Theo thông tin từ cơ quan chức năng, ông Nguyễn Hải Bình - Phó Chủ tịch Hiệp hội Sáng tạo và Bản quyền tác giả Việt Nam, đồng thời là Tổng giám đốc BH Media bị khởi tố trong vụ án liên quan hành vi khai thác, sử dụng tác phẩm âm nhạc khi chưa được sự đồng ý của chủ sở hữu quyền tác giả. Cùng vụ án, ca sĩ Quang Lập và nhiều cá nhân hoạt động trong lĩnh vực giải trí, truyền thông số cũng bị khởi tố để điều tra theo quy định của pháp luật về sở hữu trí tuệ.
 |
| Bị can Nguyễn Hải Bình. Ảnh: Bộ Công an |
Điểm khiến vụ việc tạo ra tác động lớn nằm ở vai trò của ông Nguyễn Hải Bình trong lĩnh vực bản quyền. Không chỉ điều hành doanh nghiệp hoạt động mạnh trên nền tảng số, ông Bình còn tham gia lãnh đạo một tổ chức nghề nghiệp liên quan đến quyền tác giả.
Điều này khiến vụ án vượt ra ngoài phạm vi tranh chấp thương mại thông thường. Giới luật sư nhận định đây là vụ việc có tính điển hình đối với thị trường nội dung số, bởi lần đầu tiên một nhân sự cấp cao trong lĩnh vực bản quyền bị xử lý hình sự liên quan hành vi xâm phạm quyền tác giả.
Theo Điều 225 Bộ luật Hình sự, hành vi sao chép, phân phối hoặc truyền đạt tác phẩm tới công chúng mà không được phép của chủ sở hữu quyền tác giả có thể bị xử lý hình sự nếu thu lợi bất chính hoặc gây thiệt hại ở mức luật định.
| Ngày 15/5, Bộ Công an cho biết Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu (C03) đã khởi tố 5 vụ án hình sự về tội Xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan theo Điều 225 Bộ luật Hình sự. |
Trong nhiều năm, phần lớn tranh chấp bản quyền tại Việt Nam chủ yếu dừng ở xử phạt hành chính hoặc yêu cầu gỡ nội dung. Tuy nhiên, việc khởi tố đồng loạt nhiều vụ án cho thấy cơ quan chức năng đang thay đổi cách tiếp cận, đặc biệt với các hoạt động khai thác thương mại trên nền tảng số.
Sự phát triển nhanh của YouTube, TikTok và các nền tảng phát hành nhạc trực tuyến đã tạo ra nguồn doanh thu lớn cho ngành nội dung số. Song đi cùng tốc độ tăng trưởng là tình trạng sử dụng tác phẩm thiếu minh bạch về quyền sở hữu và phạm vi khai thác.
Nhiều doanh nghiệp vận hành theo mô hình mua bản ghi, nhưng chưa hoàn thiện quyền liên quan đến biểu diễn, phân phối hoặc thương mại hóa trên môi trường số. Một số trường hợp chỉ ký thỏa thuận với ca sĩ hoặc đơn vị sản xuất mà chưa có sự đồng ý đầy đủ từ chủ sở hữu tác phẩm gốc.
Giới chuyên môn cho rằng đây chính là “vùng tối” khiến thị trường phát sinh nhiều tranh chấp trong thời gian qua.
BH Media từng nhiều lần vướng tranh cãi liên quan việc quản lý và khai thác nội dung trên YouTube. Các vụ việc trước đây cho thấy ranh giới giữa quyền quản lý bản ghi, quyền phát hành nội dung và quyền sở hữu tác phẩm tại Việt Nam vẫn còn nhiều điểm chưa được hiểu thống nhất.
Sau vụ án, áp lực tuân thủ pháp lý được dự báo sẽ gia tăng mạnh với doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực giải trí, truyền thông và nền tảng số.
Các đơn vị khai thác âm nhạc trên YouTube, livestream biểu diễn, sản xuất chương trình hoặc phân phối nội dung trực tuyến sẽ phải rà soát lại toàn bộ hợp đồng cấp phép, quyền khai thác và cơ chế chia sẻ doanh thu với tác giả.
Chuyên gia sở hữu trí tuệ nhận định thị trường đang bước vào giai đoạn mà bản quyền không còn là vấn đề hình thức, mà trở thành tài sản kinh tế có giá trị pháp lý rõ ràng. Nếu trước đây doanh nghiệp ưu tiên tốc độ phát hành và tăng lượt xem, thì hiện nay bài toán pháp lý được đặt ngang với bài toán doanh thu.
