Phong tỏa tài sản trị giá hơn 1.500 tỷ đồng, cần chấm dứt điều phi lý tại Dự án KDC Hòa Lân

Pháp luật doanh nghiệp | 10:02:00 11/08/2020

DNHN - Dự án Khu Dân cư Hòa Lân do Công ty Kim Oanh trúng đấu giá trị giá 1.500 tỷ đang bị phong tỏa, bởi một quyết định của TAND Quận 7, khi ghỉ nhận 1 tỷ đồng ký quỹ từ nguyên đơn khởi kiện là Công ty Thiên Phú. Liên quan đến vụ “Tranh chấp đấu giá đất dự án Khu Dân cư Hòa Lân ở phường Thuận Giao, thành phố Thuận An, tỉnh Bình Dương” do TAND Quận 7 đang xét xử, theo Đại biểu Quốc hội - Luật sư Trương Trọng Nghĩa, đây là điều hết sức phi lý, lạ kỳ trong ngành tòa án. Để rộng đường dư luận, có cơ sở để các cơ quan chức năng xem xét, đánh giá vụ việc một cách khách quan trên cơ sở quy định của pháp luật,Tạp chí Doanh nghiệp & Hội nhập xin giới thiệu nội dung bài viết của Đại biểu Quốc hội- Luật sư Trương Trọng Nghĩa về vụ việc.

Dự án Hòa Lân là dự án đầu tư tư nhân, doanh nghiệp tư nhân bỏ vào 1.500 tỷ đồng chi phí để mua đấu giá lô đất. Nếu dự án được triển khai đúng tiến độ, sẽ đóng góp hàng chục ngàn tỷ đồng vào tăng trưởng của Bình Dương và của cả nước trong điều kiện kinh tế đang giảm sút nghiêm trọng do dịch bệnh, thế mà lại bị đình đốn 2 năm nay. Từ chỗ mua đấu giá và đã thanh toán đủ, qua đó góp phần thu hồi món nợ xấu cho Agribank, thu hồi 1.350 tỷ vốn nhà nước, hiện nay doanh nghiệp Kim Oanh bị thiệt hại hàng trăm tỷ đồng và tiếp tục bị thiệt hại bởi vì biện pháp khẩn cấp tạm thời của tòa án và dự án bị đình đốn không biết đến khi nào.

Một nhà đầu tư bỏ gần 1.500 tỷ đồng mua tài sản đấu giá từ một ngân hàng thương mại nhà nước, mọi việc được tiến hành hợp pháp, hợp lệ. Khi có khiếu nại, Chính phủ đã chỉ đạo Bộ Tư pháp tiến hành thanh tra, công nhận tính hợp pháp của kết quả đấu giá. Vậy mà phải chôn số vốn này gần hai năm, và có thể còn lâu hơn nữa, thiệt hại hàng trăm tỷ đồng, đất thì bỏ hoang, chờ đợi một cách lãng phí. Một môi trường đầu tư như vậy, một môi trường pháp lý như vậy thì chính các nhà đầu tư người Việt cũng hoang mang, nói gì đến nhà đầu tư nước ngoài.

