Sau nhiều năm đầu tư cầu vượt và hầm chui quy mô lớn, nút giao An Sương đã giảm đáng kể áp lực giao thông. Thế nhưng, khu vực trước cổng Bến xe An Sương vẫn thường xuyên ùn ứ và trở thành “điểm nghẽn trong điểm nghẽn” tại cửa ngõ Tây Bắc TP.HCM. Thực tế này đặt ra yêu cầu phải nhìn nhận lại vấn đề dưới góc độ quản trị đô thị, tổ chức vận tải và xây dựng hình ảnh cửa ngõ thành phố trong giai đoạn phát triển mới.
 |
| Khu vực An Sương vẫn thường xuyên ùn ứ phương tiện trước Bến xe An Sương vào các khung giờ cao điểm. |
Nút giao An Sương từng là một trong những điểm ùn tắc nghiêm trọng nhất tại TP.HCM. Tuy nhiên, thành phố đã đầu tư hệ thống cầu vượt và hầm chui nhiều tầng, giúp giải quyết phần lớn xung đột giao thông giữa QL1, QL22 và đường Trường Chinh. Thế nhưng có một nghịch lý đang tồn tại ngay bên cạnh công trình giao thông hiện đại này, đó là trong khi dòng phương tiện lưu thông tương đối thông suốt qua nút giao thì tại khu vực trước cổng Bến xe An Sương vẫn thường xuyên ùn ứ vào các khung giờ cao điểm.
Mỗi ngày, hàng trăm lượt xe khách liên tỉnh cùng hàng chục nghìn lượt hành khách ra vào bến cùng với taxi, xe công nghệ, xe trung chuyển, xe tải, xe khách và phương tiện cá nhân cùng tập trung tại một điểm kết nối trực tiếp với QL22. Việc nhiều phương tiện cùng sử dụng chung không gian đã tạo nên một "nút thắt cổ chai" kéo dài nhiều năm. Điều này cho thấy bài toán hiện nay không đơn thuần nằm ở quy mô hạ tầng mà nằm ở cách tổ chức vận hành sau đầu tư.
Bên cạnh áp lực giao thông tự nhiên, sự tồn tại kéo dài của xe dù, bến cóc tiếp tục làm gia tăng tình trạng ùn tắc quanh bến xe An Sương. Dọc QL22 và các tuyến đường tiếp giáp, tình trạng dừng đỗ đón trả khách trái phép vẫn diễn ra. Chỉ cần một phương tiện dừng lại vài phút để gom khách thì dòng xe phía sau lập tức bị ảnh hưởng. Nhiều năm qua, các đợt kiểm tra và xử lý vi phạm đã được triển khai, tuy nhiên sau mỗi chiến dịch, tình trạng này vẫn có dấu hiệu tái diễn.
Thực tế đó cho thấy việc xử lý xe dù, bến cóc không thể chỉ dựa vào biện pháp hành chính, trong khi nhu cầu đón trả khách thuận tiện vẫn còn thì các hoạt động vận tải trái phép vẫn có cơ hội tồn tại. Muốn giải quyết tận gốc của vấn đề, cần song song xây dựng hệ thống trung chuyển hành khách thuận tiện, minh bạch và dễ tiếp cận hơn cho người dân.
 |
| Cách bến xe An Sương không xa, ngay dưới chân cầu vượt cho người đi bộ, một "bến cóc" hoạt động với đủ loại phương tiện. |
Và khi câu chuyện không còn là giao thông, những hệ lụy phát sinh quanh Bến xe An Sương đã vượt ra ngoài phạm vi giao thông đô thị. Mỗi ngày, hàng nghìn sinh viên, công nhân, người lao động và hành khách từ các tỉnh đến TP.HCM thông qua cửa ngõ này. Trong số họ, không ít người trở thành đối tượng dễ bị chèo kéo hoặc sử dụng các dịch vụ vận tải thiếu minh bạch. Bên cạnh đó, khu vực đông người cũng tiềm ẩn những nguy cơ về an ninh trật tự như trộm cắp, môi giới trái phép hoặc tranh giành khách.
Ở góc độ kinh tế, QL22 là hành lang kết nối quan trọng giữa TP.HCM với Tây Ninh và cửa khẩu quốc tế Mộc Bài. Mỗi đợt ùn tắc kéo dài đều làm tăng chi phí vận tải, logistics và thời gian lưu thông hàng hóa. Những chi phí đó cuối cùng sẽ được cộng vào giá thành sản phẩm và ảnh hưởng trực tiếp đến năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.
 |
| Những "tài xế" xe ôm quây tròn để "tư vấn" cho khách ngay dưới cầu vượt cho người đi bộ |
Nhìn từ mặt mỹ quan, cửa ngõ đô thị cần một diện mạo xứng tầm. Theo KTS Nguyễn Thu Phong - Phó Chủ tịch Hội Kiến trúc sư Việt Nam: Vấn đề tại An Sương cần được nhìn nhận dưới góc độ không gian đô thị thay vì chỉ là một điểm ùn tắc giao thông. Ông cho rằng cửa ngõ đô thị không đơn thuần là nơi phương tiện đi qua mà còn là bộ mặt của thành phố. Đối với nhiều người từ Tây Ninh, Tây Nguyên, miền Trung hay từ Campuchia đến TP.HCM bằng đường bộ, khu vực An Sương chính là hình ảnh đầu tiên về đô thị lớn nhất cả nước.
