Văn hóa doanh nghiệp: Nguồn lực nội sinh để doanh nghiệp vươn xa

Với chủ đề "Văn hóa doanh nghiệp – Nguồn lực nội sinh cho phát triển bền vững", Diễn đàn do Báo Văn hóa phối hợp với Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa TP. Hà Nội (HANOISME) tổ chức dưới sự chỉ đạo của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (Bộ VHTTDL), đã diễn ra sáng nay tại Khách sạn Hà Nội Daewoo, nhân kỷ niệm 22 năm Ngày Doanh nhân Việt Nam.

Tại diễn đàn, Thứ trưởng Bộ VHTTDL Nguyễn Huy Dũng cho biết: Trong xu hướng hiện nay, khi doanh nghiệp vừa phải giữ gìn bản sắc dân tộc, vừa phải liên tục đổi mới, sáng tạo bằng công nghệ và trí tuệ nhân tạo (AI).

Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Nguyễn Huy Dũng

Vì vậy, Thứ trưởng Nguyễn Huy Dũng gợi mở một số điểm cốt lõi về văn hóa doanh nghiệp. Trong đó nhấn mạnh việc "Thượng tôn pháp luật và giữ trọn chữ tín". Giá trị này được kiểm chứng rõ nhất khi doanh nghiệp đứng trước sự lựa chọn giữa lợi ích trước mắt và việc giữ đúng nguyên bản. Chẳng hạn, khi phát hiện sản phẩm có lỗi, doanh nghiệp cần chủ động thông tin, khắc phục và chịu trách nhiệm đúng như cam kết; thực hiện sòng phẳng, đúng hẹn ngay cả với những đối tác nhỏ.

Bên cạnh đó là việc "Cam kết chất lượng sản phẩm" - đã làm ra sản phẩm thì phải cam kết chất lượng. Tinh thần này phải thấm nhuần từ đội ngũ nhân sự cho đến từng sản phẩm đưa ra thị trường. Và còn là "Văn hóa minh bạch và trung thực".

Với mục tiêu tạo không gian đối thoại đa chiều giữa cơ quan quản lý, giới chuyên gia và doanh nghiệp, diễn đàn tập trung nhận diện những giá trị cốt lõi của văn hóa doanh nghiệp Việt Nam trong giai đoạn mới; chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn và đề xuất giải pháp đưa văn hóa trở thành nền tảng trong chiến lược quản trị, sản xuất và kinh doanh.

Trong phát biểu đề dẫn, ông Nguyễn Anh Vũ, Tổng Biên tập Báo Văn hóa, đặt câu hỏi: điều gì quyết định sức mạnh lâu dài của một doanh nghiệp? Theo ông, đằng sau vốn, công nghệ, nhân lực, thị trường còn có một nguồn lực "khó nhìn thấy trên bảng cân đối kế toán nhưng có thể quyết định cách một doanh nghiệp hành động, ứng xử, vượt qua khủng hoảng và phát triển: đó là văn hóa doanh nghiệp".

Dẫn số liệu của Cục Thống kê, ông cho biết năm 2025 cả nước có gần 297,5 nghìn doanh nghiệp thành lập mới và quay trở lại hoạt động, nhưng cũng có 227,2 nghìn doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường, cho thấy môi trường kinh doanh luôn có sự sàng lọc rất lớn. Trong môi trường ấy, "công nghệ có thể mua, mô hình kinh doanh có thể học", còn điều khó sao chép hơn là cách một tổ chức tư duy, cách con người làm việc với nhau, cách lãnh đạo ra quyết định và cách doanh nghiệp ứng xử với khách hàng, người lao động, đối tác và xã hội.

Toàn cảnh Diễn đàn Văn hóa Doanh nghiệp Việt Nam 2026

Nghiên cứu do Viện Phát triển Doanh nghiệp thuộc VCCI và Blue C công bố cuối năm 2025, khảo sát 505 doanh nghiệp cho thấy điểm trung bình về mức độ trưởng thành trong thực thi văn hóa doanh nghiệp đạt 43,84 điểm, tương đương cấp độ 4 trên thang 6 cấp, tăng 4,12 điểm so với năm 2024. Tuy nhiên, mới 48,51% doanh nghiệp đạt cấp độ 4 trở lên và 27,9% đạt hai cấp độ cao nhất. Theo ông Nguyễn Anh Vũ, khoảng cách từ nhận thức về văn hóa đến quản trị bằng văn hóa vẫn còn khá lớn.