 Đại biểu Quốc hội – Luật sư Trương Trọng Nghĩa

Để có một phán quyết công bằng, hợp lý thì chúng ta cần xác định đúng và đủ sự thật khách quan của toàn bộ vụ việc. Công ty Thiên Phú (nguyên đơn được UBND tỉnh Bình Dương cho đầu tư vào dự án Hòa Lân từ năm 2003, đã có quyết định giao đất từ năm 2007, tuy chưa hoàn tất việc đền bù, giải tỏa. Dự án này có tổng vốn đầu tư ước tính trên 10.000 tỷ đồng. Nguyên đơn vay tiền của Ngân hàng Nông nghiệp phát triển nông thôn, chi nhánh 5 (viết tắt là NHNNCN5). Nguyên đơn thế chấp đất của dự án, gồm đất có thu tiền sử dụng đất và đất công cộng không thu tiền tiền sử dụng đất (viết tắt “tiền SDĐ”). Do nguyên đơn không trả được nợ, NHNNCN5 tiến hành đấu giá tài sản để trả nợ theo các hợp đồng vay, thế chấp và quy định của pháp luật hiện hành. Công ty Kim Oanh (viết tắt là Kim Oanh) là công ty kinh doanh bất động sản, tham gia đấu giá và đã trúng đấu giá, mua được các quyền sử dụng đất của dự án với giá 1.353 tỷ. Toàn bộ quá trình đấu giá, 12 phiên, giá khởi điểm đều có sự thỏa thuận và được sự đồng ý của nguyên đơn, thậm chí có giá còn do chính nguyên đơn yêu cầu. Các bên thống nhất xác định đúng theo quy định của pháp luật: chỉ đấu giá đối với đất có thu tiền SDĐ. Lưu ý, điều này được xác định ngay sau khi đấu giá thành công, và thể hiện trong Biên bản bán tài sản đấu giá (BBBTSĐG) và Hợp đồng mua bán tài sản đấu giá (HĐMBTSĐG) có ký tên và đóng dấu hợp pháp, hợp lệ của NHNNCN5, Công ty đấu giá Nam Sài Gòn, Công ty Kim Oanh và chính nguyên đơn. Cũng có nghĩa là khi Kim Oanh thanh toán 1.353 tỷ đồng thì các bên đều xác định số tiền này là chỉ để trả cho lô đất có thu tiền SDĐ. Còn đất mà nhà nước không thu tiền SDĐ sẽ được nhà nước thu hồi từ nguyên đơn và giao lại cho Kim Oanh khi Kim Oanh được công nhận là chủ đầu tư dự án (gọi tắt là Dự án). Theo các hợp đồng và thỏa thuận, nguyên đơn phải bàn giao quyền quản lý toàn bộ đất của Dự án cho Kim Oanh, bao gồm cả việc hỗ trợ Kim OAnh làm thủ tục chuyển đổi chủ đầu tư của Dự án. Nguyên đơn cũng đã có công văn gửi UBND tỉnh Bình Dương về việc này, nhưng sau đó lại khởi kiện yêu cầu hủy bỏ kết quả đấu giá, hủy bỏ toàn bộ những gì mình đã thỏa thuận và đã ký, mặc dù, chính do tin tưởng vào những thỏa thuận và cam kết của nguyên đơn thì Kim Oanh mới tham gia đấu giá và mới thanh toán 1.353 tỷ đồng để mua quyền SDĐ của Dự án. Chính số tiền này đã được dùng để trả nợ cho nguyên đơn tại NHNNCN5. Tôi cũng lưu ý là ngay sau khi có kết quả đấu giá thì ngân hàng đã chốt nợ và lãi. Do đó việc Kim Oanh chậm thanh toán không thiệt hại gì cho nguyên đơn. Trái lại, do Kim Oanh phải thanh toán lãi chậm trả 8% cho ngân hàng, ngân hàng đã cấn trừ thêm vào khoản thanh toán của nguyên đơn, do đó chính nguyên đơn có lợi trong việc chậm thanh toán này.

Xin nói thêm, việc thế chấp quyền SDĐ có thu tiền SDĐ là để bảo đảm giá trị khoản vay và thế chấp quyền SDĐ không thu tiền SDĐ là để ngăn cản người vay sử dụng phần đất đó trái với mục đích của Dự án. Thế chấp không có nghĩa là phải bán đấu giá hay phát mãi, bởi vì khi ngân hàng xử lý tài sản thế chấp thì phải tuân thủ pháp luật, đó là chỉ bán đấu giá hay phát mãi những gì được phép bán mà thôi. Chính vì thế mà các bên, kể cả Thiên Phú, đều nhất trí quy định rõ trong BBBĐGTS và HĐBTSĐG là không đấu giá và chuyển nhượng quyền SDĐ không thu tiền SDĐ, cho dù phần đất đó là một bộ phận của Dự án. Phần đất đó phải được Thiên Phú giao trả lại để UBND tỉnh Bình Dương giao cho Kim Oanh là bên đã mua lô đất dự án này thông qua đấu giá hợp pháp và đang làm thủ tục để trở thành chủ đầu tư của Dự án.

