PGS.TS Trần Đình Thiên: Kinh tế tư nhân vẫn chưa "đóng đúng vai, tròn vai"

PGS.TS Trần Đình Thiên – nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam cho rằng, kinh tế tư nhân vẫn chưa 'đóng đúng vai, tròn vai'.

Sáng nay (26/5), tại Hội thảo khoa học với chủ đề “Kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế”, PGS.TS Trần Đình Thiên - nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam - đã có bài phát biểu về vai trò chiến lược của khu vực kinh tế tư nhân (KTTN) trong hành trình phát triển và hội nhập quốc tế của Việt Nam.

Kinh tế tư nhân - Động lực quan trọng nhất để Việt Nam vươn lên

PGS.TS Trần Đình Thiên nhìn nhận, hành trình 40 năm đổi mới của kinh tế tư nhân (KTTN) là một cuộc chuyển mình mang tính cách mạng trong tư duy và hành động. Từ chỗ chưa được công nhận, khu vực tư nhân giờ đây được khẳng định là “động lực tăng trưởng quan trọng nhất”, một trụ cột của sự thịnh vượng quốc gia.

Ông nhấn mạnh các mốc quan trọng: năm 1986 đánh dấu sự thừa nhận chính thức kinh tế tư nhân khi Việt Nam lựa chọn thể chế kinh tế thị trường; năm 2011 lần đầu tiên xác định kinh tế tư nhân là động lực tăng trưởng; đến năm 2017 và đặc biệt là năm 2025, tầm quan trọng của kinh tế tư nhân tiếp tục được khẳng định mạnh mẽ khi được ghi nhận là động lực quan trọng nhất.

"Hành trình 40 năm đổi mới đã tạo ra sự thay đổi căn bản, mang tính cách mạng trong nhận thức lý luận và hành động, từ đó hình thành niềm tin và động lực để Việt Nam bước vào cuộc đua phát triển trên trường quốc tế", PGS.TS Trần Đình Thiên khẳng định.

Không thể có một nền kinh tế thị trường đúng nghĩa nếu thiếu vắng khu vực kinh tế tư nhân. PGS.TS Trần Đình Thiên nhấn mạnh, kinh tế tư nhân chính là lực lượng đã tạo ra của cải, việc làm, thu nhập và đóng góp đáng kể vào GDP, xuất nhập khẩu cũng như ngân sách nhà nước.

Dẫn chứng từ thực tiễn quốc tế, PGS.TS Trần Đình Thiên chỉ rõ, thành công của các nền kinh tế thị trường tự do, đặc biệt là những nền kinh tế thần kỳ châu Á, cho thấy điểm chung là đều coi trọng đúng tầm vai trò của kinh tế tư nhân. Điển hình như tại Hàn Quốc, nhà nước đóng vai trò kiến tạo trong khi khu vực tư nhân làm nền tảng - các tập đoàn Cheabol dẫn dắt và cạnh tranh quốc tế thúc đẩy tăng trưởng.

Trở lại với bối cảnh Việt Nam, ông nhấn mạnh chính khu vực tư nhân đã giúp nền kinh tế thoát khỏi khủng hoảng trong giai đoạn đổi mới từ năm 1986, vực dậy nhanh chóng và hội nhập quốc tế một cách tự tin, điều mà kinh tế quốc doanh hay kinh tế tập thể không làm được thời điểm đó.

Toàn cảnh Hội thảo khoa học với chủ đề “Kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế”

Kinh tế tư nhân vẫn chưa “đóng đúng vai, tròn vai”

Khu vực kinh tế tư nhân hiện đã đóng góp đáng kể, chiếm 50,6% GDP, 25–26% kim ngạch xuất nhập khẩu, 30% ngân sách nhà nước và tạo ra 83% việc làm, điều này cho thấy vai trò hàng đầu của khu vực này trong nền kinh tế. Dù đã đóng góp lớn nhưng thực lực của kinh tế tư nhân hiện nay vẫn còn yếu. Theo PGS.TS Trần Đình Thiên, khu vực này vẫn còn manh mún, nhỏ lẻ, chưa hình thành được chuỗi giá trị toàn cầu, thiếu sức sáng tạo và chưa dẫn dắt khoa học công nghệ, chưa thành lực lượng chính đóng góp vai trò trụ cột trong cạnh tranh quốc tế.

Ngoài ra, dù đã được xác định về mặt nhận thức lý luận và đường lối là "động lực quan trọng nhất" của nền kinh tế, nhưng kinh tế tư nhân vẫn chưa phát huy tương xứng vai trò, chưa “đóng đúng vai, tròn vai”, khiến nền kinh tế nhìn chung vẫn tăng trưởng chưa đúng tầm, lãng phí tiềm năng, lợi thế và tiếp tục đối mặt với nguy cơ tụt hậu, rơi vào bẫy thu nhập trung bình.

Theo ông Thiên, trong bối cảnh thế giới đầy biến động và bất ổn, thời đại phát triển đang bị đảo chiều bởi những thay đổi nhanh chóng về công nghệ và trật tự toàn cầu, mục tiêu của Việt Nam là phải đi lên, sánh vai và vươn tới sự thịnh vượng bằng cách tận dụng các trụ cột mới như kinh tế số, kinh tế tri thức, công nghệ cao, trí tuệ sáng tạo và trí tuệ nhân tạo.

