Giữa cuộc đua AI Mỹ - Trung, loạt tỷ phú công nghệ Mỹ lên tiếng về một nguy cơ có thể khiến phương Tây tụt hậu

Cuộc tranh luận về việc các chính phủ nên kiểm soát trí tuệ nhân tạo (AI) đến mức nào đang nóng lên khi những tên tuổi lớn nhất của ngành công nghệ Mỹ đồng loạt cảnh báo rằng các rào cản quá nghiêm ngặt có thể bóp nghẹt đổi mới và khiến các quốc gia đánh mất lợi thế trong cuộc đua công nghệ với Trung Quốc.

Tỷ phú Jensen Huang, CEO Nvidia, cùng Elon Musk, CEO Tesla và SpaceX, nằm trong số những lãnh đạo công nghệ đang thúc giục các cường quốc trên thế giới thận trọng với việc dựng lên những hàng rào pháp lý quá lớn đối với AI.

Tỷ phú Elon Musk (trái) cùng "trùm sò" Nvidia Jensen Huang (phải) là hai trong số những nhân vật có ảnh hưởng của thế giới công nghệ lo ngại trước những hàng rào pháp lý quá lớn về AI

Thông điệp này được đưa ra trong bối cảnh Mỹ và Trung Quốc ngày càng cạnh tranh quyết liệt trong việc phát triển những hệ thống AI mạnh hơn, biến cách thức quản lý công nghệ thành một phần của cuộc đua giành vị trí dẫn đầu.

Phát biểu tại một cuộc họp G20 cùng Bộ trưởng Thương mại Mỹ Howard Lutnick ở Chapel Hill, bang Bắc Carolina, Jensen Huang cho rằng các nhà hoạch định chính sách nên tập trung quy định vào những tác hại thực tế của AI thay vì những rủi ro mới chỉ tồn tại về mặt giả định. Theo CEO Nvidia, quản lý quá mức cùng tâm lý lo sợ công nghệ có thể khiến một quốc gia không tận dụng được những lợi ích kinh tế khổng lồ mà sự phát triển nhanh chóng của AI mang lại. Rủi ro lớn nhất trong trường hợp đó, theo ông, là không khai thác được công nghệ mới và cuối cùng bị các đối thủ bỏ lại phía sau.

Quan điểm của Jensen Huang xuất hiện vào thời điểm Washington đang tìm cách nới lỏng một số rào cản pháp lý đối với các nhà phát triển AI trong nước. Những động thái này đồng thời vấp phải phản ứng mạnh từ Bắc Kinh.

Song song với đó, giới công nghệ Mỹ cũng đang gia tăng vận động nhằm ngăn chặn khả năng xuất hiện các lệnh cấm đối với mô hình AI mã nguồn mở. Các doanh nghiệp cho rằng việc duy trì một hệ sinh thái công nghệ mở có ý nghĩa quan trọng đối với khả năng giữ vị thế dẫn đầu của Mỹ trong cuộc cạnh tranh công nghệ toàn cầu.

Elon Musk cũng đưa ra thông điệp tương tự tại phiên họp G20 trước đó một ngày. Theo CEO Tesla, các quốc gia nên xây dựng một môi trường pháp lý tương đối cởi mở, trong đó công nghệ mới về nguyên tắc được xem là hợp pháp, thay vì mặc định bị coi là bất hợp pháp cho đến khi được cơ quan quản lý cho phép.

Musk đặc biệt đề cập đến Liên minh châu Âu (EU), cho rằng mức độ quản lý cao tại khu vực này đã trở thành một yếu tố kìm hãm tiến bộ công nghệ.

Không chỉ Nvidia và Tesla, Meta Platforms cũng tham gia cuộc tranh luận. CEO Mark Zuckerberg cảnh báo việc hạn chế khả năng tiếp cận AI mã nguồn mở có thể mang lại những hệ quả ngược với mục tiêu đảm bảo an toàn. Theo ông, phân phối công nghệ rộng rãi có thể góp phần giảm nguy cơ các hệ thống AI mạnh nhất bị tập trung vào tay một số ít tập đoàn hoặc chính phủ. Zuckerberg vì vậy tiếp tục ủng hộ việc duy trì tính mở của các mô hình AI, coi đây là một yếu tố quan trọng để công nghệ mang lại lợi ích cho nhiều đối tượng hơn.

Người đứng đầu hệ sinh thái xã hội Facebook, Instagram và WhatsApp (trên màn hình) cảnh báo về nguy cơ trước việc hạn chế khả năng tiếp cận AI mã nguồn mở

Những cảnh báo liên tiếp từ các lãnh đạo công nghệ Mỹ diễn ra khi cuộc cạnh tranh AI giữa Mỹ và Trung Quốc bước sang một giai đoạn mới.