Sự thật khách quan ở đây là, việc Công ty Kim Oanh trúng đấu giá đã giúp cho Agribank được giảm bớt một phần nợ xấu của Công ty Thiên Phú và Thiên Phú được giải cứu khỏi một phần trách nhiệm nợ xấu của mình. Thử tưởng tượng, nếu thị trường nhà đất đi xuống, giá đất tụt xuống, đấu giá chỉ được 500, 700 tỷ thì nguyên đơn có được 1353 tỷ để trả nợ như vừa qua không. Hoặc là, nếu đấu giá không thành, không ai mua, nguyên đơn không trả được nợ thì Agribank không thu hồi được khoản nợ xấu 1353 tỷ và số nợ của Thiên Phú lại càng tiếp­­­ tục tăng cao. ­­­­­­­­­­­

Việc đấu giá thành các lô đất của Dự án Hòa Lân thì ai có lợi và ai bị thiệt hại?  Người có lợi trước hết là nguyên đơn đã đấu giá được lô đất với giá khá cao hơn giá khởi điểm đến hơn 300 tỷ. Tiếp theo, NHNNCN5 có lợi vì đã thu hồi được nợ. Vậy ai bị thiệt hại? Nhà nước không bị thiệt hại bởi vì những lý do sau đây:

Dự án KDC Hòa Lân

Nhà nước đã có thu tiền SDĐ cho lô đất có thu tiền SDĐ, bằng chứng là Thiên Phú đã được cấp các Giấy chứng nhận quyền SDĐ cho phần đất này. Lô đất không thu tiền SDĐ không bán đấu giá và vẫn thuộc về nhà nước, như các bên đã khẳng định tại BBBTSĐG và HĐMBTSĐG được ký kết sau khi đấu giá thành.  Dù đã thanh toán toàn bộ tiền mua đấu giá, Kim Oanh không được hưởng bất cứ quyền và lợi ích nào đối với lô đất không thu tiền sử dụng đất này nếu không được UBND tỉnh Bình Dương công nhận là chủ đầu tư Dự án Hòa Lân, và ngay cả khi được giao toàn bộ đất Dự án, Kim Oanh cũng không thể cắt đất ấy ra bán hay cho thuê, cũng không thể xây nhà trên đất ấy để bán) mà phải quản lý và sử dụng đất không thu TSDĐ theo đúng quy hoạch của Dự án mà nhà nước đã phê duyệt. Căn cứ hồ sơ vụ án này, việc có những tin tức cho rằng đã có việc bán đấu giá đất công và đất công bị thất thoát là thông tin thất thiệt, sai sự thật, dù vô tình hay cố ý.

Xin lưu ý: NHNNCN5 là ngân hàng thương mại 100% vốn nhà nước. Thu hồi nợ của Thiên Phú cũng chính là thu hồi tài sản thuộc sở hữu nhà nước. Việc Kim Oanh chậm thanh toán nhưng NHNNCN5 và KO đã cùng nhau khắc phục để bảo đảm thu hồi tài sản cho nhà nước là làm đúng nguyên tắc thực hiện đúng hợp đồng của pháp luật dân sự và pháp luật thương mại. Nợ của Thiên Phú là nợ xấu, phải được xử lý theo pháp luật về ngân hàng, tín dụng, theo đó phải ưu tiên thu hồi nợ nếu có cơ hội. Nếu hủy kết quả đấu giá của phiên thứ 12 để đấu giá lại sau 11 phiên đấu giá không thành thì giống như là NHNNCN5 “thả mồi, bắt bóng”, rủi ro làm mất tài sản nhà nước rất lớn và NHNNCN5 có thể bị vi phạm pháp luật vì việc này.

