Vị thế của Jack Ma tại đế chế Alibaba dần suy giảm

Jack Ma phải từ bỏ quyền quyết định tại Ant Group, sự hỗn loạn bên trong Alibaba khiến giới phân tích cho rằng thời của ông sắp đến hồi kết.

Ngày cuối năm 2023, ứng dụng thanh toán di động Alipay của Ant Group, thuộc Alibaba, được Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc chấp thuận về phương án tái cơ cấu, không có người kiểm soát. SCMP nhận định điều này đã chấm dứt triều đại của Jack Ma khi quyền biểu quyết của ông giảm từ 53,46% xuống 6,21%.

"Chỉ có Jack Ma của thời đại chứ không còn thời đại của Jack Ma", blogger công nghệ Hai Zhou bình luận trên Weibo sau khi thông tin trên được công bố. Theo FT, việc Jack Ma từ bỏ Ant Group là một phần nhỏ cho thấy cuộc khủng hoảng bên trong Alibaba đang diễn ra thế nào.

Cuối năm ngoái, Jack Ma, sau thời gian ở ẩn tới 2 năm đã bất ngờ lộ diện. Trả lời một bài đăng trên mạng nội bộ của công ty, Jack Ma viết: "Tôi mạnh mẽ tin rằng Alibaba sẽ thay đổi và cải cách. Hãy quay về đúng sứ mệnh và tầm nhìn của chúng ta, nhân viên Alibaba, hãy cùng nhau tiến lên!"

Bề ngoài, đây như một lời động viên, khích lệ tinh thần nhân viên thông thường từ người sáng lập tập đoàn. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, lời kêu gọi kể trên lại cho thấy tập đoàn công nghệ nổi tiếng nhất Trung Quốc dường như đã mất hướng. Đã có lúc, Alibaba là công ty có giá trị nhất châu Á, nhưng vào tháng 11 năm 2023, lần đầu tiên họ đã bị vượt mặt về vốn hóa thị trường bởi đối thủ Trung Quốc PDD Holdings.

Cổ phiếu của Alibaba giảm 75% so với lúc đỉnh cao cách đây ba năm, sau một loạt các mâu thuẫn với cơ quan quản lý, sự đổi hướng chiến lược và trong bối cảnh tinh thần nhân viên giảm sút.

Khi giá trị thị trường của Pinduoduo bất ngờ vượt Alibaba, Jack Ma đã kêu gọi Alibaba điều chỉnh hướng đi trong một bản ghi nhớ nội bộ bất ngờ, trong đó tỷ phú sinh năm 1964 kêu gọi thay đổi cơ bản trong toàn bộ công ty mà ông đồng sáng lập cách đây nhiều thập kỷ. Hầu như không tham gia các hoạt động hàng ngày tại Alibaba kể từ năm 2020, Jack Ma đã khiến các nhân viên bất ngờ khi trả lời một bài đăng của họ trên diễn đàn nội bộ tập đoàn.

Trong thông điệp ngắn gọn của mình, doanh nhân 59 tuổi ca ngợi những quyết định được thực hiện những năm gần đây của PDD Holdings, đối thủ cạnh tranh với Alibaba, nhằm giành thị phần từ tay tập đoàn dẫn đầu thương mại điện tử Trung Quốc. Thế nhưng, ông tin rằng Alibaba sẽ thay đổi và “điều chỉnh hướng đi của mình”, theo hãng tin Bloomberg.

“Xin chúc mừng Pinduoduo vì việc ra quyết định, thực hiện và nỗ lực của họ trong những năm qua. Công ty nào cũng có những ngày vinh quang, nhưng những con người sẵn sàng cải tổ vì tương lai, các tổ chức sẵn sàng trả bất cứ giá nào và sự hy sinh mới là những người thực sự được tôn trọng. Mọi công ty vĩ đại đều trải qua giai đoạn khó khăn. Khi kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo (AI) dành cho thương mại điện tử đang diễn ra, đó là cơ hội cho tất cả mọi người nhưng cũng là thách thức”, tỷ phú người Trung Quốc viết.

Từng là ứng cử viên sáng giá nhất Trung Quốc để trở thành công ty ngàn tỉ USD, Alibaba đang phải đối mặt với tình trạng hỗn loạn cả bên trong lẫn bên ngoài, do sự phục hồi nền kinh tế chậm hơn dự đoán và các đối thủ mới nổi như PDD Holdings, ByteDance làm suy yếu hoạt động kinh doanh bán lẻ trực tuyến thống trị một thời của họ.