Việc ca sĩ Quang Lập bị khởi tố cũng gây chú ý bởi đây là gương mặt có lượng người theo dõi lớn trên nền tảng nhạc số.
 |
| Diệp Văn Lập (nghệ danh ca sĩ Quang Lập) tại cơ quan điều tra. Ảnh:Bộ Công an |
Hiện, hành vi sai phạm cụ thể của nam ca sĩ chưa được công bố, do C03 đang tiếp tục mở rộng điều tra, làm rõ hành vi của người liên quan; đồng thời xác minh tài sản phục vụ việc thu hồi theo quy định.
Năm 2021, một nhạc sĩ trẻ công khai phản ánh việc 17 ca khúc của mình bị đăng ký bản quyền sau khi ký hợp đồng với phía Quang Lập. Người này cho rằng ban đầu chỉ đồng ý cho sử dụng tác phẩm, nhưng sau đó phát hiện hợp đồng có nội dung chuyển nhượng quyền tác giả, dẫn đến nhiều video trên YouTube bị đánh dấu bản quyền và gỡ bỏ.
Phía Quang Lập khi đó cho biết việc sử dụng các ca khúc được thực hiện trên cơ sở hợp đồng và thỏa thuận giữa các bên.
Ngoài ra, Trung tâm Giọng ca để đời - nơi ông Lập sáng lập - cũng từng được nhắc đến trong các tranh luận liên quan việc khai thác, quản lý nội dung nhạc bolero trên nền tảng số.
Tuy nhiên, trọng tâm của vụ án không nằm ở cá nhân nghệ sĩ mà ở chuỗi hoạt động khai thác thương mại tác phẩm trên môi trường số. Cơ quan điều tra đang xem xét trách nhiệm của các cá nhân, doanh nghiệp tham gia sản xuất, phát hành và kinh doanh nội dung có dấu hiệu vi phạm quyền tác giả. Trong bối cảnh Việt Nam thúc đẩy phát triển công nghiệp văn hóa, vụ việc được cho là sẽ tạo ra tác động mạnh tới cách vận hành của thị trường âm nhạc và nội dung số trong thời gian tới.
| Điều 225. Tội xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan 1. Người nào không được phép của chủ thể quyền tác giả, quyền liên quan mà cố ý thực hiện một trong các hành vi sau đây, xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan đang được bảo hộ tại Việt Nam với quy mô thương mại hoặc thu lợi bất chính từ 50.000.000 đồng đến dưới 300.000.000 đồng hoặc gây thiệt hại cho chủ thể quyền tác giả, quyền liên quan từ 100.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng hoặc hàng hóa vi phạm trị giá từ 100.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng, thì bị phạt tiền từ 50.000.000 đồng đến 300.000.000 đồng hoặc phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm: a) Sao chép tác phẩm, bản ghi âm, bản ghi hình; b) Phân phối đến công chúng bản sao tác phẩm, bản sao bản ghi âm, bản sao bản ghi hình. 2. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tiền từ 300.000.000 đồng đến 1.000.000.000 đồng hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm: a) Có tổ chức; b) Phạm tội 02 lần trở lên; c) Thu lợi bất chính 300.000.000 đồng trở lên; d) Gây thiệt hại cho chủ thể quyền tác giả, quyền liên quan 500.000.000 đồng trở lên; đ) Hàng hóa vi phạm trị giá 500.000.000 đồng trở lên. 3. Người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 200.000.000 đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm. 4. Pháp nhân thương mại nào không được phép của chủ thể quyền tác giả, quyền liên quan mà cố ý thực hiện hành vi quy định tại khoản 1 Điều này, với quy mô thương mại hoặc thu lợi bất chính từ 200.000.000 đồng đến dưới 300.000.000 đồng hoặc gây thiệt hại cho chủ thể quyền tác giả, quyền liên quan từ 300.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng hoặc hàng hóa vi phạm trị giá từ 300.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng; thu lợi bất chính từ 100.000.000 đồng đến dưới 200.000.000 đồng hoặc gây thiệt hại cho chủ thể quyền tác giả, quyền liên quan từ 100.000.000 đồng đến dưới 300.000.000 đồng hoặc hàng hóa vi phạm trị giá từ 100.000.000 đồng đến dưới 300.000.000 đồng nhưng đã bị xử phạt vi phạm hành chính về một trong các hành vi quy định tại Điều này hoặc đã bị kết án về tội này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm, thì bị phạt tiền từ 300.000.000 đồng đến 1.000.000.000 đồng. 5. Pháp nhân thương mại phạm tội thuộc trường hợp quy định tại khoản 2 Điều này, thì bị phạt tiền từ 1.000.000.000 đồng đến 3.000.000.000 đồng hoặc đình chỉ hoạt động có thời hạn từ 06 tháng đến 02 năm. 6. Pháp nhân thương mại còn có thể bị phạt tiền từ 100.000.000 đồng đến 300.000.000 đồng, cấm kinh doanh, cấm hoạt động trong một số lĩnh vực nhất định hoặc cấm huy động vốn từ 01 năm đến 03 năm. |