Đặt trong bối cảnh Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 07/01/2026 của Bộ Chính trị và Quyết định số 1157/QĐ-TTg ngày 26/6/2026 của Thủ tướng Chính phủ về Khung chuẩn mực đạo đức, văn hóa kinh doanh, ông khẳng định "đạo đức kinh doanh không phải câu chuyện đứng bên ngoài kinh tế". Doanh nghiệp giữ chữ tín giảm được chi phí của sự nghi ngờ, tổ chức minh bạch tạo dựng được niềm tin; nhìn theo cách đó, niềm tin cũng là vốn, uy tín cũng là tài sản, đạo đức cũng tạo ra giá trị kinh tế. Về chuyển đổi số, ông nhấn mạnh: "Công nghệ có thể giúp doanh nghiệp đi nhanh hơn. Nhưng văn hóa quyết định doanh nghiệp đi nhanh theo hướng nào và có thể đi được bao xa." Việc xây dựng hệ sinh thái văn hóa kinh doanh Việt Nam, theo ông, không thể là việc riêng của từng doanh nghiệp mà cần sự chung tay của Nhà nước, hiệp hội, cơ sở đào tạo và báo chí, "và trên hết, mỗi doanh nhân phải là người trực tiếp định hình văn hóa của chính doanh nghiệp mình".

Ông Hồ Anh Tuấn, Chủ tịch Hiệp hội Phát triển Văn hóa Doanh nghiệp Việt Nam, Trưởng Ban Tổ chức triển khai Cuộc vận động "Xây dựng văn hóa doanh nghiệp Việt Nam" (BTC 248), nguyên Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, cho rằng văn hóa phải được nhận diện ngay trong cách doanh nghiệp vận hành. Giao hàng trễ có thể do thiếu vốn, thiết bị, nhưng cũng có thể do bán hàng hứa vượt khả năng hay mỗi phòng ban chỉ tối ưu chỉ tiêu riêng. Doanh nghiệp coi trọng chất lượng nhưng chỉ thưởng sản lượng đang khuyến khích bỏ qua lỗi. "Văn hoá định hướng lựa chọn; quản trị phân bổ quyền hạn, trách nhiệm và động lực để lựa chọn ấy được thực thi."

Ông Hồ Anh Tuấn, Chủ tịch Hiệp hội Phát triển Văn hóa Doanh nghiệp Việt Nam, Trưởng Ban Tổ chức triển khai Cuộc vận động "Xây dựng văn hóa doanh nghiệp Việt Nam" (BTC 248) phát biểu tại Diễn đàn.

Chủ tịch Hiệp hội Phát triển Văn hóa Doanh nghiệp Việt Nam chỉ ra bốn cơ chế chuyển văn hóa thành năng lực cạnh tranh: giảm chi phí của sự thiếu tin cậy, nâng chất lượng phối hợp, tăng năng lực học hỏi và đổi mới, và tạo sự khác biệt có giá trị từ bản sắc. Đồng thời, ông nhấn mạnh văn hóa còn có giá trị đối với phẩm giá con người và trách nhiệm xã hội ngay cả khi lợi ích tài chính chưa xuất hiện, bởi "không thể lấy lợi nhuận làm điều kiện để giữ liêm chính hay tôn trọng con người". Từ kinh nghiệm của Toyota, nghiên cứu của Nicholas Bloom và cộng sự (2013) cùng khuyến nghị của OECD, ông rút ra ba yêu cầu: gắn giá trị với quyền hành động, kiểm chứng thay đổi và phối hợp nhiều chủ thể.

Trong khi đó, TS. Chử Đức Hoàng, Chánh Văn phòng Quỹ Đổi mới công nghệ quốc gia, Bộ Khoa học và Công nghệ, cho rằng phép thử của văn hóa sáng tạo nằm ở cách ứng xử với một đề xuất khác thông lệ: người lao động được lắng nghe hay phải làm như cũ, thử nghiệm chưa thành công được phân tích để học hỏi hay chỉ để tìm người chịu lỗi. Theo ông, thúc đẩy văn hóa đổi mới không nên bắt đầu bằng yêu cầu mọi doanh nghiệp phải xây phòng nghiên cứu lớn, mà từ vấn đề thật như chất lượng chưa ổn định hay quy trình thiếu hiệu quả. Ông đề xuất nhìn văn hóa đổi mới qua năm thành tố: cam kết của lãnh đạo, khả năng học hỏi và đề xuất của con người, quy trình quản trị, thử nghiệm có trách nhiệm và kết nối mở với đối tác.