Nguồn tin nội bộ cũng như các chuyên gia phân tích cho biết, Alibaba cho đến nay đã thất bại trong việc chống lại các đối thủ mới mạnh mẽ, không theo kịp với các phát triển trí tuệ nhân tạo cũng như không tận dụng được các ưu điểm của mình trong thương mại điện tử nội địa để thành công trên thị trường phương Tây.

Alibaba năm 2023 đã trải qua một loạt biến động. Financial Times đã nói chuyện với 9 nhân viên Alibaba (xin giấu tên) và họ đã vẽ ra một bức tranh về một doanh nghiệp đang loạng choạng cố gắng mở ra một hướng đi mới. Tình huống càng trở nên nghiêm trọng sau khi Alibaba buộc phải hủy bỏ những điều quan trọng của kế hoạch chia tách thành 6 đầy tham vọng vốn được kỳ vọng sẽ làm hồi sinh đà phồn thịnh của công ty.

Nhiều nhân viên Alibaba kể về sự nhầm lẫn thời điểm hiện tại mà họ đang trải qua. "Nhiều người không biết bộ phận nào đã và chưa phân chia", một nhân viên Alibaba nói. "Đến khi bị sa thải sau khi đơn vị kinh doanh của mình bị chia tách, họ mới ngã ngửa", người này nói thêm.

Vào tháng ba, tập đoàn công nghệ này đã công bố ý định chia tách thành sáu đơn vị để nhằm gia tăng giá trị cổ đông và kích thích sự phát triển trên toàn bộ doanh nghiệp. Kế hoạch này ban đầu được nhà đầu tư hưởng ứng tích cực, với giá cổ phiếu tăng 20% trong những ngày sau thông báo. Nhưng niềm tin của nhà đầu tư giảm đi khi triển vọng về nền kinh tế Trung Quốc suy giảm sau khi kết thúc các biện pháp phong tỏa do đại dịch gây ra.

Vào tháng 11, Alibaba chính thức thông báo rằng họ sẽ từ bỏ kế hoạch tách doanh nghiệp điện toán đám mây của mình – bộ phận quan trọng cho sự tăng trưởng trong tương lai và cũng tạm dừng việc niêm yết chi nhánh siêu thị của mình. Không rõ diễn biến của bốn đơn vị còn lại hiện ra sao.

Theo nguồn tin nội bộ, những bộ phận không mang lại lãi nhiều cho công ty được gộp vào nhau. Nhiều nhân viên cho biết, kế hoạch tách các chi nhánh khác đã bị hủy hoặc đang được xem xét.

Các chuyên gia đánh giá sự hỗn loạn trong quá trình tái cơ cấu cũng khiến Alibaba rời xa các giá trị cốt lõi. Jack Ma không thể lèo lái con thuyền thương mại điện tử theo đúng định hướng của mình.

"Alibaba đã đánh mất hào quang của người chơi thống trị", Duncan Clark, nhà sáng lập kiêm Chủ tịch công ty tư vấn BDA tại Bắc Kinh, nói.

Trong lời kêu gọi nhằm đưa Alibaba trở lại vị thế dẫn đầu, Jack Ma nói công ty cần thay đổi để chuẩn bị cho kỷ nguyên "thương mại điện tử AI". Tuy nhiên cho đến nay, khái niệm này vẫn là thuật ngữ mơ hồ. Trong khi đó, Alibaba đang phải đối mặt hàng loạt vấn đề về mô hình hoạt động, định hướng công ty, bên cạnh sự cạnh tranh từ các đối thủ mới nổi.

Dù tuyên bố từ bỏ mọi vai trò tại tập đoàn, Jack Ma vẫn là "lãnh đạo tinh thần" của Alibaba. Tuy nhiên, quy định của cơ quan quản lý không cho phép ông can dự quá sâu vào hoạt động của tập đoàn. Trong cuộc họp với các giám đốc điều hành của Alibaba hồi tháng 5/2023, ông bày tỏ lo ngại tập đoàn có thể đi vào vết xe đổ của Nokia, kêu gọi công ty tập trung trở lại nền tảng thương mại điện tử Taobao và người tiêu dùng để tồn tại trong bối cảnh suy thoái kinh tế và cạnh tranh khốc liệt.

Mai Anh (t/h)