"Để hiện thực hóa mục tiêu đó, Việt Nam buộc phải trông cậy chủ yếu vào lực lượng doanh nghiệp trong nước, trong đó kinh tế tư nhân đóng vai trò nền tảng, các tập đoàn kinh tế tư nhân phải trở thành trụ cột dẫn dắt các chuỗi sản xuất toàn cầu của Việt Nam. Kinh tế tư nhân mang sứ mệnh là động lực quan trọng nhất cho phát triển, đưa nền kinh tế Việt Nam lên một tầm cao mới, trở thành thế lực có vị thế trong hệ thống kinh tế toàn cầu, đồng thời bảo đảm năng lực cạnh tranh quốc gia và xây dựng một nền kinh tế tự cường. Để làm được điều đó, lực lượng doanh nghiệp Việt Nam cần được trang bị những năng lực mới – từ trí tuệ sáng tạo đến bản lĩnh khôn ngoan – đi kèm với hệ sinh thái nền tảng bao gồm hạ tầng, nguồn nhân lực, thể chế, tài chính, công nghệ, mạng lưới và chuỗi liên kết hiệu quả", ông Thiên nhấn mạnh

Nghị quyết số 68 của Bộ Chính trị chính là bước ngoặt lịch sử

PGS.TS Trần Đình Thiên cũng đặt ra loạt câu hỏi lớn mang tính then chốt rằng, Nhà nước cần làm gì để xây dựng một lực lượng doanh nghiệp Việt Nam mạnh mẽ và làm gì để khu vực kinh tế tư nhân phát triển xứng tầm, tròn vai.

Theo ông, Nghị quyết số 68 của Bộ Chính trị chính là bước ngoặt lịch sử, đánh dấu sự công nhận toàn diện kinh tế tư nhân là động lực quan trọng nhất và là lực lượng tiên phong. Chỉ trong vòng một tháng kể từ khi Nghị quyết số 68 của Bộ Chính trị được ban hành, một loạt chính sách quan trọng đã nhanh chóng được thể chế hóa qua Nghị quyết 198 của Quốc hội và Chương trình hành động của Chính phủ. Tinh thần xuyên suốt là cởi trói để phát triển, không dựa trên ưu đãi đơn lẻ, mà tập trung vào xóa bỏ phân biệt đối xử, bảo đảm quyền tự do kinh doanh và cạnh tranh bình đẳng giữa các thành phần kinh tế.

Các giải pháp được xác định rõ ràng, bao gồm: không hình sự hóa hoạt động kinh doanh, giảm tối đa các cuộc thanh tra, kiểm tra, không hồi tố gây bất lợi cho doanh nghiệp, chuyển từ cơ chế tiền kiểm sang hậu kiểm, và đặc biệt là tạo điều kiện thuận lợi để doanh nghiệp tiếp cận các nguồn lực như đất đai, vốn.

Đồng thời, Chính phủ cũng khuyến khích khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo, hỗ trợ doanh nghiệp vươn ra toàn cầu (“Go Global”), và bảo trợ cho sự hình thành các doanh nghiệp tiên phong, dẫn dắt nền kinh tế.

Theo ông Thiên, đây là bước đi cụ thể hóa Nghị quyết số 68 - một trong “Bộ tứ chiến lược” cùng với các Nghị quyết 57 (về khoa học công nghệ), Nghị quyết 59 (về hội nhập quốc tế), và Nghị quyết 66 (về cải cách thể chế) – tạo nên nền tảng đột phá thời đại, sắp xếp lại bộ máy và kiến tạo lại hệ sinh thái phát triển quốc gia. Trong đó, kinh tế tư nhân không chỉ được xác định là “một động lực tăng trưởng quan trọng nhất” mà còn là “lực lượng tiên phong phát triển”.

Để phát triển kinh tế tư nhân Việt Nam xứng tầm, PGS.TS Nguyễn Đình Thiên đề xuất cần xác lập rõ chức năng của khu vực doanh nghiệp nhà nước trong mối quan hệ với toàn bộ khu vực doanh nghiệp Việt Nam nói chung và khu vực tư nhân nói riêng, theo hướng hỗ trợ, tạo điều kiện thúc đẩy và lan tỏa phát triển. Ông cũng cho rằng, trong khu vực kinh tế tư nhân, cần ưu tiên phát triển khối doanh nghiệp tư nhân nội địa - lực lượng trực tiếp tạo việc làm, tăng thu nhập, góp phần hiện thực hóa mục tiêu xã hội chủ nghĩa thông qua việc chuyển hộ cá thể thành doanh nghiệp, cắt giảm thủ tục hành chính và cải thiện môi trường kinh doanh. Đồng thời, phải xây dựng và hỗ trợ phát triển các chuỗi sản xuất trong nước, với vai trò dẫn dắt của các tập đoàn kinh tế tư nhân Việt Nam và sự tham gia sâu rộng của các doanh nghiệp trong nước.