Mỗi độ xuân về, khi đất trời giao hòa, Đền Đại An (xã Mậu A, tỉnh Lào Cai) lại trở thành điểm hội tụ linh thiêng của lòng người. Từ bao đời nay, lễ hội nơi đây không chỉ mở đầu cho một năm mới an lành mà còn là hành trình trở về cội nguồn, nơi con người gửi gắm ước vọng bình an, no đủ và sự tiếp nối bền vững của truyền thống văn hóa dân tộc.
 |
| Cổng Tam Quan Đền Đại An |
Đền Đại An, còn được nhân dân quen gọi là Đền Bục, tọa lạc tại thôn Đại An, xã Mậu A, bên bờ thượng lưu sông Hồng. Theo tư liệu lịch sử và ký ức cộng đồng, đền được xây dựng từ thế kỷ XIX, gắn với quá trình khai phá, lập làng của cư dân vùng trung du – miền núi phía Bắc. Thuở ban đầu, ngôi đền chỉ là mái tranh tre, nứa lá giản dị nhưng ấm cúng, là chốn linh thiêng để người dân gửi gắm niềm tin vào các đấng thần linh phù hộ cho cuộc sống yên bình.
Đền thờ Tam vị Tôn Thần gồm Sơn Tinh Đại Vương, Cao Sơn Đại Vương và Quý Minh Đại Vương – những vị thần tiêu biểu trong tín ngưỡng dân gian Việt Nam, gắn với huyền thoại dựng nước, giữ nước, trị thủy và bảo vệ mùa màng. Bên cạnh đó, đền còn thờ vọng Thánh Mẫu Thượng Ngàn – vị Mẫu cai quản non xanh, rừng núi, biểu trưng cho sự sinh sôi và che chở của thiên nhiên. Sự hội tụ của tín ngưỡng thờ thần núi, thần sông và tín ngưỡng thờ Mẫu đã tạo nên chiều sâu tâm linh đặc biệt, làm nên bản sắc riêng có của Đền Đại An.
 |
| Đền Đại An trung tâm sinh hoạt văn hóa – tâm linh quan trọng của cộng đồng các dân tộc trên địa bàn xã Mậu A |
Trải qua nhiều biến động lịch sử, ngôi đền cũng chịu không ít thăng trầm. Thập niên 1940, chiến tranh và thời gian khiến đền hư hại nặng nề. Giai đoạn 1960–1976, trong bối cảnh lịch sử đặc biệt, đền từng được sử dụng làm nơi hội họp, lớp học. Tuy vậy, các đồ thờ tự vẫn được nhân dân gìn giữ cẩn trọng như gìn giữ hồn cốt của di tích. Năm 2006, với tinh thần “uống nước nhớ nguồn” và sự chung tay của cộng đồng, nhân dân thôn Đại An đã tiến hành trùng tu toàn diện, rước tượng thánh về thờ phụng, tạo dựng diện mạo khang trang, trang nghiêm. Năm 2013, Đền Đại An được xếp hạng Di tích lịch sử – văn hóa cấp tỉnh, khẳng định giá trị lịch sử, văn hóa và tâm linh bền vững của di tích.
Ông Đặng Đức Nhân, Phó thủ nhang Đền Đại An, cho biết: Đền không chỉ là nơi thờ tự mà còn là trung tâm sinh hoạt văn hóa – tâm linh quan trọng của cộng đồng các dân tộc trên địa bàn xã Mậu A. Hằng năm, tại đền diễn ra năm kỳ lễ lớn gắn với nhịp sống nông nghiệp và tín ngưỡng dân gian: Lễ hội truyền thống mùng 5–6 tháng Giêng âm lịch; Lễ Cúng Cơm mới tháng 9; Lễ giỗ Mẹ tháng 3; Lễ giỗ Cha tháng 8; và Lễ Tạ cuối năm tháng 12. Mỗi kỳ lễ đều mang ý nghĩa tri ân thần linh, tổ tiên, cầu mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt, nhân dân ấm no, hạnh phúc.
 |
| Ông Đặng Đức Nhân, Phó thủ nhang Đền Đại An với công việc hàng ngày tại đền thờ |
Trong đó, Lễ hội truyền thống đầu xuân được coi là lễ mở năm, mở phúc, có ý nghĩa đặc biệt trong đời sống tinh thần của người dân. Ông Hà Đức Anh, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Mậu A, nhấn mạnh: Lễ hội không chỉ đáp ứng nhu cầu tín ngưỡng mà còn là dịp giáo dục truyền thống, củng cố khối đại đoàn kết và gìn giữ bản sắc văn hóa các dân tộc trên địa bàn. Công tác tổ chức hằng năm luôn được chuẩn bị chu đáo, bảo đảm trang trọng, đúng nghi thức, an toàn và tiết kiệm.
