Tăng sức hút xe buýt, TP. Hồ Chí Minh tính phương án miễn phí toàn bộ vé

Sở Xây dựng TP. Hồ Chí Minh vừa trình UBND TP. Hồ Chí Minh dự thảo nghị quyết của HĐND TP về chính sách hỗ trợ người sử dụng vận tải hành khách công cộng bằng xe buýt, với trọng tâm là xem xét miễn phí vé cho người dân ngay trong năm 2026.

Tỷ lệ đi xe buýt còn thấp, chưa đạt kỳ vọng

Theo Sở Xây dựng, việc xây dựng chính sách nhằm cụ thể hóa chủ trương phát triển giao thông công cộng, trong đó ngân sách nhà nước giữ vai trò chủ đạo cả về đầu tư hạ tầng và hỗ trợ vận hành. Mục tiêu hướng đến là nâng cao chất lượng phục vụ, giảm ùn tắc, tai nạn giao thông và cải thiện môi trường sống đô thị.

Thành phố đặt mục tiêu đến năm 2025, vận tải hành khách công cộng đảm nhận 15% nhu cầu đi lại (trong đó xe buýt chiếm 7,23%) và đến năm 2030 đạt 25% (xe buýt chiếm 12,13%). Tuy nhiên, thực tế năm 2025, tỷ lệ này mới đạt khoảng 7%, riêng xe buýt chỉ khoảng 1,6%, cho thấy khoảng cách lớn so với mục tiêu đề ra.

Tăng sức hút xe buýt, TP. Hồ Chí Minh tính phương án miễn phí toàn bộ vé

Dù sản lượng vận tải hành khách công cộng năm 2025 đạt 576,8 triệu lượt, tăng 13,8% so với năm trước, trong đó xe buýt đạt gần 97 triệu lượt (tăng 5,9%), nhưng mức tăng này vẫn chưa đủ để tạo chuyển biến rõ rệt về thói quen đi lại của người dân.

Hiện TP. Hồ Chí Minh có 180 tuyến xe buýt với gần 19.600 chuyến mỗi ngày, do 42 đơn vị vận tải khai thác, tổng cộng 2.432 phương tiện. Trong đó, hơn 56% là xe sử dụng năng lượng sạch như điện và khí CNG, hướng tới mục tiêu đến năm 2030 chuyển đổi 100% sang phương tiện xanh.

Về hạ tầng, thành phố đã hình thành 37 bến bãi, hơn 6.200 điểm dừng, đồng thời đẩy mạnh chuyển đổi số với hệ thống vé điện tử, ứng dụng MultiGO và trung tâm điều hành giám sát trực tuyến. Chính sách trợ giá hiện nay vẫn dựa trên nguyên tắc ngân sách bù đắp chênh lệch giữa chi phí vận hành và doanh thu bán vé, với kinh phí năm 2025 hơn 1.384 tỷ đồng và dự kiến năm 2026 khoảng 1.334 tỷ đồng.

Bên cạnh đó, TP đã triển khai miễn, giảm vé cho nhiều đối tượng như người cao tuổi, trẻ em, người khuyết tật, đồng thời thí điểm miễn phí trong một số dịp lễ, ghi nhận lượng hành khách tăng từ 20–34%.

Tuy vậy, Sở Xây dựng đánh giá việc thu hút người dân vẫn gặp nhiều trở ngại do mạng lưới chưa phủ kín, thiếu làn ưu tiên, hạ tầng trung chuyển hạn chế, chưa có vé liên thông giữa các loại hình giao thông, cùng với sự cạnh tranh lớn từ phương tiện cá nhân.

Ba phương án miễn phí vé xe buýt

Để tạo “cú hích” cho giao thông công cộng, Sở Xây dựng đề xuất ba phương án hỗ trợ hành khách trên các tuyến xe buýt có trợ giá.

Phương án thứ nhất là Nhà nước mua doanh thu chuyến xe, cho phép người dân sử dụng miễn phí hoàn toàn mà không cần định danh. Cách làm này thuận tiện nhưng hạn chế trong quản lý dữ liệu và chưa khuyến khích thanh toán không tiền mặt, với kinh phí dự kiến khoảng 358 tỷ đồng.

Phương án thứ hai là thanh toán cho đơn vị vận tải dựa trên sản lượng hành khách thực tế và giá vé bình quân. Phương án này dễ triển khai song tiềm ẩn rủi ro sai lệch số liệu, với chi phí dự kiến dao động từ 327 đến 621 tỷ đồng tùy theo kịch bản tăng trưởng.

Phương án thứ ba là ngân sách chi trả trực tiếp tiền vé thông qua hệ thống vé điện tử. Người dân sử dụng thẻ ngân hàng, ví điện tử, ứng dụng hoặc căn cước công dân để quét khi lên xe, hệ thống ghi nhận nhưng không thu tiền. Đây cũng là phương án đang được áp dụng, giúp minh bạch dữ liệu, thúc đẩy chuyển đổi số và thanh toán không tiền mặt.

Theo Sở Xây dựng, việc lựa chọn phương án phù hợp cần cân nhắc tổng thể giữa hiệu quả tài chính, khả năng kiểm soát và mục tiêu thay đổi hành vi đi lại của người dân. Trong dài hạn, chính sách này được kỳ vọng sẽ góp phần nâng tỷ lệ sử dụng giao thông công cộng, giảm áp lực hạ tầng và hướng tới phát triển đô thị bền vững tại TP. Hồ Chí Minh.