm quần áo, giày dép và chất chống thấm có chứa PFAS đã chính thức có hiệu lực từ ngày 1/7/2026.

Quy định áp dụng đối với các sản phẩm có hàm lượng fluor tổng số từ 50 mg F/kg trở lên. Điều này đồng nghĩa các lô hàng mới hoặc hàng giao chậm nếu không đáp ứng tiêu chuẩn đều có nguy cơ không được phép lưu hành trên thị trường.

Theo Thương vụ Việt Nam tại Thụy Điển, khoảng thời gian từ nay đến ngày 1/1/2027 chỉ là giai đoạn để các nhà phân phối tại Đan Mạch tiêu thụ lượng hàng đã nhập trước thời điểm lệnh cấm có hiệu lực, không phải thời gian gia hạn cho hoạt động xuất khẩu sản phẩm chứa PFAS.

Do đó, doanh nghiệp Việt Nam cần chủ động làm việc với các đối tác nhập khẩu nhằm xác định rõ trách nhiệm kiểm nghiệm, phương án xử lý hàng hóa và các điều khoản liên quan trong trường hợp phát sinh rủi ro.

Trong khi đó, Thụy Điển tiếp tục là một trong những quốc gia tích cực thúc đẩy chính sách hạn chế PFAS ở cấp độ EU. Cơ quan Hóa chất Thụy Điển khuyến nghị doanh nghiệp chủ động loại bỏ nhóm chất này và tham khảo danh mục PRIO, hiện bao gồm gần 11.000 chất PFAS, để đánh giá nguy cơ trong chuỗi sản xuất.

Đối với ngành dệt may, cơ quan này cho biết nhiều doanh nghiệp đã thay thế thành công PFAS trong các sản phẩm chống nước, dù việc thay thế các tính năng chống dầu và chống bám bẩn vẫn còn nhiều thách thức.

Doanh nghiệp dệt may cần chủ động chuyển đổi

Theo quy định về chuỗi cung ứng của EU, nhà nhập khẩu là đơn vị chịu trách nhiệm pháp lý cuối cùng về mức độ an toàn của sản phẩm. Tuy nhiên, trên thực tế, yêu cầu này sẽ được chuyển trực tiếp tới các nhà sản xuất.

Điều đó đồng nghĩa doanh nghiệp Việt Nam phải cung cấp đầy đủ hồ sơ kỹ thuật, chứng nhận, kết quả thử nghiệm độc lập cũng như bằng chứng về nguyên liệu đáp ứng yêu cầu của khách hàng châu Âu.

Để giảm thiểu rủi ro, Thương vụ Việt Nam tại Thụy Điển khuyến nghị doanh nghiệp dệt may, da giày, túi xách và các ngành liên quan khẩn trương rà soát toàn bộ danh mục sản phẩm, đặc biệt là các mặt hàng có tính năng chống nước, chống dầu, chống bám bẩn hoặc chịu thời tiết.

Bên cạnh nguyên liệu chính, doanh nghiệp cũng cần kiểm soát các thành phần khác như màng phủ, keo dán, chỉ may, mực in và nhãn mác, bởi đây đều có thể là nguồn phát sinh PFAS.

Ngoài ra, doanh nghiệp nên ưu tiên áp dụng công nghệ không sử dụng PFAS, yêu cầu nhà cung cấp nguyên liệu cung cấp bảng dữ liệu an toàn (MSDS), chứng nhận không chứa PFAS và kết quả kiểm nghiệm từ các tổ chức độc lập, thay vì chỉ dựa trên cam kết của nhà cung ứng.

Việc bổ sung các điều khoản về hóa chất trong hợp đồng thương mại, quy định rõ trách nhiệm bồi thường, quyền trả hàng và phương án xử lý khi chính sách nhập khẩu thay đổi cũng được xem là giải pháp cần thiết nhằm hạn chế rủi ro.

Đối với các tuyên bố môi trường như "PFAS-free", "PFC-free" hoặc "không chứa hóa chất độc hại", doanh nghiệp chỉ nên sử dụng khi có đầy đủ bằng chứng khoa học và kết quả kiểm nghiệm phù hợp. Những thông tin quảng bá không có căn cứ có thể dẫn đến nguy cơ bị thu hồi hàng hóa, xử phạt và ảnh hưởng nghiêm trọng đến uy tín thương hiệu.

Theo Thương vụ Việt Nam tại Thụy Điển, xu hướng chuyển từ kiểm tra sản phẩm cuối cùng sang kiểm soát toàn bộ chuỗi cung ứng hóa chất đang trở thành yêu cầu tất yếu của thị trường EU. Việc chủ động đầu tư công nghệ, minh bạch hồ sơ tuân thủ và xây dựng chuỗi cung ứng an toàn sẽ giúp doanh nghiệp Việt Nam không chỉ đáp ứng các quy định mới mà còn nâng cao năng lực cạnh tranh, củng cố vị thế tại thị trường Bắc Âu và châu Âu trong dài hạn.