Nguyên đơn không bị thiệt hại và chỉ có lợi. Nguyên đơn cho rằng mình bị thiệt hại bởi vì khi đo đạc thì đất bị thiếu là một điều trái nguyên tắc “thiện chí, trung thực”. Việc đo đạc lại và thanh toán theo thực tế là đúng theo thỏa thuận của các bên. Đất này đã được giao cho nguyên đơn trên giấy tờ đã trên 10 năm, với bao nhiêu biến động nên thỏa thuận này hoàn toàn hợp lý. Nay nguyên đơn lại nói mình bị đo đạc lại nên thiếu 8.452 m2, trong khi đất là do nguyên đơn nhận từ nhà nước và quản lý xuyên suốt đến giờ. Việc thiếu 8.452 m2 là do nhà nước quy hoạch lại và thu hồi, và Thiên Phú đã nhận tiền bồi thường cho số diện tích này. Tại phiên tòa các bên cũng đã có chứng cứ là, dù thực tế thiếu 8.452 m2, Kim Oanh đã trả đủ diện tích như thông báo đấu giá. Nghĩa là Thiên Phú đã nhận tiền 02 lần cho 8.452 m2, một lần từ nhà nước và một lần từ Kim Oanh. Nguyên đơn cho rằng mình bị thiệt hại do không niêm yết giá đúng nơi, trong khi toàn bộ giá khởi điểm đều do nguyên đơn thỏa thuận với ngân hàng. Tôi cũng lưu ý, hồ sơ đã phản ánh rõ theo quy định pháp luật và các hợp đồng đã ký giữa NHNNCN5 với nguyên đơn, ngân hàng hoàn toàn có quyền định đoạt đối với quyền sử dụng đất có thu tiền SDĐ, có quyền tổ chức đấu giá mà không cần có ý kiến của người vay, khi người vay vi phạm hợp đồng và không trả được nợ. Điều này chẳng những đúng luật mà còn là thông lệ của hoạt động tín dụng ở Việt Nam và quốc tế. Nhưng trên thực tế, tất cả các giá khởi điểm đều được thống nhất với nguyên đơn, và sau khi đấu giá thành thì chính nguyên đơn đã ký vào BBBTSĐG và HĐMBTSĐG.

Kim Oanh chính là công ty bị thiệt hại nhiều nhất. Gần 1.500 tỷ đồng, tức là khoảng hơn 70 triệu USD, trong đó có 1.353 tỷ tiền mua đấu giá đất, bị chôn vào vụ đấu giá, không lưu thông được, thiệt hại đến nay gần 300 tỷ đồng và thiệt hại vẫn đang tiếp tục. Kim Oanh phải đóng tiền mua đất với giá trên giấy tờ, thiếu 8.452 m2, đến nay vẫn chưa thu hồi lại được số tiền này theo như thỏa thuận.

Toàn bộ việc đấu giá đã được Chính phủ chỉ đạo Bộ Tư pháp thanh tra theo đơn khiếu nại của nguyên đơn. Bộ Tư pháp là cơ quan quản lý nhà nước của toàn bộ hoạt động của các trung tâm đấu giá trên toàn quốc theo luật định. Sau khi thanh tra, Bộ đã báo cáo Chính phủ và Chính phủ trả lời là việc này hoàn toàn thuộc quyền giải quyết của Bộ. Theo Bộ Tư pháp, việc đấu giá chỉ có một số thiếu sót không nghiêm trọng và Bộ không hề yêu cầu sửa chữa hay hủy bỏ kết quả đấu giá. Bộ Tư pháp cũng bác bỏ nhiều nội dung tố cáo. Đây là chính là tiếng nói kết luận chính thức của Chính phủ về các ý kiến cáo buộc của nguyên đơn đòi hủy bỏ kết quả đấu giá này.

