Sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo và bài toán nguồn nhân lực ở Việt Nam

Trí tuệ nhân tạo (AI) đang trở thành một lĩnh vực phát triển mạnh mẽ và đặt ra những thách thức lớn về nguồn nhân lực. Để đối phó với sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo và đảm bảo sự phát triển bền vững trong lĩnh vực khoa học công nghệ, các đại biểu Quốc hội đã đề xuất tăng cường đầu tư ngân sách và thu hút sự tham gia của cộng đồng xã hội, cùng với việc cung cấp chế độ đãi ngộ thỏa đáng cho các nhà khoa học Việt Nam ở trong và ngoài nước.

Đại biểu Phạm Khánh Phong Lan (Đoàn TP Hồ Chí Minh) cho rằng việc đánh giá hiệu quả và tính ứng dụng trong thực tiễn của các đề tài nghiên cứu khoa học là một thách thức không dễ dàng. Đại biểu bày tỏ mong muốn với Bộ Khoa học và Công nghệ rằng họ cần thể hiện vai trò quan trọng của mình trong điều hành và điều phối hoạt động, nhằm đưa các thành tựu khoa học công nghệ vào đời sống thực.

Đại biểu Lan cho biết: "Ai cũng hiểu lợi ích của khoa học công nghệ là để tăng năng suất lao động và hiệu quả sản xuất. Bộ Khoa học và Công nghệ có thể tác động thông qua chính sách để phát triển khoa học công nghệ." Bà nhấn mạnh trách nhiệm của Bộ Khoa học và Công nghệ là tổng kết, đánh giá và đưa ra những đề xuất tham mưu, bao gồm cả việc thay đổi cơ chế chính sách, nhằm khắc phục tình trạng bao cấp hiện tại.

Bà Lan nêu rõ: "Không một quốc gia nào chi trả cho các đề tài nghiên cứu khoa học từ ngân sách, vì điều này sẽ tạo ra nhiều thủ tục không tốt về cơ chế xin - cho". Bà cho biết, hầu hết các quốc gia phát triển xem nghiên cứu khoa học là trách nhiệm của các doanh nghiệp. Các doanh nghiệp phải nhận thấy lợi ích khi áp dụng khoa học công nghệ và kỹ thuật mới vào hoạt động sản xuất của mình. Để làm được điều đó, họ phải thiết lập mối liên kết với các nhà khoa học, trung tâm nghiên cứu và trường đại học, đồng thời đầu tư vào nghiên cứu và có hệ thống giám sát.

Trong khi đó, Nhà nước có thể hỗ trợ bằng cách áp dụng các chính sách thuế ưu đãi, thậm chí miễn thuế cho các doanh nghiệp đầu tư vào nghiên cứu khoa học.

Đại biểu Lan cho rằng, Bộ Khoa học và Công nghệ cần xem xét lại và đưa ra những đề xuất thay đổi. "Cách làm của chúng ta có thể đúng ở giai đoạn nào đó, nhưng hiện tại đã đến lúc phải thay đổi để cạnh tranh với các quốc gia khác."

Bà nhấn mạnh rằng chính sách nghiên cứu khoa học công nghệ cần tạo ra môi trường thuận lợi, giảm thuế, hỗ trợ và tôn vinh những cá nhân, tổ chức muốn tham gia vào việc phát triển công nghệ.

Đại biểu Phạm Văn Hòa (Đoàn Đồng Tháp) đã chỉ ra nguyên nhân cho việc thiếu hụt số lượng nhà khoa học hàng đầu, không đạt tầm quốc tế ở Việt Nam. Ông cho rằng, đầu tư vào lĩnh vực khoa học và công nghệ, bao gồm cả ngân sách và xã hội hóa, vẫn chưa đủ thỏa đáng.

Các doanh nghiệp hiện chưa thực sự quan tâm và đầu tư mạnh vào nghiên cứu khoa học và công nghệ để cải thiện chất lượng, giảm giá thành sản phẩm và tăng năng suất lao động. Thường chỉ các doanh nghiệp lớn có tài chính mạnh mới có khả năng đầu tư, trong khi đa số các doanh nghiệp nhỏ và vừa gần như không có khả năng này.

Đại biểu cũng nhấn mạnh rằng sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo hiện nay đặt ra những thách thức lớn cho Việt Nam, đặc biệt là về nguồn nhân lực. Do đó, cần tăng cường đầu tư ngân sách và thu hút sự tham gia xã hội vào lĩnh vực khoa học và công nghệ. Đồng thời, cần có chế độ đãi ngộ thích đáng để thu hút các nhà khoa học hàng đầu trong nước và cả những nhà khoa học Việt Nam đang sinh sống ở nước ngoài để tham gia vào nghiên cứu và phát triển khoa học công nghệ nói chung, cũng như trí tuệ nhân tạo nói riêng.

Ngoài ra, việc giáo dục và nâng cao nhận thức cho người dân và cán bộ quản lý về tầm quan trọng của trí tuệ nhân tạo cũng là rất cần thiết. Điều này sẽ tạo điều kiện cho sự chuyển biến và phát triển trong lĩnh vực khoa học công nghệ.

Vũ Quý