Năm 2026, Lễ hội Đền Đại An được tổ chức trong hai ngày 20 – 21/02/2026 (tức mùng 4 – 5 tháng Giêng năm Bính Ngọ) tại thôn Đại An, xã Mậu A. Ngay từ chiều mùng 4 tháng Giêng, không gian lễ hội đã rộn ràng với công tác chuẩn bị nghi trượng, lễ vật và các điều kiện tổ chức. Chương trình nghệ thuật mang đậm bản sắc các dân tộc địa phương hòa cùng không khí ngày xuân tạo nên sự giao hòa giữa truyền thống và hiện đại.
Một trong những nghi lễ linh thiêng và giàu bản sắc nhất là Lễ tế trâu, diễn ra vào thời khắc giao ngày giữa mùng 4 và mùng 5. Trong tín ngưỡng nông nghiệp, trâu là “đầu cơ nghiệp”, biểu tượng của sức lao động và sự no đủ. Nghi lễ thể hiện lòng tri ân thần linh, cầu mong mùa màng bội thu, cuộc sống an cư lạc nghiệp. Theo ông Đặng Đức Nhân, mỗi nghi thức đều được thực hiện nghiêm cẩn, bởi đó là sự thành kính của cả cộng đồng gửi tới các bậc thần linh.
Sáng mùng 5 tháng Giêng, Lễ rước Mẫu diễn ra trang nghiêm, trở thành điểm nhấn của phần lễ. Đoàn rước với cờ hội, trống chiêng, kiệu thánh và đông đảo nhân dân tham gia nối dài trên các trục đường chính, tạo nên bức tranh văn hóa sống động. Hành trình rước không chỉ mang ý nghĩa nghi lễ mà còn biểu trưng cho sự gắn kết cộng đồng, nơi mỗi người dân đều hòa mình vào dòng chảy tín ngưỡng chung.
Sau phần lễ là phần hội sôi nổi với các trò chơi dân gian như ném còn, kéo co, đẩy gậy; thi mâm lễ giữa các thôn… tạo nên không khí vui tươi, đoàn kết. Với người dân địa phương, lễ hội không chỉ để dâng hương mà còn là dịp sum họp, để con cháu hiểu và trân trọng cội nguồn.
Không chỉ dừng lại ở giá trị tín ngưỡng, Lễ hội Đền Đại An còn là không gian bảo tồn và lan tỏa bản sắc văn hóa các dân tộc trên địa bàn. Từ trang phục truyền thống trong đoàn rước, nghi thức tế lễ theo lề lối cổ truyền đến các làn điệu dân ca, tiếng trống chiêng, trò chơi dân gian… tất cả tạo nên một chỉnh thể văn hóa sống động được trao truyền qua nhiều thế hệ. Việc duy trì nghi lễ nguyên gốc, tôn trọng yếu tố truyền thống trong tổ chức lễ hội chính là cách cộng đồng gìn giữ “hồn cốt” di sản giữa dòng chảy hiện đại.
 |
| Đền Đại An được trang trí chuẩn bị cho Lễ hội năm 2026 |
Cùng với đó, chính quyền địa phương và Ban quản lý di tích luôn chú trọng tuyên truyền, giáo dục thế hệ trẻ về lịch sử ngôi đền và ý nghĩa lễ hội, khuyến khích thanh thiếu niên tham gia vào các hoạt động rước lễ, văn nghệ, trò chơi dân gian. Qua đó, lễ hội không chỉ là ký ức của quá khứ mà trở thành môi trường thực hành văn hóa, nơi bản sắc dân tộc được tiếp nối tự nhiên, bền vững trong đời sống cộng đồng hôm nay.
Giữa nhịp sống hiện đại nhiều đổi thay, tiếng trống hội mỗi mùa xuân vẫn vang lên bên dòng sông Hồng, nhắc nhớ về mạch nguồn lịch sử và tín ngưỡng không bao giờ cạn – mạch nguồn đã, đang và sẽ tiếp tục nuôi dưỡng đời sống tinh thần của người dân Mậu A hôm nay và mai sau.