Việc đảo ngược lại kết quả đấu giá cũng sẽ không thể cho phép nguyên đơn nhận lại các lô đất này, theo pháp luật về ngân hàng và tín dụng, căn cứ Điều 62 và Điều 71, Nghị định số 163/2006 ngày 29/12/2006 của Chính phủ về giao dịch bảo đảm. Tuy nhiên, nếu TAND Quận 7 hủy bỏ kết quả đấu giá này thì điều đó có nghĩa là đi ngược lại, thậm chí bác bỏ kết luận của Bộ Tư pháp. Làm như vậy thì sẽ gây ra những thiệt hại nghiêm trọng, nhiều mặt, chẳng những về vật chất mà còn về ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường đầu tư và tình hình kinh tế - xã hội, mất niềm tin của các nhà đầu tư vào pháp luật đấu giá tài sản của Việt Nam.

Thiên Phú cũng không thể nhận lại đất để tiếp tục làm chủ đầu tư, vì Thiên Phú đã nhận đất từ 2007 mà không có khả năng tài chính để thực hiện, hiện đang còn nợ Agribank 1.717 tỷ chỉ riêng cho các khoản vay cho Dự án Hòa Lân, chưa kể hàng ngàn tỷ của các hợp đồng vay khác. Thiên Phú cũng đã vi phạm Luật Đất đai và Luật Đầu tư vì trễ hạn sử dụng đất quá dài và cần phải bị thu hồi đất dự án để giao cho nhà đầu tư khác. Việc một số cá nhân đang nhận chuyển nhượng vốn của Thiên Phú và đang làm thủ tục để trở thành cổ đông của Thiên Phú, theo chúng tôi, cũng không giúp cho Thiên Phú cải thiện năng lực tài chính. Trước hết, các đương sự này phải chứng minh đã thực góp vốn và góp bao nhiêu vốn. Tiếp theo, nếu được công nhận là cổ đông mới, các đương sự này phải kế thừa trách nhiệm về các khoản nợ của Thiên Phú trong dự án này và các dự án khác. Chúng tôi cũng đọc được thông tin trên các báo về bà Phạm Thị Hường, là người đang mua lại vốn của Thiên Phú, liên quan đến 17 dự án bất động sản của công ty của bà Hường ở Bình Dương, về việc Phó Thủ tướng Thường trực Trương Hòa Bình đã có văn bản yêu cầu UBND tỉnh Bình Dương báo cáo và Bộ Công an đang làm việc về các dự án này. Trước tình hình đó, tôi nghĩ rằng UBND tỉnh Bình Dương không thể tiếp tục để cho Thiên Phú làm chủ đầu tư Dự án Hòa Lân. Làm như vậy sẽ phát sinh câu hỏi vì sao chính quyền tỉnh Bình Dương lại lỏng lẻo trong việc quản lý đất của nhà nước, đã tạo điều kiện cho Thiên Phú thu được 1.353 tỷ đồng từ đất dự án của nhà nước để trả nợ vay, sau 10 năm trễ hạn dự án, lại tiếp tục giao dự án này cho Thiên Phú, trong khi theo thông tin của Agribank, Thiên Phú vẫn đang còn nợ hàng ngàn tỷ đồng chưa trả. Chưa kể, pháp luật về tín dụng, ngân hàng và đấu giá tài sản không cho phép Thiên Phú nhận lại tài sản thế chấp này.

Nếu chấp nhận yêu cầu của Thiên Phú về việc hủy kết quả đấu giá, theo chúng tôi, sẽ có những hậu quả nghiêm trọng. Một là, sẽ phát sinh mâu thuẫn về pháp lý giữa bản án của TAND Quận 7 và Kết luận thanh tra của Bộ Tư pháp, là cơ quan quản lý nhà nước về đấu giá theo Luật Đấu giá. Hai là, NHNNPTNT và Ngân hàng nhà nước Việt Nam cũng không thể đồng tình cho NHNNCH5 trả lại số tiền 1353 tỷ đồng mà NHNNCH5 đã nhận để giảm nợ xấu của Thiên Phú và thu hồi tài sản nhà nước, để đổi lấy niềm hy vọng được Thiên Phú có tiền trả những món nợ mà suốt mấy năm qua Thiên Phú đã không có khả năng trả. Chưa kể, làm như vậy là trái với pháp luật về ngân hàng, tín dụng và xử lý nợ. 

Luật sư Trương Trọng Nghĩa