 |
| ASEAN nổi lên như “nơi trú ẩn” giữa sóng gió thuế quan |
Bước sang năm 2026, thương mại toàn cầu đứng trước giai đoạn điều chỉnh khi những tác động từ chính sách thuế quan của Mỹ dần thẩm thấu vào nền kinh tế lớn nhất thế giới. Trong bối cảnh đó, Đông Nam Á nổi lên như một điểm tựa ổn định hiếm hoi, với sức bền thương mại và khả năng thích ứng được đánh giá cao.
Trong báo cáo “ASEAN Perspectives – Năm 2026: Thử thách sức bền, sức mạnh và bản lĩnh”, các chuyên gia của HSBC nhận định mức độ bất định toàn cầu có thể giảm bớt khi kinh tế Mỹ bắt đầu “ngấm đòn” từ chính các biện pháp thuế quan mà nước này khởi xướng. Tuy nhiên, song hành với sự hạ nhiệt của rủi ro là thực tế nhu cầu đơn hàng mới đang chậm lại, do hiệu ứng “frontloading” – đẩy nhanh đơn hàng đặt trước – đã qua đi.
Xuất khẩu chững lại, nhưng nền tảng vẫn vững
Thực tế, xuất khẩu từ ASEAN sang Mỹ đã bắt đầu giảm nhẹ sau giai đoạn tăng vọt trong nửa đầu năm 2025. Dù vậy, theo HSBC, thương mại của khu vực vẫn duy trì được độ bền bỉ đáng kể, ngay cả khi nhu cầu đẩy nhanh đơn hàng không còn đóng vai trò lực kéo chính.
“Tăng trưởng thương mại có thể không nhanh như năm 2025, nhưng vẫn đủ ấn tượng để thu hút sự chú ý”, các chuyên gia HSBC đánh giá. Nhận định này dựa trên một chỉ dấu quan trọng: thị phần xuất khẩu toàn cầu của ASEAN đang tăng lên rõ rệt, từ khoảng 7,4% năm 2023 lên 9,4% năm 2025.
Điều đáng chú ý là sự gia tăng thị phần này không đến từ việc phụ thuộc vào một vài thị trường truyền thống như Mỹ, Trung Quốc hay thậm chí nội khối ASEAN. Thay vào đó, xuất khẩu của Đông Nam Á ghi nhận mức tăng trên diện rộng tại nhiều thị trường khác nhau, phản ánh sự đa dạng hóa điểm đến và năng lực thích ứng của chuỗi cung ứng khu vực.
“Nơi trú ẩn thuế quan” và trung tâm phần cứng AI
Bối cảnh chính sách toàn cầu được dự báo sẽ tiếp tục củng cố vị thế của ASEAN trong năm 2026. Khu vực này ngày càng được nhìn nhận như một “nơi trú ẩn thuế quan”, đồng thời là mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng phần cứng phục vụ làn sóng trí tuệ nhân tạo (AI).
Theo HSBC, chính hai yếu tố này giúp ASEAN hội tụ đủ điều kiện để trụ vững trước những cú sốc thương mại tiềm tàng, đồng thời tiếp tục thu hút dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) cần thiết cho tăng trưởng dài hạn.
Bà Janet Henry, Kinh tế trưởng toàn cầu của HSBC, nhiều lần nhấn mạnh rằng thương mại quốc tế hiện nay đang được nâng đỡ đáng kể bởi sự bùng nổ của AI. Không chỉ kéo theo nhu cầu lớn về phần cứng, phần mềm và dịch vụ liên quan, AI còn tạo ra hiệu ứng tài sản thông qua thị trường chứng khoán, từ đó hỗ trợ chi tiêu của người tiêu dùng, đặc biệt tại Mỹ – thị trường xuất khẩu then chốt của ASEAN.
Lợi thế thuế quan và dòng vốn FDI vẫn chảy
Trong bối cảnh cạnh tranh thương mại gia tăng, lợi thế thuế quan của ASEAN so với Trung Quốc, và gần đây là cả Ấn Độ ở một số lĩnh vực, tiếp tục phát huy tác dụng. Không chỉ giúp ASEAN mở rộng thị phần tại Mỹ, yếu tố này còn củng cố sức hút của khu vực đối với nhà đầu tư nước ngoài, bao gồm cả các doanh nghiệp Trung Quốc đang tìm cách đa dạng hóa địa bàn sản xuất.
Dữ liệu cán cân thanh toán cho thấy đầu tư trực tiếp ròng vào ASEAN vẫn tiếp tục tăng, dù tốc độ đã chậm lại so với năm 2024. Điều này phản ánh tâm lý thận trọng hơn của nhà đầu tư toàn cầu, song cũng khẳng định sức hấp dẫn nền tảng của Đông Nam Á chưa bị suy suyển.
Dù động lực thương mại chung của ASEAN được đánh giá là ấn tượng, HSBC lưu ý kết quả tăng trưởng giữa các nền kinh tế trong khu vực sẽ tiếp tục phân hóa. Yếu tố quyết định nằm ở sức mạnh nội địa, khả năng kích thích nhu cầu trong nước và hiệu quả của các chính sách hỗ trợ kinh tế.
Trong bối cảnh “cú hích” từ thương mại toàn cầu không còn mạnh như trước, những quốc gia tận dụng tốt dư địa chính sách, củng cố nền tảng tiêu dùng và đầu tư trong nước sẽ có lợi thế rõ rệt hơn trong năm 2026.
Ít nhất ở thời điểm hiện tại, ASEAN vẫn được xem là điểm tựa ổn định giữa những ồn ào thuế quan và bất định địa chính trị. Với vai trò ngày càng rõ nét trong chuỗi cung ứng toàn cầu và làn sóng AI, Đông Nam Á không chỉ trụ vững, mà còn có cơ hội định hình vị thế trung tâm thương mại mới trong giai đoạn điều chỉnh của kinh tế thế giới.