Cuộc đua hiện không chỉ nằm ở khả năng tạo ra những chatbot thông minh hơn. Các nhà phát triển ở cả hai nền kinh tế đang đẩy nhanh việc xây dựng những hệ thống có hiệu suất cao hơn, mức độ tự chủ lớn hơn, đồng thời đầu tư vào lượng hạ tầng điện toán khổng lồ cần thiết để vận hành chúng.

Một loạt mô hình AI thế hệ mới cũng đang được đưa ra thị trường. Anthropic ngày 2/9 phát hành Claude Fable 5.1, được hãng mô tả là mô hình tiên tiến nhất dành cho lập trình và các công việc đòi hỏi kiến thức phức tạp. Công ty đồng thời giới thiệu một phiên bản hạn chế quyền truy cập mang tên Mythos 5.1.

Fable 5.1 đạt 66 điểm trên Chỉ số Trí tuệ của Artificial Analysis, qua đó đứng đầu bảng xếp hạng toàn cầu. Kết quả này cao hơn 6 điểm so với Kimi K3 của Moonshot AI và GLM-5.3 của Z.ai, hai trong số những mô hình AI mở hàng đầu của Trung Quốc.

OpenAI cùng ngày cũng hé lộ về Astra, mô hình sắp ra mắt được cho là có thể đạt đến một ngưỡng năng lực đáng chú ý về an ninh mạng. Theo thông tin được công bố, năng lực của Astra có thể cho phép hệ thống phát hiện và khai thác những lỗ hổng trước đó chưa được biết đến trên các hệ thống được bảo vệ tốt mà không cần sự hỗ trợ của con người.

Sự xuất hiện của những mô hình ngày càng mạnh khiến câu hỏi về mức độ can thiệp của chính phủ trở nên phức tạp hơn. Một mặt, giới công nghệ cảnh báo quản lý quá chặt có thể làm giảm tốc độ đổi mới. Mặt khác, năng lực ngày càng cao của AI cũng làm gia tăng những lo ngại về an toàn và khả năng công nghệ bị sử dụng sai mục đích.

AI mã nguồn mở đang trở thành một trong những tâm điểm của cuộc tranh luận này.

Jensen Huang cùng nhiều lãnh đạo công nghệ Mỹ trước đó đã phản đối khả năng chính phủ áp đặt những hạn chế đối với các mô hình AI mở. Đây cũng là lĩnh vực mà các phòng thí nghiệm Trung Quốc đang giữ vị thế đáng kể.

Meta tháng trước tiếp tục mở rộng danh mục AI mở bằng Muse Glimmer, một mô hình nhẹ có thể hoạt động cục bộ trên thiết bị cá nhân, bên cạnh dòng mô hình chủ lực Llama. Nvidia cũng mở rộng hệ sinh thái mã nguồn mở khi tung ra Nemotron 3.5 Lightning trong cùng tháng.

Trong khi các tập đoàn Mỹ muốn có thêm không gian để phát triển công nghệ, những nỗ lực của Washington nhằm nới lỏng quy định AI lại đang trở thành chủ đề bị chỉ trích tại Trung Quốc.

Một bài bình luận đăng trên Ngọc Uyên Đàm Thiên (Yuyuan Tantian), tài khoản mạng xã hội có liên hệ với Đài Truyền hình Trung ương Trung Quốc (CCTV), cho rằng Washington đang hạ thấp các tiêu chuẩn quản lý AI nhằm duy trì ưu thế công nghệ của Mỹ.

Bài bình luận đặc biệt đề cập đến sắc lệnh hành pháp được Tổng thống Mỹ Donald Trump ban hành vào tháng 6, theo đó thời gian xem xét tự nguyện trước khi phát hành đối với các mô hình AI tiên tiến được rút từ 90 ngày xuống còn 30 ngày. Ở chiều ngược lại với những lời kêu gọi nới lỏng quy định từ giới công nghệ Mỹ, Trung Quốc nhấn mạnh nhiều hơn đến nhu cầu phối hợp quốc tế trong quản trị AI.

Tại một cuộc họp G20, Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Trung Quốc Âm Hòa Tuấn cho rằng các quốc gia cần khẩn trương tăng cường hợp tác để cùng xử lý cả những cơ hội lẫn rủi ro do AI mang lại, theo tuyên bố được Bộ Khoa học và Công nghệ Trung Quốc công bố ngày 2/9.

Sự khác biệt trong cách tiếp cận cho thấy cạnh tranh AI Mỹ - Trung đang vượt ra ngoài câu chuyện ai sở hữu mô hình mạnh hơn.

Trong cuộc đua này, cách các nền kinh tế xây dựng luật chơi, phát triển hệ sinh thái mã nguồn mở và cân bằng giữa đổi mới với kiểm soát rủi ro có thể trở thành những yếu tố quan trọng không kém năng lực của bản thân các mô hình AI.