TS. Chử Đức Hoàng, Chánh Văn phòng Quỹ Đổi mới công nghệ quốc gia, Bộ Khoa học và Công nghệ.

Về chính sách, ông nhắc Nghị quyết 57-NQ/TW đặt mục tiêu đến năm 2030 có trên 40% doanh nghiệp có hoạt động đổi mới sáng tạo, và Điều 38 Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo đã xác định văn hóa đổi mới sáng tạo, cho thấy văn hóa đổi mới "đã có căn cứ pháp lý, không chỉ là thông điệp vận động". Tuy nhiên, chấp nhận rủi ro không đồng nghĩa với bỏ trách nhiệm: không thể suy diễn mọi dự án thất bại đều được miễn nghĩa vụ hoàn trả kinh phí. Các ưu đãi như chi phí nghiên cứu và phát triển được trừ tối đa 200% theo Nghị định 320/2025/NĐ-CP, trích tối đa 20% thu nhập tính thuế lập Quỹ phát triển khoa học và công nghệ, hay hỗ trợ lãi suất theo Nghị định 268/2025/NĐ-CP đều không phải quyền lợi tự động và đòi hỏi doanh nghiệp đối chiếu đúng điều kiện, hồ sơ.

Từ thực tế của Quỹ, ông dẫn thông báo tài trợ nhiệm vụ đổi mới công nghệ ứng dụng AI năm 2026: ngân sách tài trợ tối đa 50% tổng kinh phí, không quá 3 tỷ đồng mỗi nhiệm vụ, doanh nghiệp đối ứng tối thiểu 50% bằng tiền mặt, thời gian thực hiện không quá 12 tháng. Đây là cơ chế cùng đầu tư, không phải tài trợ toàn bộ hay bảo đảm mọi đề xuất được chấp thuận. Ông đề xuất năm nhóm hành động để thảo luận là đo được, làm thử, có tiền, nối mạng và lan tỏa, và kết luận: "Chính sách có thể mở đường và chia sẻ một phần rủi ro, nhưng không thay quyết tâm của lãnh đạo."

Cũng tại diễn đàn, ông Lê Quang Vũ, CEO Blue C cũng chỉ ra ba hiểu nhầm phổ biến: Thứ nhất, đổi mới sáng tạo không nhất thiết là làm điều lớn và khác biệt, mà có thể bắt đầu từ một câu hỏi rất nhỏ như có cách nào làm việc này tốt hơn không. Thứ hai, đổi mới không phải việc của một nhóm người đặc biệt, bởi người ở gần vấn đề thường nhìn thấy cơ hội cải tiến sớm nhất. Thứ ba, truyền thông tốt không thể thay thế cho cơ chế: "Nhân viên không ngại sáng tạo. Điều họ ngại là sáng tạo xong không ai nghe."

Theo CEO Blue C, một tổ chức không thể vừa yêu cầu nhân viên đổi mới vừa trừng phạt mọi sai số. Ông đặt câu hỏi cho mỗi doanh nghiệp: trong tổ chức này, một người bình thường có thể nhìn thấy vấn đề, nói lên ý tưởng, được thử nghiệm, được học từ kết quả và được ghi nhận hay không: "Nếu câu trả lời là có, đổi mới sáng tạo đã bắt đầu có đất để sống."

Trong khuôn khổ chương trình, diễn đàn cũng thảo luận chủ để “Xây dựng văn hóa doanh nghiệp – Từ bản sắc doanh nghiệp đến giá trị thương hiệu và năng lực cạnh tranh”, với sự điều phối, tham gia của các chuyên gia, lãnh đạo Trường Đại học Intracom. Sự kiện được kỳ vọng tạo thêm động lực để cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam phát huy bản sắc, nâng cao năng lực cạnh tranh và đóng góp vào khát vọng phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.