KTS Nguyễn Thu Phong cũng nhấn mạnh rằng, một cửa ngõ hiện đại không chỉ có cầu vượt, hầm chui hay nhiều làn xe mà còn phải bảo đảm cảnh quan, không gian công cộng, hệ thống chỉ dẫn rõ ràng và môi trường giao thông văn minh. “Điều người dân cảm nhận không phải thành phố xây bao nhiêu cây cầu mà là họ có được trải nghiệm thuận tiện, an toàn và văn minh hay không khi bước chân vào thành phố”. Từ góc độ quy hoạch, vị kiến trúc sư cho rằng Bến xe An Sương cần được xem là một phần của không gian cửa ngõ Tây Bắc TP.HCM, nơi hội tụ các chức năng giao thông, cảnh quan và dịch vụ đô thị thay vì chỉ là đầu mối vận tải hành khách.
Trong tương lai gần, áp lực đối với cửa ngõ Tây Bắc TP.HCM sẽ tiếp tục gia tăng khi cao tốc TP.HCM - Mộc Bài được đưa vào khai thác. Đây là dự án chiến lược có vai trò thúc đẩy liên kết vùng, giao thương biên giới, phát triển logistics và du lịch. Tuy nhiên, hiệu quả của tuyến cao tốc sẽ khó được phát huy tối đa nếu những điểm nghẽn hiện hữu quanh Bến xe An Sương chưa được giải quyết, đây cũng là một thách thức mà các nhà quản lý độ thị cần có dự báo sớm. Bởi theo kinh nghiệm từ nhiều đô thị lớn cho thấy năng lực kết nối tại các đầu mối giao thông quan trọng quyết định hiệu quả vận hành của toàn bộ mạng lưới hạ tầng. Nếu không có sự chuẩn bị từ bây giờ, nguy cơ quá tải tại khu vực An Sương hoàn toàn có thể tái diễn với quy mô lớn hơn.
 |
| Vào giờ cao điểm, người điều khiển xe máy lấn làn xe ô tô, đi thẳng xuống hầm vượt để... tránh kẹt xe. |
Từ tình trạng thực tế, theo nhiều chuyên gia, đã đến lúc chúng ta cần một cuộc tái cấu trúc toàn diện để giải quyết căn cơ tình trạng ùn tắc tại Bến xe An Sương thay vì tiếp tục tư duy mở rộng mặt đường.
Trước hết, cần nghiên cứu mở thêm cổng kết nối hoặc tuyến lưu thông riêng cho xe khách liên tỉnh nhằm giảm áp lực lên cổng chính hiện nay. Song song đó là xây dựng khu trung chuyển tập trung dành cho taxi, xe công nghệ, xe buýt và phương tiện đưa đón hành khách.
Một giải pháp khác là ứng dụng công nghệ trong quản lý vận tải thông qua hệ thống camera nhận diện biển số, xử phạt nguội và kết nối dữ liệu quản lý vận tải để xử lý xe dù, bến cóc một cách liên tục. Bên cạnh đó, việc tăng cường kết nối giao thông công cộng với Bến xe An Sương cũng cần được ưu tiên nhằm giảm phụ thuộc vào phương tiện cá nhân.
Bài toán của quản trị đô thị hiện đại cần một lời giải từ điểm nghẽn cổng bến xe An Sương, khi ùn tắc giao thông chỉ là phần nổi của một vấn đề lớn hơn. Đó là câu chuyện về quản trị đô thị, tổ chức vận tải, xây dựng cảnh quan cửa ngõ và nâng cao chất lượng không gian công cộng. TP.HCM đang triển khai hàng loạt dự án chiến lược như Vành đai 3, Vành đai 4 và cao tốc TP.HCM - Mộc Bài. Tuy nhiên, các công trình quy mô lớn chỉ có thể phát huy hiệu quả khi được kết nối bởi một hệ thống giao thông vận hành thông suốt và được quản lý đồng bộ. Bến xe An Sương có thể chỉ là một điểm nhỏ trên bản đồ thành phố nhưng lại là mắt xích quan trọng trong chuỗi kết nối vùng Tây Bắc. Vì vậy, tháo gỡ những bất cập kéo dài nhiều năm tại đây không chỉ nhằm giảm ùn tắc giao thông mà còn góp phần xây dựng một cửa ngõ Tây Bắc TP.HCM hiện đại, văn minh và xứng tầm với vị thế trung tâm kinh tế lớn nhất cả nước.
